Jodie Foster, właśc. Alicia Christian Foster (ur. 19 listopada 1962 w Los Angeles) – amerykańska aktorka, reżyserka i producentka filmowa. Laureatka dwóch Oscarów za pierwszoplanowe role w filmach Oskarżeni (1988) i Milczenie owiec (1991), a także innych nagród, w tym m.in. BAFTY, Davida di Donatello i Złotego Globu. Zadebiutowała na ekranie w wieku trzech lat, uczestnicząc w reklamach preparatów do opalania Coppertone. Później grała jako dziecko w filmach i serialach telewizyjnych, takich jak Papierowy księżyc, Napoleon i Samantha, Bugsy Malone i Bonanza. Pierwszą poważną rolę zagrała w wieku 14 lat w filmie Taksówkarz (1976) i otrzymała za nią nominację do Oscara. Pierwszą statuetkę dla najlepszej aktorki otrzymała w 1989 za rolę Sarah Tobias w filmie Oskarżeni (1988), drugiego – w tej samej kategorii – w 1992 za rolę Clarice Starling w filmie Milczenie owiec (1991). Inne znane filmy, w których zagrała, to m.in. Alicja już tu nie mieszka (1974), Hotel New Hampshire (1984), Nell (1994), Maverick (1994), Kontakt (1997), Anna i król (1999), Plan doskonały (2006) i Odważna (2008). Jako reżyserka wyreżyserowała filmy pełnometrażowe Tate-mały geniusz (1991), Wakacje w domu (1995) i Podwójne życie (2011). Jako producentka założyła w 1992 wytwórnię filmową Egg Pictures. == Kariera == === Dzieciństwo === Karierę aktorską rozpoczęła od występu w kampanii reklamowej firmy Coppertone. Jako trzylatka zagrała w filmie reklamującym preparaty do opalania, a w ciągu następnych pięciu lat zagrała w ok. 40 reklamach firmy. W 1968 po raz pierwszy wystąpiła w telewizji – w serialu komediowym Mayberry RFD, w którym jedną z głównych ról odgrywał jej starszy brat, Buddy. Zagrała w ponad 20 serialach, w tym w Ulicy Sezamkowej i Bonanzie. Jako aktorka filmowa zadebiutowała rolą siostry chłopca, który po wyjeździe ojca na wojnę musi utrzymać rodzinę, w filmie telewizyjnym Vincenta McEveety’ego Menace on the Mountain (1970). W kinie po raz pierwszy pojawiła się w filmie Bernarda McEveety’ego wyprodukowanym przez wytwórnię Walta Disneya Napoleon and Samantha (1972), w którym zagrała tytułową rolę żeńską. W kolejnych latach wystąpiła jeszcze w kilku innych filmach Disneya przeznaczonych dla młodej widowni, m.in. One Little Indian (1973, reż. Bernard McEveety), Freaky Friday (1976, reż. Gary Nelson) i Candleshoe (1977, reż. Norman Tokar). W 1974 po raz pierwszy spotkała się na planie z reżyserem Martinem Scorsese, grając jedną z drugoplanowych ról w filmie Alice Doesn't Live Here Anymore (Alicja już tu nie mieszka). Za rolę nastoletniej prostytutki Iris w Taksówkarzu (1976), jednym z najsłynniejszych amerykańskich filmów Scorsese, została nominowana do Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej. W tym samym roku wcieliła się w rolę Tallulah w musicalu Bugsy Malone (reż. Alan Parker). Za rolę nastolatki Annabel Andrews, która zamienia się w swoją matkę, w filmie Freaky Friday (Zakręcony piątek) została nominowana do nagrody Złotego Globu. Następnie wystąpiła w thrillerze Nicolasa Gessnera Dziewczynka, która mieszka na końcu drogi (1976), za który otrzymała nagrodę Saturna, przyznawaną przez Amerykańską Akademię Filmów Science Fiction, Fantasy i Horrorów (Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films). W nastoletnim życiu zagrała także w filmach: Candleshoe, Foxes i Carny oraz w dwóch produkcjach europejskich: francuskiej Moi, Fleur Bleue i włoskiej Il Casotto. === Dorosłość === Filmy z Foster realizowane po 1980 nie spotkały się z uznaniem ani krytyków, ani widzów; finansową klapę poniosły, kolejno: The Hotel New Hampshire, Five Corners, i Stealing Home. Przełomem w jej karierze okazała się rola w filmie Jonathana Kaplana Oskarżeni (The Accused), w którym zagrała rolę ofiary zbiorowego gwałtu, która walczy o sądowe ukaranie winnych. Za występ w tym filmie uhonorowana została Oscarem i Złotym Globem dla najlepszej aktorki. Jako reżyserka zadebiutowała filmem Tate – mały geniusz (1990), w którym odegrała również rolę matki niezwykle uzdolnionego chłopca. Otrzymała też drugiego Oscara i drugi Złoty Glob dla najlepszej aktorki za główną rolę w filmie Milczenie owiec, w którym zagrała agentkę FBI usiłującą uzyskać od psychopatycznego Hannibala Lectera (Anthony Hopkins) pomoc w znalezieniu i aresztowaniu seryjnego mordercy Buffalo Billa. W 1992 zagrała prostytutkę w filmie Woody’ego Allena Cienie we mgle (Shadows And