Andrzej Teodor Seweryn (ur. 25 kwietnia 1946 w Heilbronn) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, od 2011 dyrektor naczelny Teatru Polskiego im. Arnolda Szyfmana w Warszawie. Przez Gustawa Holoubka, Tadeusza Łomnickiego i Zbigniewa Zapasiewicza został w 1990 uznany za jednego z trzech największych polskich aktorów dramatycznych po 1965 (obok Piotra Fronczewskiego i Wojciecha Pszoniaka). == Życiorys == Syn Zdzisława i Zofii. Urodził się w niemieckiej miejscowości Heilbronn, dokąd jego rodzice podczas II wojny światowej trafili na roboty przymusowe. Jego matka przez wiele lat pracowała jako garderobiana w Teatrze Polskim w Warszawie. Andrzej Seweryn w młodości należał do walterowców. Ukończył XLI Liceum Ogólnokształcące im. Joachima Lelewela w Warszawie. Absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie (1968), studiował na roku m.in. z Piotrem Fronczewskim. W listopadzie 1968 został aresztowany za produkcję i kolportaż ulotek skierowanych przeciwko interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Został osadzony w tzw. więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie. Zwolnienie uzyskał na mocy amnestii z lipca 1969. W drugiej połowie lat 70. prowadził zbiórkę pieniędzy na rzecz Komitetu Obrony Robotników, był inwigilowany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa PRL. 15 sierpnia 1968 zadebiutował jako aktor teatralny. Od tegoż roku do 1980 był członkiem zespołu aktorskiego Teatru Ateneum w Warszawie. W pierwszej połowie lat 70. wykładał na stołecznej PWST. Grywał w Teatrze Telewizji, większą rolę filmową otrzymał w 1970, gdy zagrał w Albumie polskim Jana Rybkowskiego. Wystąpił w wielu filmach Andrzeja Wajdy (Ziemia obiecana, Dyrygent, Pan Tadeusz, Zemsta), grał także m.in. u Agnieszki Holland, Stevena Spielberga, Jerzego Hoffmana i Jacka Bromskiego. W 1980 wyjechał do Francji, gdzie pozostał w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego. Został aktorem teatrów francuskich i kinowych produkcji filmowych. Zaangażowany – jako trzeci cudzoziemiec w historii teatru francuskiego – do jednego z najbardziej prestiżowych teatrów na świecie Comédie-Française (1993). W 1995 został 493. członkiem Komedii Francuskiej, a w 2013 członkiem honorowym (fr. sociétaire honoraire). Był profesorem w École nationale supérieure des arts et techniques du théâtre w Lyonie oraz w Conservatoire national supérieur d’art dramatique (CNSAD) w Paryżu. W 2006 zadebiutował jako reżyser filmowy swoim obrazem Kto nigdy nie żył… z Michałem Żebrowskim w roli głównej. Na stałe do Polski powrócił w 2010 i zamieszkał w Warszawie. 1 stycznia 2011 objął stanowisko dyrektora Teatru Polskiego. W 2000 został członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności. Był członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w 2010 oraz w 2015. W 2024 był jurorem w programie telewizyjnym TVN Czas na show. Drag me out. == Życie prywatne == Był mężem Bogusławy Blajfer (1970–1973), następnie Krystyny Jandy (1974–1979), z którą ma córkę Marię Seweryn, również aktorkę. Jego trzecią żoną była Laurence Bourdil (1982–1987), z którą ma syna Yanna, a czwartą Mireille Maalouf (1988–2012), z którą ma syna Maximiliena. Piątą żoną aktora w 2015 została Katarzyna Kubacka. Jego krewnym był Wojciech Seweryn. Deklaruje się jako katolik. == Filmografia == === Filmy fabularne === 1964: Beata jako uczeń w klasie Beaty 1968: Wniebowstąpienie jako Niemiec 1970: Album polski jako Tomek 1973: Dziewczyna i gołębie jako Stach, brat Edka 1973: Przejście podziemne jako Michał 1974: Ziemia obiecana jako Maks Baum 1975: Noce i dnie jako Anzelm Ostrzeński, syn Michaliny i Daniela 1975: Zaklęte rewiry jako Henek (głos) 1975: Opadły liście z drzew jako Smukły 1975: Obrazki z życia jako prawdziwy literat 1976: Człowiek z marmuru jako lektor 1977: Granica jako Zenon Ziembiewicz 1978: Roman i Magda jako Roman Barwiński 1978: Bestia jako ksiądz 1978: Bez znieczulenia jako Jacek Rościszewski 1979: Golem jako lekarz „tworzący” Pernata 1979: Kung-fu jako Marek Kamiński 1979: Dyrygent jako Adam Pietryk 1979: Manchmal besucht der Neffe die Tante jako Diener 1981: Człowiek z żelaza jako kapitan Wirski 1981: Dziecinne pytania jako Bogdan 1982: Danton jako Bourdon 1982: Rosa 1983: Marynia jako Edward Bukacki 1984: Haute Mer 1986: Kobieta mego życia jako Bernard 1986: La Coda del diavolo jako Optyk 1986: Qui trop embrasse… jako L'ami d'Anne 1987: Na srebrnym globie jako Marek 1989: Rewolucja francuska jako Maximilien de Robespierre 1990: La bonne âme du Setchouan jako Wang 1991: Wyrok jako Giovanni Malatesta 1992: Indochiny jako Hebrard 1993: Amok jako Steiner 