# Eliasz (Eliasz z Tiszbe) Eliasz, hebr. ‏אֱלִיָּהוּ‎ (Eliyáhu), stgr. Ἠλίας (Elias), cs. Илья-пророк, był jednym z najważniejszych proroków Starego Testamentu, działającym w IX wieku przed Chrystusem w północnym królestwie Izraela. Jego imię oznacza „moim Bogiem jest Jahwe”. Jest czczony jako święty w Kościele katolickim, prawosławnym, koptyjskim, ormiańskim i syryjskim. W islamie znany jako `إلياس` (Ilyas). ## Eliasz w Biblii Eliasz pojawia się po raz pierwszy w 1 Księdze Królewskiej jako posłaniec Boga Jahwe do króla Izraela, Achaba. Określany jest jako Tiszbita, pochodzący z Tiszbe w Gileadzie. ### Działalność Eliasza * **Pobyt na pustyni:** Po przekazaniu przesłania Achabowi, Eliasz ukrywa się na pustkowiu nad potokiem Kerit, gdzie kruki przynoszą mu pożywienie. Po wyschnięciu potoku, Bóg posyła go do Sarepty Sydońskiej, gdzie mieszka u wdowy i wskrzesza jej syna. * **Konfrontacja z Achabem i prorokami Baala:** Po powrocie Eliasz spotyka Obadiasza, zarządcę pałacu Achaba, i przez niego wzywa króla na spotkanie. Oskarża Achaba o wprowadzenie kultu Baala do Izraela. Następuje słynna konfrontacja na Górze Karmel, gdzie Eliasz udowadnia moc Jahwe poprzez cud ognia z nieba, który spala ofiarę. W rezultacie 450 proroków Baala zostaje zabitych. * **Ucieczka przed Jezabel:** Rozwścieczona Jezabel przysięga zemstę Eliaszowi, który ucieka na pustynię. Pod drzewem janowca pragnie śmierci, ale anioł przynosi mu pokarm. Po 40 dniach wędrówki dociera do Góry Horeb (Synaj). * **Powołanie Elizeusza:** Na Horebie Bóg objawia się Eliaszowi i nakazuje mu namaścić Chazaela na króla Aramu, Jehu na króla Izraela oraz Elizeusza na proroka w swoim miejsce. * **Przepowiednie śmierci:** Eliasz ostrzega Achaba i Jezabel o ich tragicznej śmierci. Przepowiada również śmierć Achazjasza, syna Achaba. * **Wniebowstąpienie:** Eliasz udaje się do Gilgal, gdzie przekazuje wiedzę o swoim odejściu Elizeuszowi. Wędrują razem do Betel i Jerycha, po czym przechodzą przez Jordan. Nagle pojawia się ognisty wóz i konie ogniste, które unoszą Eliasza do nieba. Elizeusz staje się jego następcą. ## Cuda Eliasza Eliasz jest znany z licznych cudów, które Bóg dokonał za jego pośrednictwem: * Rozmnożenie mąki i oliwy u wdowy z Sarepty (1 Krl 17,14-16). * Wskrzeszenie syna wdowy z Sarepty (1 Krl 17,17-24). * Sprowadzenie ognia z nieba na Górze Karmel (1 Krl 18,30-39). * Rozdzielenie wód Jordanu (2 Krl 2,8). * Przekazanie charyzmatów Elizeuszowi (2 Krl 2,10). * Tajemnicze wniebowstąpienie na ognistym rydwanie (2 Krl 2,11). ## Odwołania w Nowym Testamencie Eliasz jest często wspominany w Nowym Testamencie. Jego postać jest związana z oczekiwaniem na Mesjasza. * **Jan Chrzciciel jako Eliasz:** Pierwotny Kościół utożsamiał Jana Chrzciciela z Eliaszem, wypełniającym proroctwo Malachiasza (Mt 17,10-13). * **Jezus jako Eliasz:** Sam Jezus Chrystus również był utożsamiany z Eliaszem (Mt 11,13-14; 16,14; 17,10; Mk 9,11; 15,35; Łk 9,7-8; Jn 1,21). * **Przemienienie Pańskie:** Eliasz pojawia się na Górze Przemienienia obok Mojżesza, symbolizując tradycję prorocką Izraela i ukazując wypełnienie się proroctw w Jezusie. ## Eliasz w liturgii Sederu paschalnego W czasie Sederu paschalnego w judaizmie, piąty kielich (kielich Eliasza) symbolizuje oczekiwanie na nadejście Mesjasza. Podczas tego obrzędu odmawia się modlitwy `Szefoch Chamatecha` i `Elijachu Hanawi`. Otwiera się również drzwi domu, zapraszając proroka Eliasza. ## Eliasz w islamie Eliasz jest uznawany za proroka również w islamie, gdzie występuje pod imieniem ‏إلياس‎ (Ilyas). ## Kult Eliasza W Kościele katolickim wspomnienie liturgiczne Eliasza obchodzi się 20 lipca. W Cerkwi prawosławnej wspomina się go 2 sierpnia. ## Ikonografia W ikonografii Eliasz przedstawiany jest jako starzec w długiej opończy z koziej skóry. Ma siwe włosy, brodę i bose stopy. Często błogosławi prawą ręką, a w lewej trzyma zwój z napisem: „Gorliwie stawałem w obronie Pana, Boga Zastępów, gdyż synowie izraelscy porzucili przymierze z Tobą” (1 Krl 19, 10). Najczęściej przedstawiana scena to wniebowzięcie Eliasza na ognistym wozie. Czasami na ikonach Przemienienia Pańskiego Eliasz stoi po prawicy Chrystusa. Atrybutami Eliasza są kruk i ognisty miecz. ## Eliasz w sztuce Postać Eliasza pojawia się w oratorium Felixa Mendelssohna-Batholdy’ego – *Eliasz*. Jest również bohaterem powieści Paulo Coelho *Piąta góra*. ## Obiekty geograficzne nazwane imieniem Eliasza * Góra Świętego Eliasza (Mount Saint Elias) – drugi co do wysokości szczyt Stanów Zjednoczonych. * Przylądek Świętego Eliasza (Cape Saint Elias) na wyspie Kayak. * Eliaszówka – szczyt górski w Beskidzie Sądeckim. * Eliaszówka – wzgórze na Wyżynie Olkuskiej. * Eliaszówka – potok w województwie małopolskim. * Eliasz – potok w Garwolinie. * Eliaszówka – wieś na Ukrainie. * Jaskinia Eliasza – jaskinia na Synaju w Egipcie. * Dolina Eliasza – dolina na Synaju w Egipcie. ## Zobacz też * Eliasz (imię) * Wstawiennictwo świętych