Aureliusz Augustyn z Hippony (łac. Aurelius Augustinus; ur. 13 listopada 354 w Tagaście, zm. 28 sierpnia 430 w Hipponie) – filozof, teolog, organizator życia kościelnego, święty Kościoła katolickiego i Cerkwi Prawosławnej, jeden z ojców i doktorów Kościoła, znany jako „Doktor Łaski” (łac. Doctor Gratiae). Przez część protestantów uważany za duchowego przodka protestantyzmu. == Życiorys == === Młodość i wykształcenie === Augustyn urodził się 13 listopada 354 roku w Tagaście, w średniozamożnej rodzinie, z ojca Patrycjusza, poganina, i matki Moniki, chrześcijanki, pochodzącej prawdopodobnie z rodziny berberyjskiej, na co wskazuje jej imię. Miał jednego brata – Nawigiusza i prawdopodobnie dwie siostry. Podstawowe wykształcenie odebrał w Tagaście, a następnie uczył się w Madaurze. Potem rodzice wysłali go do Kartaginy, by studiował retorykę, literaturę klasyczną oraz grekę. Jednak nauka języka greckiego go przerosła i porzucił ją, zostając jedynym starożytnym filozofem łacińskim, który nie znał tego języka. Około 372 roku zmarł Patrycjusz, zatem Monika musiała przejąć obowiązek zatroszczenia się o sfinansowanie edukacji syna. W tym samym czasie Augustyn związał się z nieznaną z imienia kobietą, która wkrótce potem urodziła mu syna – Adeodata. Zafascynował się także dziełami Cycerona, które skłoniły go do „poszukiwania Mądrości”. Oznaczało to poszukiwanie Chrystusa, a nie szukanie prawdy w pogaństwie. W 373 roku przyłączył się do sekty manichejskiej, którzy uważali Jezusa za źródło Mądrości par excellence. Pozostawał ich słuchaczem przez około dziesięć lat. Wbrew woli swojego mecenasa, Romaniana, porzucił plany zostania prawnikiem w administracji cesarskiej i skupił się na filozofii. W 375 roku powrócił do Tagasty, by wykładać literaturę. Gdy jego matka dowiedziała się, że został manichejczykiem, początkowo wyrzuciła go z domu, lecz po pewnym czasie pozwoliła mu wrócić. Gdy skończył nauczać, powrócił do Kartaginy, gdzie do 380 roku napisał swoją pierwszą książkę – „O pięknie i zdatności”. W 383 roku poznał manichejskiego biskupa Faustusa z Milewum. Rok później wyjechał do Rzymu, a w 385 roku miał się ożenić z majętną dziedziczką, dlatego też zakończył piętnastoletni związek z matką Adeodata. W tym samym czasie zmarł jego długoletni przyjaciel, a przed śmiercią przyjął chrzest, co podwójnie dotknęło Augustyna. Spowodowało to, że zapragnął opuścić Italię i wrócić do Kartaginy, lecz dzięki senatorowi Symmachowi zrezygnował z tego zamiaru i udał się do Mediolanu. Przebywał tam wraz z dwoma swoimi przyjaciółmi Alipiuszem i Nebrydiuszem, a także poznał arcybiskupa miasta – Ambrożego (kuzyna Symmacha). W Mediolanie został profesorem retoryki; jego zadaniem było między innymi pisanie przemówień na cześć cesarza (który rezydował w tym mieście). Rozczarowany nieco ideami manicheizmu (zwłaszcza dotyczących problemu zła), zwrócił się ponownie do nauk Cycerona. === Katechumenat i chrzest === Pod koniec lata 385 roku do Mediolanu przybyła Monika, dzięki której Augustyn postanowił zostać katechumenem Kościoła łacińskiego (wpływ na to miały także kazania Ambrożego). Skupił się na czytaniu filozofów takich jak Platon, Plotyn i Porfiriusz. Połączenie neoplatonizmu z chrześcijaństwem zostało zapoczątkowane przez Wiktoryna, a kontynuowane przez Symplicjana i to właśnie do tego ostatniego przyłączył