1993: Lista Schindlera jako Julian Scherner 1994: Podróż na wschód jako Jakub 1995: Całkowite zaćmienie jako Maute De Fleurville 1997: Lucie Aubrac jako pułkownik Schlondorff 1997: Gąszcz jako Andrzej 1997: Genealogia zbrodni jako Christian 1998: Billboard jako dyrektor agencji reklamowej 1999: Pan Tadeusz jako Sędzia Soplica 1999: Ogniem i mieczem jako Jeremi Wiśniowiecki 2000: Prymas. Trzy lata z tysiąca jako Stefan Wyszyński 2002: Zemsta jako Rejent Milczek 2003: Par amour jako François 2003: Dom Juan jako Dom Juan 2004: Jak dwie krople wody jako profesor Cardoze 2006: Kto nigdy nie żył… jako ordynator 2007: Cyrano de Bergerac jako hrabia de Guiche 2007: Nightwatching jako Piers Hasselburg 2007: L'âge de l’amour jako André 2008: Możliwość wyspy jako Slotan 2008: Fanny jako panisse 2009: Les précieuses ridicules jako Mascarille / La Grange 2010: Różyczka jako Adam Warczewski vel Janusz Wajner 2011: Uwikłanie jako prezes Witold 2012: Bitwa pod Wiedniem jako Jan Andrzej Morsztyn 2012: Sęp jako prof. Reatorski 2016: Ostatnia rodzina jako Zdzisław Beksiński 2018: Solid Gold jako Tadeusz Kawecki 2019: Czarny mercedes jako hrabia Leon Przewiedzki 2020: Zieja jako ksiądz Jan Zieja 2022: Śubuk jako sąsiad Feliks 2022: Niebezpieczni dżentelmeni jako Joseph Conrad 2022: Liczba doskonała jako Joachim 2023: Ukryta sieć jako Henryk Wójcicki 2023: Kos jako Duchnowski 2023: Przysięga Ireny jako Schultz 2023: Doppelgänger. Sobowtór jako Roman Wieczorek === Seriale === 1972: Chłopi jako Michał, bratanek organisty 1973: Wielka miłość Balzaka jako przyjaciel Balzaca 1973: Stawiam na Tolka Banana jako Szymek Krusz vel Tolek Banan (głos) 1975: Dyrektorzy jako inżynier Krzysztof Szymczak 1975: Ziemia obiecana jako Maks Baum 1976: Polskie drogi jako Sturmbahnfuhrer Kliefhorn 1977: Noce i dnie jako Anzelm Ostrzeński, syn Michaliny i Daniela 1978: Rodzina Połanieckich jako Edward Bukacki 1979: Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy jako Hipolit Cegielski 1989: The Mahabharata jako Yudhishthira 1990: Napoleon jako Aleksander III Romanow 1994: Syn szewca jako Célestin 2000: Ogniem i mieczem jako Jeremi Wiśniowiecki 2007: Ekipa jako prezydent Julian Szczęsny 2008: 39 i pół jako dyrektor teatru 2017: Ucho Prezesa jako Jarosław, wicepremier, minister szkolnictwa wyższego 2018: Rojst jako Witold Wanycz 2018: Nielegalni jako Hans Jorgensen 2020: Król jako prokurator Jerzy Ziembiński 2021: Rojst’97 jako Witold Wanycz 2022: Królowa jako Sylwester Borkowski vel Bork 2023: Mój agent jako on sam 2024: Rojst. Millenium jako Witold Wanycz === Reżyser === 2006: Kto nigdy nie żył… == Odznaczenia i wyróżnienia == 1980 – Srebrny Niedźwiedź za rolę w Dyrygencie na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie 1994 – Główna nagroda aktorska za rolę w Amoku na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Kairze 1994 – Order Sztuki i Literatury (Francja) 1996 – Nagroda Sekcji Krytyków Teatralnych PO ITI 1997 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski 1999 – Narodowy Order Zasługi (Francja) 2000 – Nagroda Telewizji Polskiej za rolę w filmie Prymas. Trzy lata z tysiąca na 25. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych 2001 – Złota Kaczka dla najlepszego polskiego aktora 2006 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” 2006 – Legia Honorowa (Francja) 2008 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski 2009 – Nagroda Specjalna im. Zbyszka Cybulskiego (odmówił jej przyjęcia, nie zgadzając się z uzasadnieniem werdyktu jury) 2014 – Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego 2016 – Nagroda za najlepszą rolę męską (Zdzisława Beksińskiego w filmie Ostatnia rodzina) na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno 2016 – Nagroda za pierwszoplanową rolę męską (Zdzisława Beksińskiego w filmie Ostatnia rodzina) na 41. Festiwalu Filmowym w Gdyni 2017 – Orzeł za najlepszą główną rolę męską (Zdzisława Beksińskiego w filmie Ostatnia rodzina) 2017 – Kamień Optymizmu oraz tytuł Aktora NieZwykłego na Festiwalu Filmów-Spotkań NieZwykłych w Sandomierzu 2018 – Odznaka Honorowa „Zasłużony dla Mazowsza” 2018 – Kowadło Kuźnicy 2022 – Medal Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 2023 – Orzeł za najlepszą drugoplanową rolę męską (sąsiada Feliksa w filmie Śubuk). 2024 – tytuł honorowego obywatela Łodzi == Przypisy == == Bibliografia == Andrzej Seweryn w bazie filmpolski.pl [dostęp 2024-03-03]. Andrzej Seweryn w bazie IMDb (ang.) [dostęp 2015-03-21]. Andrzej Seweryn (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-08] . Andrzej Seweryn: Biographie, comedie-francaise.fr [zarchiwizowane 2016-08-02] (fr.).