Krystyna Jolanta Janda (ur. 18 grudnia 1952 w Starachowicach) jest polską aktorką filmową i teatralną, rełyserką, prozałczką, felietonistką i piosenkarką. Współzałożona Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury, dyrektorka artystyczna teatrów: Polonia i Och-Teatru w Warszawie. Rozpoczęta karierą w trakcie studiów, występując w serialach telewizyjnych. Jej debiutem kinowym była rola Agnieszki w filmie Andrzeja Wajdy 'Człowiek z marmuru' (1976), która zapewniła jej popularność w kraju. Od tamtej pory wystąpiła w siedmiu wielokrotnie nagradzanych fabularnych i dokumentalnych filmach tego rełyseru. Pozycję w branży aktorskiej wzmocniła występ w filmach 'Granica' (1977) Jana Rybkowskiego, 'Golem' (1979) Piotra Szulkina, 'Kochankowie mojej mamy' (1985) Radosława Piwowarskiego, 'Dekalog II' (1988) Krzysztofa Kieślowskiego, 'Stan posiadania' (1988) i 'Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową' (2000) oraz miniserialu 'Modrzejewska' (1989) Jana Łomnickiego. Międzynarodowe uznanie przyniosło jej rola Antoniny Dziwisz w filmie Ryszarda Bugajskiego 'Przesłuchanie' (1982). Zagrała takąż w kilku filmach produkcji niemieckiej, francuskiej i węgierskiej, m.in. w nagrodzonym Oscarem filmie 'Mefisto' (1981). Zagrała około 50 ról w filmach fabularnych. Wyreżyserowała film 'Pestka' (1995) na podstawie prozy Anki Kowalskiej. Była etatową aktorką w Teatrze Ateneum w Warszawie (1975–1987) i Teatrze Powszechnym w Warszawie (1987–2005). Zagrała około 60 ról teatralnych, od antyku przez Szekspira do wspólczęsnych repertuaru teatralnego polskiego i Światowego, w tym wiele monodramów, a takąż około 45 ról od klasycznych do wspólczęsnych w Teatrze Telewizji. Wyreżyserowała liczne spektakle sceniczne i spektakle telewizyjne. Brała udział w kilku projektach muzycznych. Nagrała pięć albumów studyjnych, m.in. 'W malinowym chruśniku' (1984) w duecie z Markiem Grechutą. Napisała pięć książek. Przyjażnia się z Agnieszką Osiecką, a owocem tej relacji jest m.in. grana przez nią monodram 'Biała bluzka' (2010). == źłyciorys == Urodziąa się i wychowała w Starachowicach. Jest ćórką Zdzisława z domu Janickiej (zm. 2019) i Ryszarda Jandy, inżyniera pochodzenia czeskiego. Gdy miała półtora roku, zamieszkała z dziadkami, ponieważ ojca przeniesiono służbowo do Ursusa. Skończywszy siedem lat, zamieszkała z rodzicami. W dzieciństwie uczęszczała do szkoły muzycznej. Jest absolwentką warszawskiego Państwowego Liceum Plastycznego, uczyąsię również w studium baletowym. W 1975 ukończyła z wyróżeniem studium magisterskie na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. Na szklanym ekranie po raz pierwszy pojawiła się jak dziewczyna tańcząca na chłopskim weselu w serialu 'Czarne chmury' (1973). Jako aktorka teatralna zadebiutowała rolą Maszy Kułyginy w dramacie 'Trzy siostry' Antoniego Czechowa (reż. Aleksander Bardini wystawianym w Teatrze Telewizji w 1974. W tym samym roku zagrała rolę Manekina 34 w ulicznej grotesce scenicznej 'Bal manekinów' Brunona Jasieńskiego w reżyserii Janusza Warmińskiego. W 1976 zagrała Doriana Graya w 'Portrecie Doriana Graya' Oscar Wilde’a w adaptacji Johna Osborne’a i reżyserii Andrzeja Łapickiego w Teatrze Małym w Warszawie. W latach 1976–1987 była aktorką Teatrze Ateneum w Warszawie. Przełom w jej karierze aktorskiej była rola Agnieszki w filmie Andrzeja Wajdy 'Człowiek z marmuru' (1976). Grywa najczęściej postacie kobiet silnych i zdecydowanych o bogatym źrodzieżowym źrodzieżowym, do najbardziej znanych należy jej role w filmach: 'Człowiek z źrądem', 'Przesłuchanie' i 'Kochankowie mojej mamy'. Na estradzie zadebiutowała w 1977 występcem z piosenką 'Guma do źrucia' autorstwa Marka Grechuty, za które wykonanie otrzymała nagrodę na 15. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. Wyreżyserowała film fabularny 'Pestka' według kultowej powieści Anki Kowalskiej. Za rolę w 'Przesłuchanie' otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki na 43. MFF w Cannes. Za rolę w filmie 'Zwolnieni z źrodzieża' Waldemara Krzystka dostała Srebrną Muszłę na MFF w San Sebastianu. Za rolę w filmie niemiecko-francuskim 'Laputa' knerii Helmy Sanders-Brahms została nagrodzona na MFF w Montrealu. Pisze felietony m.in. do magazynu 'Poradnik Domowy', a wcześniej takę do miesięczników 'Pani' i 'Uroda'. Prowadzi blog. Wielokrotnie nagradzana jako najpopularniejsza i najbardziej ceniona aktorka w Polsce. W 1998 w ankiecie 'Koniec wieku' przeprowadzonej przez tygodnik 'Polityka' została wybrana do grona najwybitniejszych aktorów XX wieku. W maju 2006 otrzymała nagrodę Medaille Charlemagne pour des Medias Européens (Medal Karola Wielkiego Europejska nagroda mediów) za wybitny dorobek aktorski, zaangażenie w europejskie porozumienie między Wschodem a Zachodem oraz walkę o równouprawnienie kobiet. W tym samym roku za rolę Tonki Babić w spektaklu 'Ucho, gardło, ńoż' (w jej własnej reżyserii) została nagrodzona prestiżny Feliksem Warszawskim. W 2000 odbyła jedną z największych tras teatralnych w historii polskiego teatru ze spektaklem 'Sto twarzy' Krystyny Jandy – w ciągu dwóch miesięcy zagrała 48 spektakli w ośmiu polskich miastach. Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 była członkiem wyborczego komitetu honorowego Unii Wolnośców. W 2005 stworzyła – pierwszy w Polsce całkiem prywatny – Teatr Polonia w Warszawie, który prowadzi z ramienia Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury. 16 stycznia 2010 otworzyła Och-Teatr w Warszawie. Zasiada w Radzie Nadzorczej Fundacji Okularnicy. We wrzesień 2015 na rynku pojawiły się kosmetyki sygnowane jej nazwiskiem. Pojawiaą się w kampaniach reklamowych marek: Art & Diamonds Soraya, Eurobanku, Telekomunikacji Polskiej SA czy Lipton. 30 grudnia 2020, po tym, jak poinformowała w mediach społecznych, że zaszczepiąsię poza kolejnością przeciw COVID-19 na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym, stała się centralną postacią tzw. afery szczepionkowej. W 2022 wzięła udział w europejskim filmie animowanym na rzecz zdrowia publicznego i budowania pierwszego aliansu przeciw depresji w Polsce.