Jacek Piotr Kowalski (ur. 1964 w Poznaniu) – polski historyk sztuki, poeta i pieśniarz, tłumacz literatury starofrancuskiej na język polski, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. == Życiorys == Ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (matura 1983). Absolwent Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1988). Jego praca magisterska była poświęcona opisom architektury w literaturze średniowiecznej Francji. Zatrudniony w Instytucie Historii Sztuki UAM jako asystent w Zakładzie Historii Sztuki Średniowiecznej (1988). Stopień doktora uzyskał w 1997 na podstawie dysertacji Tematy architektoniczne w literaturze starofrancuskiej drugiej połowy XII wieku (promotor prof. Szczęsny Skibiński; wydanie książkowe pt. Rymowane zamki. Tematy architektoniczne w literaturze starofrancuskiej drugiej połowy XII wieku, Warszawa 2001). Odtąd zatrudniony jako adiunkt. W 2011 uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy Gotyk Wielkopolski. Architektura sakralna XIII–XVI w. Jest autorem kilkudziesięciu książek naukowych i popularnonaukowych oraz nagrań (kasety i CD). Początkowo, od roku 1987, jego głównym wydawcą był Janusz Kotarba (+2003) z Krakowa, redaktor publikacji drugiego obiegu i działacz społeczny, który w wolnej Polsce założył firmę „Paganini”. W ostatnich dwóch dekadach większość książek i płyt Jacka Kowalskiego publikowały Wydawnictwo Fundacji Świętego Benedykta i Wydawnictwo Dębogóra z Poznania. Ponadto współpracował z Wydawnictwem DiG, Wydawnictwem Volumen, Państwowym Wydawnictwem Naukowym oraz wydawnictwem Zona Zero. Swoje teksty i przekłady publikował m.in. w „Czasie Kultury”, „Artium Quaestiones”, „Kronice Miasta Poznania”, „Pamiętniku Biblioteki Kórnickiej”, „Christanitas”, „Naszym Dzienniku” i tygodniku „Sieci”. Od lat regularnie publikuje artykuły w czasopiśmie „Polonia Christana”. U progu lat 90. XX wieku jego poetyckie gawędy o Poznaniu ukazywały się w poznańskiej mutacji „Gazety Wyborczej”. Prowadził redakcję naukową szeregu publikacji Wydawnictwa Naukowego Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Laureat XXIV Studenckiego Festiwalu Piosenki w Krakowie (1988), jest wykonawcą własnych piosenek, dawnych pieśni polskich oraz swoich przekładów pieśni starofrancuskich. Występuje z zespołami Monogramista JK i Klub Świętego Ludwika, w duecie z lutnistą Henrykiem Kasperczakiem, niekiedy także solo. Dwa programy poświęcone polskim pieśniom XIX wieku opracował z Henrykiem Kasperczakiem i Anną Śliwą. Jest tłumaczem i popularyzatorem poezji starofrancuskiej (m.in. François Villona i Karola Orleańskiego). Przełożył też powieść Clisson i Eugenia autorstwa Napoleona Bonaparte. W twórczości własnej często nawiązuje do poezji sarmackiej (zaprzecza jednak istnieniu tzw. sarmatyzmu, sprzeciwiając się stosowaniu tego terminu). Występuje dla rozmaitej publiczności: przed miłośnikami muzyki dawnej (m.in. liczne koncerty na festiwalu Maj z Muzyką Dawną we Wrocławiu), piosenki autorskiej, pieśni religijnych, patriotycznych, a także przed rekonstruktorami historycznymi (m.in. wielokrotnie podczas rekonstrukcji bitwy pod Grunwaldem i podczas Pól Chwały w Niepołomicach), czy podczas festiwalu Malta w Poznaniu. Od czasu studiów związany z Duszpasterstwem Akademickim OO. Dominikanów w Poznaniu, działał w środowisku skupionym wokół o. Tomasza Pawłowskiego OP i o. Jana