Janusz Jerzy Gajos (ur. 23 września 1939 w Dąbrowie Górniczej) – polski aktor teatralny i filmowy; profesor sztuk teatralnych, pedagog i fotograf. Uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich aktorów. Laureat wielu wyróżnień, w tym nagród publiczności i odznaczeń. Sześciokrotny zdobywca prestiżowej filmowej nagrody „Orły” i nagród przyznawanych przez jury festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Laureat pięciu Wiktorów i jednego Super Wiktora – nagród, którymi honorowane są wybitne osobowości małego ekranu. W 2015 podczas otwarcia 40. Festiwalu Filmów Polskich w Gdyni otrzymał statuetkę Diamentowych Lwów – nagrodę publiczności biorącej udział w plebiscycie na najlepszego polskiego aktora czterdziestolecia. Wystąpił w filmach reżyserów, takich jak m.in. Ryszard Bugajski (Przesłuchanie, Układ zamknięty, Zaćma), Janusz Zaorski (Piłkarski poker, Szczęśliwego Nowego Jorku), Wojciech Marczewski (Ucieczka z kina „Wolność”, Czas zdrady, Weiser) i Filip Bajon (Wahadełko, Limuzyna Daimler-Benz, Poznań '56, Kamerdyner). W teatrze reżyserowali go m.in. Jan Englert (Władza, Iwanow, Udręka życia) i Olga Lipińska (Żabusia, Świecznik, Przedstawienie „Hamleta” we wsi Głucha Dolna). == Życiorys == === Rodzina i edukacja === Kiedy miał 11 lat, zamieszkał z rodzicami w Będzinie, gdzie ukończył szkołę podstawową i w 1957 zdał maturę w III Liceum Ogólnokształcącym. Zawodu aktora uczył się w Teatrze Dzieci Zagłębia pod opieką Jana Dormana. W latach 1960–1961 odbył służbę wojskową. Trzykrotnie bez powodzenia starał się o przyjęcie do Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi, do której został przyjęty dopiero w 1961. Szkołę ukończył w 1965, ale dyplom uzyskał dopiero w 1971. W 2008 otrzymał tytuł profesora sztuk teatralnych. 7 października 2016 został uhonorowany tytułem doktora honoris causa PWSFTviT w Łodzi. === Kariera zawodowa === W 1957 znalazł zatrudnienie w Teatrze Dzieci Zagłębia w Będzinie, w którym był pracownikiem technicznym i tworzył lalki. Jako aktor zadebiutował rolą Pietrka w filmie Marii Kaniewskiej Panienka z okienka (1964). W latach 1965–1970 występował w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi. Ogólnopolską popularność zyskał dzięki roli Janka Kosa w serialu wojennym Czterej pancerni i pies (1966–1970). Z uwagi na ogromny sukces serialu przez kilka kolejnych lat był utożsamiany wyłącznie ze swoją ekranową postacią, przez co nie otrzymywał interesujących propozycji aktorskich, poza epizodycznymi rolami w kilku produkcjach. Za główną rolę chłoporobotnika Józefa Mikułę, który w loterii wygrywa milion złotych, w filmie obyczajowym Sylwestra Szyszki Milioner (1977) otrzymał nagrodę za najlepszą rolę męską na 4. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku. Za główną rolę przewlekle chorego Michała Szmańdy w dramacie psychologicznym Filipa Bajona Wahadełko (1981) otrzymał nagrodę za pierwszoplanową rolę męską na 6. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Został nagrodzony również na 15. edycji tego festiwalu za rolę majora UB „Kąpielowego” w dramacie politycznym Ryszarda Bugajskiego Przesłuchanie (1989) i cenzora Rabkiewicza w komediodramacie Wojciecha Marczewskiego Ucieczka z kina „Wolność” (1990). Od 1970 gra w teatrach warszawskich: Komedia (1970–1971), Polskim (1971–1974), Kwadrat (1974–1980), Dramatycznym (1980–1984), Powszechnym (1984–2002) i Narodowym (2003–2021), w którym występował m.in. w autorskim monodramie Msza za miasto Arras. Od 1986 wystąpił w wielu spektaklach Teatru Telewizji. Występował w roli Tureckiego w odcinkach Kabaretu Olgi Lipińskiej i w skeczach programu telewizyjnego Kabaretu Dudek W telewizyjnej kawiarni. W 2003 został wykładowcą PWSFTviT w Łodzi, a w 2006 – członkiem rady programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. Zajmuje się fotografią, w 2002 zorganizował w Katowicach pierwszą wystawę swoich zdjęć. == Życie prywatne == Czterokrotnie żonaty: z Zoją; z aktorką Ewą Miodyńską; z realizatorką telewizyjną Barbarą Nabiałczyk, z którą ma jedyną córkę Agatę (ur. 1980); z Elżbietą Brożek. Mieszka w Warszawie. Został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi w Polsce w 2010 i przed wyborami prezydenckimi w 2015. == Filmografia == 1964: Panienka z okienka – Pietrek 1964: Obok prawdy – Zyga 1965: Kapitan Sowa na tropie – listonosz (odc. 3) 1966: Bariera – tramwajarz niosący bohaterkę na drzwiach z literą „E” 1966: Bicz boży – funkcjonariusz MO Kleń 1966–1970: Czterej pancerni i pies – Janek Kos 1966: Powrót na ziemię – żołnierz eskortujący rannego mówcę 1966: Szyfry – zakonnik w klasztorze Cystersów 1967: Cyrograf dojrzałości – aktor Janek 1967: Stajnia na Salvatorze – Michał Słowiński 1967: Zwariowana noc – partyzant słowacki Stanko 1970: Mały – Julek „Mały” 1970: Wakacje z duchami – asystent profesora „Antoniusz” 1971: Kocie ślady – por. MO Wojciech Góralczyk 1972: Dary magów – Julek 1974: Karino – Janczar 1974: Zaczarowane podwórko – milicjant 1975–1977: Czterdziestolatek – Antek Sławek (odc. 9 i 19) 1975: Beniamiszek – handlarz 1976: Bezkresne łąki – inspektor 1976: Karino – Janczar 1976: Mgła – oficer informacji 1977: Milioner – Józef Mikuła 1977: Niedziela pewnego małżeństwa w mieście przemysłowym średniej wielkości – brat Witolda 1978: Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz? – kierownik delikatesów 1979: Dyrygent – dygnitarz z Warszawy 1979: Kung-fu – redaktor naczelny Maciek 1979: Pełnia – Janek 1980: Kontrakt – Bolesław Bartoszuk, ojciec Lilki 1980–1981: Fortele Jonatana Koota – Eryk Kowalik (głos) 1981: Człowiek z żelaza – zastępca szefa Radiokomitetu 1981: Z dalekiego kraju – dyrektor huty 1981: Wahadełko – Michał Szmańda 1981: Limuzyna Daimler-Benz – Kuschmerek 1981: Wojna światów – następne stulecie – robotnik z wodociągów 1982: Gwiezdny pył – sąsiad Jabłonka 1982: Nieciekawa historia – Aleksander Gnekker 1982: Przesłuchanie – major UB „Kąpielowy” 1983: Alternatywy 4 – Jan Winnicki, działacz partyjny 1983: Stan wewnętrzny – Jakub Jasiński, komandor jachtklubu Stoczni Gdańskiej 1983: Wedle wyroków twoich... – kierowca 1984: Idol – Józef Winiecki, redaktor naczelny 1984: Przemytnicy – Józef Trofida 1984: Rok spokojnego słońca – szef szabrowników 1986: Big bang – Janek 1988: Dekalog IV – Michał 1988: Mistrz i Małgorzata – Nieznajomy (odc. 3) 1988: Piłkarski poker – sędzia piłkarski Jan Laguna 1990: Ucieczka z kina „Wolność” – cenzor Rabkiewicz 1991: Panny i wdowy – adwokat Andrzej Obłuka (odc. 3) 1992: Kiedy rozum śpi – Cinqueda 1992: Psy – b. mjr SB „Siwy” Gross 1992: Szwadron – rotmistrz Jan Dobrowolski 1993: 40-latek. 