# Andrzej Nowak Andrzej Witold Nowak, urodzony 12 listopada 1960 roku w Krakowie, jest wybitnym polskim historykiem, pisarzem, publicystą, sowietologiem i profesorem nauk humanistycznych. Jego działalność naukowa i publicystyczna koncentruje się na historii Europy Wschodniej, stosunkach polsko-rosyjskich oraz problematyce imperiów. ## Życiorys ### Wykształcenie i działalność naukowa Andrzej Nowak ukończył studia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1982 roku, gdzie uczestniczył w seminarium prowadzonym przez Władysława Serczyka. Od stycznia 1983 roku związany jest z Instytutem Historii PAN w Warszawie, w Zakładzie Historii Europy XIX i XX wieku. W 1990 roku obronił pracę doktorską, której promotorką była Wiktoria Śliwowska. W latach 1987–1991 pracował jako bibliotekarz w Bibliotece Jagiellońskiej. Od 1991 roku jest zatrudniony w Instytucie Historii PAN, gdzie w 2002 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy "Polityka wschodnia Józefa Piłsudskiego 1918–1920" i dorobku naukowego. Od 2002 roku kieruje tam Pracownią Dziejów ZSRR i Europy Wschodniej, a obecnie Zakładem Historii Europy Wschodniej i Studiów nad Imperiami XIX i XX wieku. W 2011 roku otrzymał tytuł profesora. Poza pracą w Instytucie Historii PAN i Instytucie Historii UJ, Nowak był profesorem w Wyższej Szkole Biznesu NLU w Nowym Sączu oraz profesorem wizytującym na Uniwersytecie Columbia (1991), Uniwersytecie Rice’a (1996), Uniwersytecie Masaryka (2002) i Uniwersytecie Harvarda (2003). Jego zainteresowania badawcze obejmują głównie historię polityczną i myśl polityczną Europy Wschodniej XIX–XX wieku. Jest uznanym znawcą historii stosunków polsko-rosyjskich. Był opiekunem pracy magisterskiej Pawła Zyzaka pt. "Lech Wałęsa. Idea i historia", obronionej w czerwcu 2008 roku. Andrzej Nowak jest członkiem Rady Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Polsko-Rosyjskiej Komisji Historycznej PAN-RAN, Komisji Środkowoeuropejskiej oraz Wschodnioeuropejskiej PAU, a także kolegium redakcyjnego „Kwartalnika Historycznego” i „Dziejów Najnowszych”. W latach 2006–2010 był członkiem Rady Archiwalnej przy Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych, członkiem Rady Muzeum Historii Polski oraz wiceprezesem Rady Historyków Narodowego Banku Polskiego (2007–2010). W 2015 roku zasiadał w jury Konkursu „Książka Historyczna Roku”. W 2016 roku został powołany przez prezydenta Andrzeja Dudę w skład Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, a w czerwcu 2023 roku ponownie powołany do tego gremium. ### Działalność medialna i publiczna Od 1980 roku Andrzej Nowak aktywnie uczestniczy w życiu publicystycznym. W latach 80. publikował w tzw. drugim obiegu, skupiając się na relacjach Polski z sąsiadami ze wschodu, współpracując m.in. z „Arką”, „Miesięcznikiem Małopolskim”, „Alternatywami” i „Tumultem”. W latach 1988–1991 był sekretarzem redakcji, a następnie redaktorem naczelnym dwumiesięcznika „Arka” (wywodzącego się z podziemia). Od 1994 do 2012 roku pełnił funkcję redaktora naczelnego dwumiesięcznika kulturalno-politycznego „Arcana” (do końca 2012 – 108 numerów). W latach 1989–1991 pracował jako dziennikarz w dziale międzynarodowym dziennika „Czas Krakowski”. Ukończył kurs dziennikarstwa międzynarodowego w agencji Reutera w Londynie w 1990 roku. Od 1989 roku publikuje artykuły, wywiady i komentarze na łamach m.in. „Rzeczpospolitej”, „Dziennika” i jego dodatku „Europa”, „Naszego Dziennika”, „Gazety Polskiej”, „Gościa Niedzielnego”, „Tygodnika Solidarność”, „Wprost”, „Niedzieli”, „Znaku” i „Życia”. Pełnił funkcję prezesa Rady Nadzorczej Spółki Polskie Radio Kraków SA (1993–1995) oraz członka Rady Programowej Polskiego Radia SA w Warszawie od 1997 do 2001 roku. Często zapraszany do programów telewizyjnych jako ekspert ds. polityki wschodniej. W grudniu 2012 roku został publicystą tygodnika „W Sieci”. Publikuje również w miesięczniku „Wpis – Wiara, Patriotyzm i Sztuka”. Zasiada w Radzie Fundacji Reduta Dobrego Imienia – Polska Liga przeciw Zniesławieniom