Fog). Następnie wystąpiła jako Laurel Sommerbsy w filmie Sommerbsy (1993) u boku Richarda Gere'a i drobna złodziejka i pokerzystka Annabell Branford w komedii Maverick (1994). W 1992 założyła własną wytwórnię filmową Egg Pictures, pod której szyldem wyprodukowała kilka niskobudżetowych filmów, w tym: Wakacje w domu (Home for the Holidays, 1995, reż. Jodie Foster), Ministranci (The Dangerous Lives of Altar Boys, 2002, reż. Peter Care) i Nell (1994, reż. Michael Apted). Za tytułową rolę Nell Kellty, młodej dziewczyny wychowywanej w odosobnieniu, w ostatnim z filmów otrzymała kolejne w karierze nominacje do Oscara i Złotego Globu. Następnie zagrała główne role w filmach: Kontakt (Contact, 1997) Roberta Zemeckisa), Anna i król (Anna and the King, 1999) Andy’ego Tennanta, Azyl (Panic Room, 2002) Davida Finchera, Plan lotu (Flightplan, 2005) Roberta Schwentke i Odważna (The Brave One, 2007) Neila Jordana). Drugoplanowe role zagrała w filmach: Bardzo długie zaręczyny (Un long dimanche de fiançailles, 2004) Jean-Pierre’a Jeunety i Plan doskonały (Inside Man, 2006) Spike’a Lee. Zagrała ekscentryczną autorkę powieści przygodowych, która rusza na pomoc ojcu największej fanki swoich książek, w filmie familijnym Jennifer Flackett i Marka Levina Wyspa Nim (Nim's Island, 2008). == Życie prywatne == Jest córką Evelyn „Brandy” Foster i Luciusa Fishera Fostera III, którzy rozwiedli się przed jej narodzinami. Jej ojciec był wysokiej rangi pilotem wojskowym i weteranem bitwy o Anglię, który po przejściu w stan spoczynku zajął się sprzedażą nieruchomości. Późniejsze kontakty Foster z ojcem ograniczyły się do kilku spotkań w całym życiu, z kolei matka miała duży wpływ na wychowanie aktorki. Ma dwie starsze siostry, Lucindę (ur. 1954) i Constance (ur. 1955) oraz starszego brata Luciusa (ur. 1957). Pozostaje w konflikcie z bratem, a powodem ich napiętych relacji jest m.in. napisana przez niego w 1997 i nieautoryzowana przez nią biografia pt. Foster Child. Jako nastolatka ukończyła z wyróżnieniem prywatne Liceum Francuskie (Lycée Français de Los Angeles), dzięki czemu płynnie mówi po francusku. Komunikuje się również po niemiecku. W 1985 ukończyła z wyróżnieniem studia z literatury na Uniwersytecie Yale. W trakcie studiów niezrównoważony psychicznie John Hinckley Jr., chcąc zaimponować aktorce, postrzelił Ronalda Reagana (rany odniesione w czasie tego zamachu prawdopodobnie przyczyniły się do wielu chorób prezydenta, szczególnie w późniejszych latach). Zamach Johna Hinckleya był dla Foster traumatycznym przeżyciem: ze względu na zamieszanie wokół jej osoby i proces zamachowca na jeden rok przerwała naukę, a przez wiele kolejnych lat odmawiała jakichkolwiek wypowiedzi na temat zdarzenia. Hinckley został uniewinniony ze względu na niepoczytalność i osadzony w zakładzie psychiatrycznym. Jest homoseksualistką, co publicznie potwierdziła podczas rozdania Złotych Globów w 2013. Ma dwóch synów: Charlesa Bernarda Fostera (ur. 1998) i Kita Bernarda Fostera (ur. 2001), ale nigdy nie ujawniła tożsamości ich ojca. Media spekulują, że Foster poddała się sztucznemu zapłodnieniu, a dawcą nasienia był jej długoletni przyjaciel, gej Randy Stone. W grudniu 2007, odbierając nagrodę Women in Entertainment za sukces, jaki odniosła w show-biznesie, wygłosiła mowę, w której podziękowała producentce filmowej Cydney Bernard za bycie przy niej podczas porażek i sukcesów, co media zinterpretowały jako ujawnienie przez Foster jej homoseksualizmu. Foster i Bernard poznały się w 1992 podczas pracy przy filmie Sommersby, nigdy nie pokazywały się razem podczas premier filmowych ani ceremonii wręczania nagród, ale wielokrotnie widziano je na ulicy razem z synami aktorki. Prasa bulwarowa w maju 2008 zamieściła informacje o rozstaniu Foster z Bernard i nawiązaniu przez aktorkę bliskiej znajomości z poznaną podczas zdjęć do filmu Odważna scenarzystką Cindy Mort. W kwietniu 2014 poślubiła fotografkę Alexandrę Hedison. Jest ateistką, ale „darzy głębokim szacunkiem wszystkie religie i spędza wiele czasu, studiując święte teksty czy to religii Wschodu czy Zachodu”. == Filmografia == == Nagrody i nominacje == == Odznaczenia == Kawaler (Francja, 2026) == Zobacz też == lista laureatów co najmniej dwóch aktorskich Oscarów == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Jodie Foster w bazie IMDb (ang.) Jodie Foster w bazie Notable Names Database (ang.) Jodie Foster w bazie Filmweb