się Augustyn. Odbiór koncepcji neoplatońskiej sprawił, że zmienił on sposób postrzegania dobra i zła i odrzucił nauki Manesa. Drugą konsekwencją było porzucenie studiowania literatury i skupienie się wyłącznie na filozofii. Mimo tego, jeszcze latem 386 roku nadal zachowywał autonomię duchową, nie chcąc przystąpić do Kościoła. Pod koniec sierpnia Augustyna i Alipiusza odwiedził członek milicji cesarskiej Pontycjan, który opowiedział im o mnichach egipskich i Antonim Wielkim. Wkrótce potem Augustyn zapadł na poważną chorobę płuc (jedna z teorii głosi, że była to astma) i wyruszył z matką, synem, bratem, dwoma kuzynami (Alipiuszem i Licencjuszem) oraz Trygecjuszem do Cassiciacum na rekonwalescencję. Tam rozpoczął pracę nad swoimi traktatami. Po powrocie do Mediolanu Augustyn, Adeodat i Alipiusz zostali competentes czyli osobami ubiegającymi się o chrzest. Wysłuchali wówczas szeregu kazań Ambrożego. Sakrament przyjęli z rąk arcybiskupa nocą z 24 na 25 kwietnia 387 roku. Wkrótce potem Augustyn z synem i matką opuścili Mediolan, chcąc wrócić do Afryki, lecz uniemożliwiła to blokada morska, wobec czego udali się do Ostii. Około dwa tygodnie później zmarła Monika i została tam pochowana. Wówczas Augustyn powrócił na krótko do Rzymu, by przeczekać blokadę, a pod koniec 388 roku dotarł do Kartaginy. Następnie osiadł w Tagaście, gdzie on i jego towarzysze byli uważani za servi Dei (sługi Boże), natomiast jego przyjaciel Alipiusz został biskupem miasta. Pomimo że sytuacja między chrześcijanami a manichejczykami w Afryce była napięta, Augustyn zaczął tam pisać pierwsze polemiki przeciwko manicheizmowi. Jego pobyt w rodzinnym mieście trwał około dwóch lat. W tym czasie zmarli Adeodat i Nebrydiusz, a Augustyn zaczął organizować wokół siebie wspólnotę mniszą. === Prezbiterat i biskupstwo === Na początku 391 roku udał się do Hippony, gdzie zamierzał założyć pierwszy klasztor augustiański, w którym mnisi mieli skupiać się na lekturze Pisma Świętego. W tym samym roku, uczestnicząc w nabożeństwie, biskup Waleriusz i wierni wymusili zgodę Augustyna na przyjęcie święceń kapłańskich. Przywódca diecezji nakłonił także neoprezbitera do głoszenia kazań dla innych biskupów, gdyż chrześcijanie katoliccy byli w mniejszości względem donatystów i manichejczyków. Początkowo jednak zaczął nauczać katechizmu dla świeckich i adwersarzy z konkurujących wyznań. Pod koniec 393 roku zebrał się synod biskupów afrykańskich, w którym wziął udział Augustyn i wygłosił wykład na temat wiary, podparty cytatami z Biblii. Jednocześnie do wspólnoty klasztornej dołączył Posydiusz z Kalamy – późniejszy autor biografii Augustyna. Zwolennikiem i patronem tejże wspólnoty był biskup Kartaginy Aureliusz. Większość osób ze wspólnoty augustiańskiej została potem biskupami (Alipiusz, Profuturus, Sewerus, Posydiusz). W 395 roku Waleriusz wysłał list do biskupa Kartaginy, aby ten zezwolił na uczynienie Augustyna biskupem koadiutorem. Od początku lat 90. IV wieku napisał lub ukończył pisanie kilku swoich dzieł między innymi: „O wierze i Symbolu”, „O prawdziwej wierze”, „O wolnej woli” i komentarze do Listu do Rzymian. W 397 roku zaczął pisać swoją duchową autobiografię pt. „Wyznania”. Ponieważ w Hipponie brakowało książek, Alipiusz zwrócił się po nie do Paulina z Noli, a Augustyn do Hieronima ze Strydonu. Jako biskup starał