# Marek Tulliusz Cyceron (Marcus Tullius Cicero) ## Wprowadzenie Marek Tulliusz Cyceron (106 p.n.e. - 43 p.n.e.) był jedną z najwybitniejszych postaci w historii Rzymu i światowej literatury. Jako polityk, mówca, filozof i prawnik, wywarł ogromny wpływ na rozwój kultury europejskiej i języka łacińskiego. Jego pisma, obejmujące mowy, traktaty filozoficzne i listy, stanowią bezcenne źródło wiedzy o starożytnym Rzymie i jego wartościach. ## Życiorys ### Dzieciństwo i Młodość Cyceron urodził się 3 stycznia 106 r. p.n.e. w Arpinum, niewielkim miasteczku położonym około 100 km na południowy wschód od Rzymu. Pochodził z rodziny ekwitów, a jego matka miała korzenie senatorskie. W młodym wieku przeniósł się do Rzymu, gdzie otrzymał staranne wykształcenie w zakresie literatury, retoryki i filozofii. Jego nauczycielami byli wybitni ówcześni retorzy i filozofowie, w tym Marek Antoniusz Orator i Lucjusz Licyniusz Krassus. ### Kariera Polityczna Karierę polityczną rozpoczął jako obrońca sądowy, a jego talent oratorski szybko przyniósł mu sławę. W 76 r. p.n.e. został wybrany kwestorem, a następnie sprawował urzędy edyla i pretora. W 63 r. p.n.e. osiągnął szczyt swojej kariery, zostając konsulem. Podczas swojego konsulatu stłumił spisek Katyliny, co przyniosło mu ogromne uznanie i tytuł "ojca ojczyzny". ### Walka o Republikę Cyceron był zagorzałym obrońcą republiki rzymskiej i przeciwnikiem dyktatury. Po śmierci Cezara w 44 r. p.n.e. stanął na czele stronnictwa republikańskiego, walcząc przeciwko Markowi Antoniuszowi. Jego mowy, zwłaszcza tzw. filipiki, wymierzone w Antoniusza, stały się symbolem walki o wolność i republikę. ### Śmierć Po zawiązaniu drugiego triumwiratu przez Antoniusza, Oktawiana i Lepidusa, Cyceron został umieszczony na liście proskrypcyjnej. Został zamordowany 7 grudnia 43 r. p.n.e. w swojej willi pod Formią. Jego głowa i ręce zostały na rozkaz Antoniusza przybite do mównicy na Forum Romanum. ## Dzieła ### Mowy Cyceron był jednym z najwybitniejszych mówców w historii. Zachowało się ponad 50 jego mów, które stanowią bezcenne źródło wiedzy o polityce i życiu społecznym starożytnego Rzymu. Do najważniejszych mów należą: * Mowy przeciw Katylinie (Catilinariae) * Mowy przeciw Werresowi (In Verrem) * Mowa w obronie Milona (Pro Milone) * Filipiki (Philippicae) ### Dzieła Filozoficzne Cyceron był również autorem licznych dzieł filozoficznych, w których popularyzował filozofię grecką wśród Rzymian. Do najważniejszych dzieł filozoficznych należą: * O państwie (De re publica) * O prawach (De legibus) * O powinnościach (De officiis) * Rozmowy tuskulańskie (Tusculanae disputationes) * O najwyższym dobru i złu (De finibus bonorum et malorum) ### Dzieła Retoryczne Cyceron był teoretykiem i praktykiem retoryki. Jego dzieła retoryczne miały ogromny wpływ na rozwój teorii i praktyki oratorskiej w Europie. Do najważniejszych dzieł retorycznych należą: * O mówcy (De oratore) * Brutus * Mówca (Orator) * O inwencji (De inventione) ### Korespondencja Zachowała się obszerna korespondencja Cycerona, obejmująca listy do przyjaciół, rodziny i polityków. Listy te stanowią bezcenne źródło wiedzy o życiu prywatnym i publicznym Cycerona oraz o ówczesnych wydarzeniach. ## Poglądy ### Filozofia Cyceron był eklektykiem, czerpiącym z różnych szkół filozoficznych, zwłaszcza ze stoicyzmu, platonizmu i arystotelizmu. W swoich pismach filozoficznych zajmował się przede wszystkim etyką, polityką i teorią poznania. Podkreślał znaczenie cnoty, sprawiedliwości i rozumu w życiu człowieka i społeczeństwa. ### Prawo Cyceron był zwolennikiem prawa naturalnego, które uważał za podstawę sprawiedliwego prawa stanowionego. Uważał, że prawo powinno być oparte na rozumie i służyć dobru wszystkich obywateli. ### Państwo Cyceron był obrońcą republiki rzymskiej i przeciwnikiem dyktatury. Uważał, że najlepszym ustrojem politycznym jest ustrój mieszany, łączący elementy monarchii, arystokracji i demokracji. Podkreślał znaczenie wolności, równości i sprawiedliwości w państwie. ### Retoryka Cyceron uważał retorykę za sztukę przekonywania i wpływania na ludzi. Podkreślał znaczenie wiedzy, talentu i etyki w pracy mówcy. Uważał, że mówca powinien być człowiekiem wszechstronnie wykształconym, znającym filozofię, historię i prawo. ## Wpływ Cyceron wywarł ogromny wpływ na rozwój kultury europejskiej. Jego pisma miały wpływ na: * Rozwój języka łacińskiego i języków nowożytnych * Rozwój filozofii i etyki * Rozwój teorii i praktyki retorycznej * Rozwój myśli politycznej i prawnej * Rozwój literatury i sztuki ## Dziedzictwo Cyceron pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii. Jego pisma są nadal czytane i studiowane, a jego idee wciąż inspirują ludzi na całym świecie. Jest symbolem wolności, sprawiedliwości i rozumu. ## Cytaty * "O tempora, o mores!" (O czasy, o obyczaje!) * "Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?" (Dokądże, Katylino, będziesz nadużywał naszej cierpliwości?) * "Cedant arma togae" (Niech oręż ustąpi przed togą) ## Zobacz też * Cyceronianizm ## Bibliografia * Kumaniecki, Kazimierz. *Cyceron i jego współcześni*. Warszawa: Czytelnik, 1989. * Everitt, Anthony. *Cicero: The Life and Times of Rome’s Greatest Politician*. New York: Random House, 2003. * Stroh, Wilfried. *Łacina umarła, niech żyje łacina! Mała historia wielkiego języka*. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2013. ## Linki zewnętrzne * [Dzieła Cycerona w bibliotece Polona](https://polona.pl/search/?query=cyceron) * [Classical Latin Texts](http://www.packhum.org/search?fq=X%3ACicero&query=)