Grupa Destrukcyjna „Wawelberga” – zespoły dywersyjne prowadzące działania specjalne, zorganizowane przez Oddział II Sztabu Generalnego WP, działające na rzecz III powstania śląskiego (3 maja – 5 lipca 1921). Pierwsza w Rzeczypospolitej Polskiej formacja wojskowa działań specjalnych. Po wybuchu powstania grupa podlegała bezpośrednio Wodzowi Naczelnemu ppłk. Maciejowi Mielżyńskiemu, a następnie Kazimierzowi Zenktellerowi. Nazwa grupy pochodziła od pseudonimu dowódcy grupy kpt. Tadeusza Puszczyńskiego „Wawelberg”. == Historia == Struktura powstała w grudniu 1920 jako Referat Destrukcji Dowództwa Obrony Plebiscytu. Kierował nim początkowo por. Stanisław Baczyński ps. „Büttner”, a następnie od stycznia 1921 kpt. Tadeusz Puszczyński ps. „Wawelberg”. W lutym 1921 referat liczył: 9 oficerów, 4 podchorążych, 4 sierżantów, 5 plutonowych, 2 kaprali i 22 szeregowych. Skład oddziałów dywersyjnych wywodził się z uczestników grup dywersyjnych z II Powstania śląskiego, oficerów WP oraz członków Pogotowia Bojowego PPS. Kierownictwo Referatu stanowili: dowódca kpt. Tadeusz Puszczyński, zastępca por. Stanisław Baczyński, zastępca ds. technicznych por. Teofil Morelowski ps. „Johann Schmidt”, oficer gospodarczy – por. Edmund Charaszkiewicz ps. „Eugeniusz” oraz por. Jerzy Paszkowski ps. „Thiele” (zastąpiony w marcu 1921 przez por. Wacława Wardaszko). Funkcjonowało wówczas pięć grup: grupa opolska „A” (trzy oddziały) – dowódca ppor. Lucjan Miładowski, grupa „G” („Główna”) (dwa oddziały) – dowódca por. Włodzimierz Dąbrowski, grupa „U” („Unieruchomienia”) (dwa oddziały) – dowódca pchor. Gliński ps. „Józef Korczak”, następnie ppor. Konrad Łukasiński „Szaleniec”, grupa „E” (jeden oddział) – dowódca por. Edmund Charaszkiewicz „Eugeniusz” oraz grupa „N” (dwa oddziały) – dowódca ppor. Juliusz Jarosławski „Szulc”. W kwietniu 1921 grupy „E” i „U” połączyły się w grupę „EU” – dowódca kpt. Czesław Pobóg-Prusinowski „Auerbach”. Bezpośrednio przed wybuchem powstania w nocy z 2 na 3 maja 1921 Grupa Destrukcyjna w składzie 46 ludzi wykonała zadanie wysadzenia siedmiu mostów na liniach kolejowych łączących Śląsk z resztą Niemiec (Akcja „Mosty”): most żelazny pod Opolem (kpt. Tadeusz Puszczyński), most kolejowy pod Popielowem (pchor. Stanisław Pelc), tor kolejowy Opole – Wrocław (ppor. Konrad Łukasiński), most kolejowy pod Wołczynem (pchor. Stanisław Czapski), most na rzece Osobłodze pod Głogówkiem (pchor. Stanisław Gliński), most pod Racławicami Śląskimi (pchor. Józef Sibera), tor kolejowy pomiędzy Prudnikiem a Racławicami Śląskimi (pchor. Janusz Meissner). Po wybuchu powstania 5 i 6 maja oddziały brały udział m.in. w walkach o Strzelce Opolskie; od 7 maja opuściły linię frontu dokonując reorganizacji pod nazwą „Grupa Destrukcyjna Wawelberga”. Grupę zasilili wówczas ochotnicy – studenci z warszawskich uczelni z ZNMS oraz małoletni z Korpusu Kadetów ze Lwowa i Modlina, którzy uciekli do powstania. Grupa liczyła wówczas ok. 130 żołnierzy, w tym 23 oficerów i podchorążych. W końcu maja 1921 grupa składała się z następujących oddziałów: Podgrupa destrukcyjna „Wschód” – dowódca por. Dobiesław Damięcki „Damian”. W jej skład wchodziły trzy oddziały: pchor. Tadeusza Meissnera, por. Stanisława Czapskiego i pchor. Stanisława Glińskiego; Podgrupa destrukcyjna „Północ” – dowódca ppor. Lucjan Miładowski. W jej skład wchodziły trzy oddziały: por. Henryka Kurkowskiego, pchor. Stanisława Pelca i ppor. Lucjana Miładowskiego. Podgrupa destrukcyjna „Południe” – dowódca por. Stanisław Baczyński „Wagner”. W jej skład wchodziły trzy oddziały: pchor. Janusza Meissnera „Orski”, ppor. Stanisława Machnickiego i por. Stanisława Baczyńskiego. rezerwa – dowódca por. Konrad Łukasiński „Szaleniec”. W jej składzie był jeden oddział pchor. Józefa Sibery. Oddziały brały udział w walkach w maju i czerwcu 1921. W połowie czerwca oddziały zostały wycofane z frontu. Naczelna Komenda Wojsk Powstańczych postanowiła o utworzeniu specjalnej grupy szturmowej z dotychczasowego oddziału destrukcyjnego i dwóch batalionów odwodowych. Dowództwo oddziału „Grupa Konrada Wawelberga” objął kpt. Tadeusz Puszczyński. Oddział ten już nie wziął udziału w walkach i zakończył działalność w lipcu 1921. == Przypisy == == Bibliografia == ZytaZ. Zarzycka ZytaZ., Polskie działania specjalne na Górnym Śląsku 1919–1921, Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989, ISBN 83-11-07583-2, OCLC 749852577 . Edmund Charaszkiewicz, Referat o roli dywersji w III powstaniu śląskim, w: Zbiór dokumentów ppłk. Edmunda Charaszkiewicza, opracowanie, wstęp i przypisy Andrzej Grzywacz, Marcin Kwiecień, Grzegorz Mazur (Biblioteka Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, tom 9), Kraków, Księgarnia Akademicka, 2000, ISBN 83-7188-449-4. == Linki zewnętrzne == Rozkaz: wysadzić most. Akcja sabotażowa grupy Wawelberg w Szczepanowicach