oraz radzie programowej Fundacji im. Janusza Kurtyki. W 2015 roku został honorowym członkiem Stowarzyszenia Studenci dla Rzeczypospolitej. W 2014 roku nakładem wydawnictwa Biały Kruk ukazał się pierwszy tom „Dziejów Polski” Nowaka. Do listopada 2024 roku ukazało się sześć tomów, opisujących historię Polski do 1673 roku. W październiku 2015 roku został członkiem Narodowej Rady Rozwoju powołanej przez prezydenta Andrzeja Dudę. Od lutego 2016 roku współprowadził cotygodniowy program „Historia żywa” na antenie Pierwszego Programu Polskiego Radia. W lutym 2024 roku rozgłośnia zakończyła współpracę z profesorem, a audycja została usunięta z ramówki. W styczniu 2019 roku został publicystą tygodnika „Do Rzeczy”. W sierpniu 2023 roku zakończył współpracę z tym tygodnikiem. 11 listopada 2019 roku prezydent Andrzej Duda odznaczył Andrzeja Nowaka Orderem Orła Białego za wybitne działania na polu historii, propagowanie wartości patriotycznych oraz monumentalne „Dzieje Polski”. 16 listopada 2020 roku Andrzej Nowak otrzymał Nagrodę Mediów Publicznych w kategorii „Słowo” za „Dzieje Polski”. Krzysztof Masłoń stwierdził, że „dzieje Polski są najważniejszą polską książką po 1989”. W tym samym roku, 14 grudnia, Andrzej Nowak został uhonorowany Złotym BohaterONem w kategorii osoba publiczna, przyznawanym przez Polskie Radio. W październiku 2024 roku dołączył do redakcji internetowego Kanału Zero, gdzie prowadzi swój autorski cykl historyczny. W sierpniu 2025 roku został powołany na doradcę społecznego prezydenta Karola Nawrockiego. 8 października tego samego roku Andrzej Nowak wygłosił w kompleksie Bundestagu w Berlinie wykład zorganizowany przez frakcję AfD, co szeroko komentowano w polskich oraz niemieckich mediach. W wystąpieniu Nowak akcentował potrzebę jednoznacznego upamiętnienia polskich ofiar niemieckiej okupacji oraz przestrzegał przed „imperializmem kosztem słabszych państw”, wzywając zarazem do poszanowania „prawa jednostki do osobistej pamięci” jako fundamentu „kultury wolności”. ### Poglądy Andrzej Nowak ma poglądy konserwatywne. W latach 1980–1981 był członkiem Niezależnego Zrzeszenia Studentów i delegatem do Konwentu NZS UJ. Od końca 1981 do 1987 roku współorganizował podziemny „Wolny Uniwersytet Jagielloński” oraz współpracował z Chrześcijańskim Uniwersytetem Robotniczym. W latach 1988–1991 działał w NSZZ „Solidarność” na UJ. Uczestniczył w I i II Międzynarodowej Konferencji Praw Człowieka w Mistrzejowicach (1989) i w Leningradzie (1990). Był członkiem Honorowego Komitetu Poparcia Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich 2005 oraz Jarosława Kaczyńskiego w wyborach 2010. Jest członkiem Akademickiego Klubu Obywatelskiego im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Poznaniu. W 2018 roku stwierdził, że Jarosław Kaczyński „przyjął na siebie odpowiedzialność (…) za miejsce Polski w politycznym krajobrazie Europy i świata”. W niedzielę 24 listopada 2024 roku, podczas Kongresu Obywatelskiego zorganizowanego przez Prawo i Sprawiedliwość, ogłosił, że kandydatem bezpartyjnym, popieranym przez to ugrupowanie, został Karol Nawrocki. Przedstawił jego życiorys i dokonania, odnosząc się do wydarzeń historycznych i współczesnej sytuacji geopolitycznej Polski. Został również ogłoszony przewodniczącym Obywatelskiego Komitetu poparcia Karola Nawrockiego. Dostrzega problem przypisywania Polsce odpowiedzialności za zbrodnie niemieckie, ale jest przeciwny zwalczaniu go za pomocą instrumentów prawnokarnych. Skrytykował nowelizację ustawy o IPN z 2018 roku. ### Życie prywatne Jest synem nauczycielki Jadwigi i inżyniera metalurga Antoniego. Jego żoną jest Justyna Chłap-Nowakowa, z którą ma dwoje dzieci. ## Publikacje W dorobku publikacyjnym Andrzeja Nowaka znajdują się m.in.: * Między carem a rewolucją. Studium politycznej wyobraźni i postaw Wielkiej Emigracji wobec Rosji 1831–1849 (1994) * Jak rozbić rosyjskie imperium? Idee polskiej polityki wschodniej 1733–1921 (1995) * Dzieje kresów (2000) * Polska i „trzy” Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (do kwietnia 1920 roku) (2001) * Kronika Polski (1997, 2001, 2005) * Polacy, Rosjanie i biesy. Studia i szkice historyczne z XIX i XX wieku (1999) * Od imperium do imperium. Spojrzenia na historię Europy Wschodniej (2004) * Powrót do Polski (2005) * Poland. Landscape, Art, History (2005) * Jan Paweł II – biografia ilustrowana (2001) * Ab Imperio. Nowe spojrzenia na historię Europy Wschodniej (2004) * Powrót do Polski. Szkice o patriotyzmie po “końcu historii” (2005) * Karol Wojtyła – Jan Paweł II. Kronika życia i pontyfikatu (2005) * Historie politycznych tradycji (2007) * History and Geopolitics. A Contest for Eastern Europe (2008) * Polska i trzy Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (2008) * Ofiary, imperia i historycy (od XVIII do XXI wieku) (2009) * Jan Paweł II 1920–2005. Ilustrowana biografia (2010) * Ojczyzna Ocalona. Wojna sowiecko-polska 1919–1920 (2010) * Od Polski do post-polityki. Intelektualna historia zapaści RP (2010) * Hołd Katyński (2010) * Hołd Katyński II (2011) * Czas walki z Bogiem. Kościół na straży wolności Polaków (2011) * Krzyż polski. Patriotyzm i męczeństwo (2011) * Imperiological Studies. A Polish Perspective (2011) * Strachy i Lachy. Przemiany polskiej pamięci (2012) * Dzieje Polski. Skąd nasz ród, t. 1 (2014) * Uległość czy niepodległość (2014) * Wygaszanie Polski 1989–2015 (2015) * Pierwsza zdrada Zachodu. 1920 – zapomniany appeasement (2015) * Dzieje Polski. Od rozbicia do nowej Polski, t. 2 (2015) * Historia i Polityka (2016) * Polskość jest przywilejem (2016) * Dzieje Polski. Królestwo zwycięskiego Orła, t. 3 (2017) * Niepodległa! 1864–1924. Jak Polacy odzyskali Ojczyznę (2018) * Filary Niepodległości (2018) * Metamorfozy Imperium Rosyjskiego 1721–1921. Geopolityka, ody i narody (2018) * Kościół na straży polskiej niepodległości (2018) * O historii nie dla idiotów. Rozmowy i przypadki (2019) * Dzieje Polski. Trudny złoty wiek, t. 4 (2019) * Klęska Imperium Zła. Rok 1920 (2020) * Między nieładem a niewolą. Krótka historia myśli politycznej (2020) * Chluba i zguba. Antologia najnowszej publicystyki patriotycznej (2020) * Dzieje Polski. Imperium Rzeczypospolitej, t. 5 (2021) * Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X–XXI w. (2022) * Wojna i dziedzictwo. Historia najnowsza (2022) * Polska i Krzyż (2023) * Tyrania postępu (2023) * Dzieje Polski. Potop i ogień, t.6 (2023) * Naród niepokonany. Przełomowe momenty polskiej historii (2024) * W potrzasku historii i geografii (2024) * Patriotyzm i zdrada. Wykłady z historii Polski (2024) * Czas walki z Bogiem (2025) * Dzieje Polski. Upadanie i powstawanie, t. 7 (2025) ## Odznaczenia * Order Orła Białego (2019) * Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2016) * Srebrny Krzyż Zasługi (2003) * Złoty Medal „Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas” (2023) ## Nagrody * Nagroda Fundacji Polcul (1989) * Nagrody Klio (1995, 2001) * Nagroda „Przeglądu Wschodniego” (1995) * Nagroda im. Jerzego Łojka (1999) * Nagrody Rektora UJ (2009, 2010, 2011) * Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka (2011) * Wacław Jędrzejewicz History Medal (2011) * Nagroda programu Mistrz Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej (2011) * Nagroda im. Jerzego Giedroycia (2012) * Nagroda „Strażnik pamięci” tygodnika „Do Rzeczy” (2014) * Nagroda „Książka Roku 2014” Magazynu Literackiego „Książki” (2014) * Społeczna Nagroda im. Piotra Skórzyńskiego – medal Opoka Ducha (2015) * Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza (2015) * Nagroda Historyczna im. Kazimierza Moczarskiego (2016) * Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2016) * Feniks – doroczna nagroda Stowarzyszenia Wydawców Katolickich (2018) * Nagroda im. Lecha Kaczyńskiego (2019) * Nagroda Krakowska Książka Miesiąca Listopada (2019) * Nagroda Mediów Publicznych (2020) * Nagroda Złoty BohaterON (2020) * Złoty Hipolit (2020) * Nagroda im. Janusza Kurtyki (2020) * Nagroda im. św. Grzegorza I Wielkiego (2023)