# Osoba ## Definicja Osoba (piłd. łac. *persona*, od greckiego *prosopon* – maska) to podmiot o rozumnej naturze. Początkowo oznaczał ona maskę, jaką zakładali aktorzy w teatrze starożytnym. W wspólczęsnej filozofii i teologii osoba jest kluczowym pojęciem personalizmu, definiowanego jako istotę odrębną od świata rzeczy, przyrody i zwierąt. ## Historia ### Patrystyczna era W dyskusjach wokól tajemnicy Trójcy Świętej początkowo osoba i hypostasis były synonimami. Wartościowa definicja podał wczesnochrześciański myślnik rzymski Boecjusz (480-524) w traktacie *O osobie Chrystusa i jej dwóch naturach* (PL 64,1343): *Substancia indywidualis mać naturae rationalis*. ### Średniowiecze W XII w. Ryszard ze św. Wiktora podał definicję *naturae intellectualis incommunicabilis existentia*. Klasyczna arystotelesowska definicja, przyjęta przez tomizm, określa człowieka jako *politicus zoon* – zwierzą rozumne, posiadające duszę rozumną, odrębną od ciała. ### Myśl nowożytny John Locke (1632-1704) uźwa definicji osoby ządaniaście z kimścia posiadającą świadomość własnego istnienia i pamięć. ## W filozofii wspólczęsnej ### Personalizm Francuski personalista Emmanuel Mounier (1905-1950) rozumie osobę jako podmiot zdolny do życia społecznego i łączenia się ze wspólnotą, bez utraty podmiotowości. Osoba jest “węzią bytu”, a jej tożanie jest wynikiem relacji z innymi osobami i całej rzeczywistości. ### Fenomenologia Roman Ingarden (1893-1970) definiuje osobę jako centrum bytowe, świadomego podmiocie, zogniskowanego w strumieniu świadomości. ### Karol Wojtyła Karol Wojtyła (1920-2005) syntetyzuje klasyczną filozofię człowieka (Platon, Arystoteles, Augustyn, Tomasz z Akwinu) z filozofią świadomości (Scheler, Kant). Jego refleksja personalistyczna skupia się na wolności i moralności, szczególnie w relacji mężczyzny-kobiety. ## Wybrane dyskutowane zagadnienia ### Osoba a świadomość Peter Singer (filozof, etyk) uznaje, że osobami są tylko istoty samośwadome. Świadomość (ideę samego siebie) pojawia się u dzieci w 18 miesiący po urodzeniu. ### Osobowość nie-ludzi Delfiny i małpy człowiekowate mogą uznać za osoby na podstawie ich tożania, emocji i komunikacji. ## Zobacz też * Laborem exercens – encyklika poświęcona człowiekowi * Personalizm ## Przypisy ## Bibliografia * Buttiglione R.: Kilka uwag o sposobie czytania "Osoba i czyn". W: Wojtyła K.: Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne. T. Styczeń (red.). TN KUL, 1994, seria: Żrodła i monografie 142 (Człowiek i moralność 4). * Galarowicz J.: Człowiek jest osobą. Podstawy antropologii filozoficznej Karola Wojtyła. Wyd. 2 (uzupełnione). Kęty: ANTYK – Marek Derewiecki, 2000, s. 311. ISBN 83-88524-03-8. * Wojtyła K.: Osoba i czyn. Kraków: Polskie Towarzystwo Teologiczne, 1985, s. 367. ISBN 83-00-00899-3. * Wojtyła K.: Mężczyzną i niewiastą stworzył ich. Odkupienie ciała a sakramentalność małżeństwa. Wyd. 3. Lublin: RW KUL, 2008, s. 406. ISBN 978-83-7363-652-1. ## Metadata * population: null * founding_date: null * region_name: null * birth_date: null * career_highlights: null * unique_style: null * interesting_facts: null * quotes: null * primary_color: null * logo_url: null * additional_images: ["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Emmanuel_Mounier.jpg/220px-Emmanuel_Mounier.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/John_Locke_%281632-1704%29.jpg/220px-John_Locke_%281632-1704%29.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Charles_Taylor.jpg/220px-Charles_Taylor.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Emmanuel_Mounier.jpg/220px-Emmanuel_Mounier.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Roman_Ingarden.jpg/220px-Roman_Ingarden.jpg"] * sentiment: { "positive": 50, "neutral": 50, "negative": 0 } * trust_profile: { "reliability": 80, "transparency": 70, "expertise": 90, "influence": 85, "stability": 75 }