się rekrutować nowych kapłanów, zwłaszcza mówiących lokalnym dialektem, aby mogli oni pełnić funkcje kaznodziejskie. Ubierał się z reguły w czarną prostą suknię, zwaną birrusem, która wyróżniała go spośród społeczeństwa. Często pełnił także funkcję arbitra, rozstrzygającego spory, w których odwoływał się do sądu Bożego. W 396 roku, po śmierci Waleriusza, objął stolicę biskupią w Hipponie. Jeszcze przed przyjęciem sakry rozpoczął ofensywną polemikę przeciwko donatystom, ponieważ katolicy byli w Hipponie w mniejszości. Jednocześnie wygłaszał kazania przeciwko poganom, którzy oburzyli się po zamykaniu ich świątyń przez urzędników cesarskich w 399 roku. Mimo że donatyści bezwzględnie traktowali innowierców i odstępców, Augustyn był przeciwny stosowaniu przemocy wobec nich. Na przełomie IV i V wieku zaczął pisać „O nauce chrześcijańskiej”, „Komentarz słowny do Księgi Rodzaju”, „O Trójcy Świętej”, „O wartości małżeństwa” i „O świętym dziewictwie”. Zaangażował się także w intensywną korespondencję z Hieronimem ze Strydonu. Gdy w 410 roku wojska Alaryka zdobyły Rzym, Augustyn rozpoczął wygłaszać serię kazań i wysyłać wiele listów na ten temat. Wobec panującej paniki, władze w Kartaginie wydały edykt o tolerancji wobec donatystów, czemu sprzeciwiał się biskup Hippony. Ponadto martwił się o Rawennę, gdzie rezydował cesarz Honoriusz, wobec którego pozostawał lojalny. Jesienią tego roku wracał z Kartaginy do Hippony, jednak podupadłszy na zdrowiu, zatrzymał się w pobliskiej wiosce na czas rekonwalescencji. Wkrótce potem zaczął wygłaszać liczne kazania przeciwko donatystom, ponieważ dekret ograniczający ich prawa został zawieszony. 25 sierpnia 410 roku Honoriusz zarządził collatio czyli publiczną dysputę między chrześcijanami a donatystami. Debata miała trwać przez cztery miesiące w 411 roku, a jej arbitrem miał być Flawiusz Marcelin. Przywódcą grupy donatystów liczącej 284 biskupów był Petylian z Cirty. Sesje odbyły się 1, 3 i 8 czerwca w Thermae Gargilianae. Na ostatniej sesji Augustyn wygłosił mowę, która przekonała arbitra, i 9 maja Marcelin wydał werdykt na korzyść chrześcijan. W 413 roku zaczął pisać historiozoficzne dzieło O państwie Bożym, które składało się z dwudziestu dwóch ksiąg i zostało ukończone w roku 426. Kiedy w 413 roku Flawiusz Marcelin został aresztowany i ścięty, Augustyn załamał się i w następnym roku opuścił Kartaginę, nie chcąc do niej wracać. W 411 roku do Hippony przybył Celestiusz, uczeń Pelagiusza. Zaczął szerzyć poglądy pelagiańskie, mówiące między innymi o tym, że grzech pierworodny dotyczył tylko pierwszych rodziców i nie przeszedł na duszę ich potomstwa. Uczeń Augustyna, Paweł Orozjusz udał się do Hieronima ze Strydonu, aby nawiązać współpracę przeciwko pelagianom. 20 grudnia 415 roku w Diospolis odbył się synod, na którym Pelagiusz przekonał do swoich racji czternastu biskupów. Jesienią następnego roku odbyły się dwa synody w Kartaginie i w Milevis, któremu przewodniczył Augustyn i Alipiusz. Oba synody potępiły poglądy pelagiańskie i wysłały dokumenty wraz z listami przewodniczących synodów do papieża Innocentego I. W 418 roku pelagianizm został potępiony, ale jeden z biskupów Julian z Eklanum nie zaakceptował tego werdyktu i udał się na wschód, by wraz z Celestiuszem szerzyć nauki w Konstantynopolu. Wkrótce potem rozpoczął listowną polemikę z Augusty