Góry OP. Autor Szopek Dominikańskich JK pisanych corocznie i wystawianych w tymże duszpasterstwie przez ponad dwadzieścia lat począwszy od roku 1988 przez Teatrzyk Towarzyski. Tę działalność Jacka Kowalskiego wspierała m.in. Krystyna Feldman. Jego współpracownikiem był wówczas Paweł Grabowski (1977–2007), któremu później zadedykował wydanie tekstów Teatrzyku Towarzyskiego. Uczestniczył też w działaniach o. Jana Góry na Jamnej i na Lednicy, pisząc pieśni i teksty misteriów (m.in. pieśń Drzewo Krzyża surowe, która szeroko się spopularyzowała, najczęściej mylnie uważana za pieśń staropolską anonimowego autora). Część widowisk realizował osobiście jako reżyser na Jamnej i w Szczepanowie (Misterium o św. Jacku, Misterium o św. Stanisławie, Misterium Jamneńskie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny). Autor scenariuszy i tekstów teatralnych, programów telewizyjnych (Receptury klasztorne realizowane przez TVP3 w Poznaniu; koncert Konfederacja barska po Kowalsku, 2023), oraz sztuk scenicznych o tematyce historycznej (np. Historia o Gogolewskim, 2001, Cesarski ciach, 2006). Na zamówienie władz Poznania napisał i wyreżyserował plenerowe przedstawienia o Ludgardzie oraz o historii poznańskiego ratusza. Autor pieśni (od 2010) i tekstów (od 2011) Misterium męki Pańskiej w Górze Kalwarii (Kalwaria Mazowsza) wystawianego corocznie przez tamtejsze Bractwo Męki Pańskiej w latach 2010–2019, jak też misterium o św. Stanisławie Papczyńskim, wykonywanych tamże z osobistym udziałem autora i jego zespołów muzycznych, a po przerwie związanej z pandemią w latach 2020–2022 z towarzyszeniem nagrania audio. Autor scenariusza do widowiska plenerowego o historii Polski Orzeł i Krzyż (2016, wciąż modyfikowane), wystawianego corocznie w Murowanej Goślinie pod Poznaniem w Parku Dzieje przez Stowarzyszenie Dzieje oraz tekstów do szeregu innych widowisk realizowanych tamże. Od kilku lat prowadzi cykliczną audycję w Radio Poznań (dawniej Radio Merkury) pt. Kowalski na pięć minut. Długoletni sekretarz naukowy Seminarium Mediewistycznego im. Alicji Karłowskiej-Kamzowej, współorganizowanego przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Instytut Historii Sztuki UAM i Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu. Przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w Radzie Kuratorów Fundacji Zakłady Kórnickie. W 2005 przynależał do Honorowego Komitetu Poparcia Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich. W 2010 poparł kandydaturę Marka Jurka w wyborach prezydenckich i wszedł w skład jego społecznego komitetu poparcia. Członek Akademickiego Klubu Obywatelskiego im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Poznaniu. Wszedł w skład komitetu wspierającego kandydaturę Karola Nawrockiego na prezydenta RP w wyborach w 2025. == Nagrody i odznaczenia (wybór) == Laureat XXIV Studenckiego Festiwalu Piosenki w Krakowie (1988) Nagroda Poznańskiego Przeglądu Nowości Wydawniczych (2011) Nagroda Naukowa Miasta Poznania (2011) Nagroda Naukowa Prezesa Rady Ministrów za wysoko ocenione osiągnięcia będące podstawą nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego (2012) Nagroda im. Józefa Łukaszewicza za najlepszą książkę o Poznaniu (2014) Nagroda Fundacji Kultury Polskiej Filii w Poznaniu i Regionalnego Obserwatorium Kultury UAM Kultury Polskiej (2015) Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2016) Nagroda Literacka im. Józefa A. Mackiewicza za książkę pt. Sarmacja. Obalanie mitów. Podręcznik bojowy (2017) Doroczna Nagroda MKiDN w kategorii Nagroda im. Tomasza Merty „Między historią a literaturą” (2019) Nagroda Magazynu Literackiego «Książki» za Książkę Miesiąca «„Straszny Dwór”, czyli sarmackie korzenie Niepodległej» – książka czerwca 2019 kategoria «eseistyka» (2019) w roku 2022 Komisja Kultury Rady Miasta Poznania zatwierdziła jego kandydaturę do nagrody „zasłużony dla Miasta Poznania”, jednak wskutek protestów stowarzyszenia Grupa Stonewall i artykułów Tomasza Nyczka w „Gazecie Wyborczej”, którzy uznali konserwatywne poglądy Jacka Kowalskiego za ohydne, Rada Miasta Poznania nie przyznała mu nagrody, co było precedensem w dziejach tego wyróżnienia (aż dotąd ustalenia Komisji Kultury, w której reprezentowane są wszystkie opcje polityczne, były bezdyskusyjnie akceptowane przez Radę). Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w pracy naukowo-badawczej, za upowszechnianie polskiej kultury i historii sztuki i za aktywność społeczną (2022) Złoty Ryngraf III Festiwalu Kultury Narodowej «Pamięć i Tożsamość» przyznany głosami publiczności koncertowi Jacka Kowalskiego i zespołu Monogramista JK Konfederacja Barska po Kowalsku zrealizowanemu dla TVP3 (2023) == Życie prywatne == Jego żoną jest Anna Księska-Kowalska (siostra Dominika Księskiego), mają sześcioro dzieci. Jego rodzina ze strony matki związana jest od kilku stuleci z Kórnikiem, gdzie obecnie mieszka w domu swojego dziadka Stanisława Michałowskiego, przedwojennego działacza społecznego i polityka, podsądnego „Procesu 16" w 1945 roku, którego wspomnienia opracowuje (częściowo opublikowane w 1995 i 2005) i prowadził stronę internetową na jego temat (obecnie wygasła). Dzieje tego domu i przodków opisał w 2015 r. w czasopiśmie „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej” . Rodzina ze strony ojca ma korzenie mazowieckie (pradziadek Tomasz był zarządcą folwarku radziwiłłowskiego pod Nieborowem) i kresowe (ojciec urodził się w Stołpcach nad Niemnem). Rodzice – artyści-plastycy, projektanci Bogusława i Czesław Kowalscy – zaprojektowali w roku 1962 meblościankę zwaną „Meblami Kowalskich” (także: „Segmentem Kowalskiego”, „Meblościanką Kowalskich” lub w skrócie „Kowalskimi”) – pierwszy masowo produkowany i jeden z najpopularniejszych mebli epoki PRL. Jacek Kowalski poświęcił im i ich twórczości książkę „Meble Kowalskich. Ludzie i rzeczy” (Poznań 2014). == Twórczość == === Książki naukowe i popularnonaukowe === === a) Książki autorskie === Missa est. Msza Święta panów Pasków, Wydawnictwo Dębogóra, Poznań 2019 Średniowiecze. Obalanie mitów. Podręcznik bojowy, Wydawnictwo Zona Zero, Warszawa 2019 Straszny Dwór, czyli sarmackie korzenie Niepodległej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2018 Zapomniana trylogia 1863. Traugutt – Grottger – Olszak, Wydawnictwo Dębogóra, Poznań 2016 Sarmacja. Obalanie mitów. Podręcznik bojowy, Warszawa 2016 [uhonorowana Nagrodą literacką im. Józefa A. Mackiewicza za rok 2017] Meble Kowalskich. Ludzie i rzeczy, Poznań–Dębogóra 2014 Gorzkie żale i Krótkie Nabożeństwo do Najświętszego Sakramentu arcydzieło polskiej poezji mistycznej ks. Wawrzyńca S. Benika CM. Reprodukcja i edycja pierwodruku z 1707 roku ze zbiorów klasztoru sióstr karmelitanek bosych n