20 lat później – Antek Sławek (odc. 8, 9 i 12) 1993: Straszny sen Dzidziusia Górkiewicza – radny Niezgoda 1993: Trzy kolory: Biały – Mikołaj 1994: Śmierć jak kromka chleba – przewodniczący samorządu pracowniczego Miodek 1994: Zespół adwokacki – były kochanek Elżbiety Siudy (odc. 11) 1995: Akwarium – pułkownik Nikołaj Krawcow 1995: Akwarium, czyli samotność szpiega – pułkownik Nikołaj Krawcow 1995: Łagodna – mąż, właściciel lombardu 1996: Ekstradycja 2 – Jan Tuwara (odc. 9) 1996: Poznań 56 – profesor w wagonie 1997: Czas zdrady – Niccolo Machiavelli 1997: Szczęśliwego Nowego Jorku – „Profesor” 1998: Ekstradycja 3 – Jan Tuwara 1999: Egzekutor – Kowalik „Zadzior” 1999: Fuks – śledczy 1999: Ostatnia misja – komisarz Piotr Sobczak 2000: Żółty szalik – bohater 2000: To ja, złodziej – Roman Wyskocz 2000: Weiser – antykwariusz 2001: Przedwiośnie – Seweryn Baryka 2001: Tam i z powrotem – Andrzej Hoffman 2002: Chopin. Pragnienie miłości – wielki książę Konstanty Pawłowicz 2002: Przedwiośnie – Seweryn Baryka (odc. 1–2) 2002: Zemsta – Cześnik Maciej Raptusiewicz 2005: Pitbull (serial TV) – Zbigniew „Benek” Chyb (odc. 1–5) 2005: Pitbull – Zbigniew „Benek” Chyb 2005: Solidarność, Solidarność... – prezes (cz. 10) 2005: Zakochany Anioł – kloszard warszawski Lupin 2006: Jasminum – brat Zdrówko 2007: Ekipa – były premier Henryk Nowasz 2009: Mniejsze zło – Mieczysław Nowak 2011: Wygrany – Frank Goretzky 2011–2012: Bez tajemnic – Gustaw Staroń 2013: Układ zamknięty – prokurator Andrzej Kostrzewa 2015: Body/Ciało – prokurator 2016: Zaćma – ksiądz Cieciorka 2016: Konwój – dyrektor Nowacki 2017: Najlepszy – Marek Kotański 2018: Kamerdyner – Bazyli Miotke 2018: Kler – arcybiskup Mordowicz 2019: Solid Gold – wysoki oficer CBŚ Nowicki 2020: Bez skrupułów (serial TV) – Stefan Nowicki (odc. 1–5) 2023: Fuks 2 – oficer Mazur 2024: Rojst Millenium – Stefan Jassijej === Polski dubbing === 1968: Zaufaj mi Anno – dziennikarz Nasko 1968: Pamiętnik pani doktor – Pascal 1968: Film z czarującą dziewczyną – Paul Manu 1996: Córka d’Artagnana – D’Artagnan 1998: Hopkins FBI – Hopkins 2002: Planeta skarbów – John Silver === Spektakle Teatru Telewizji === 1969: Zamach (reż. Roman Sykała) – Popinot 1969: Kochankowie z Nohant (reż. Abdellah Drissi) – Chopin 1969: Młodość Jasia Kunefała (reż. Janusz Kłosiński) – Jaś Kunefał 1969: Mgła (reż. Maria Kaniewska) – lekarz 1971: Toccata (reż. Ireneusz Kanicki) – Adam 1973: Pierwszy dzień wolności (reż. Jan Bratkowski) – Karol 1977: Oscar (reż. Edward Dziewoński) – Oskar 1978: Las (reż. Edward Dziewoński) – Sczastliwcew 1980: Igraszki z diabłem (reż. Tadeusz Lis) – diabeł Omnimor 1985: Przedstawienie „Hamleta” we wsi Głucha Dolna (reż. Olga Lipińska) – Mate Bukara 1985: Zapomniany diabeł (reż. Tadeusz Lis) – diabeł Trepifajksel, później Maciej 1986: Mgiełka (reż. Juliusz Janicki) – Milton 1987: Opowieści Hollywoodu (reż. Kazimierz Kutz) – Odon von Horvath 1988: Ławeczka (reż. Maciej Wojtyszko) – On 1988: Teatr czasów Nerona i Seneki (reż. Konstanty Ciciszwili) – Neron 1988: Samobójca (rez. Kazimierz Kutz) – Siemion Siemionowicz Podsiekalnikow 1990: Kolacja na cztery ręce (reż. Kazimierz Kutz) – Johann Sebastian Bach 1994: O przemyślności kobiety niewiernej (reż. Maciej Dutkiewicz) – Giovanni Boccaccio 1997: Odbita sława (reż. Janusz Zaorski) – Alfred 1997: Mistrz (reż. Agnieszka Lipiec-Wróblewska) – prefekt Herbert 1997: Adrianne Le