The Walt Disney Company, powszechnie znana jako Walt Disney lub Disney – amerykańska korporacja środków masowego przekazu i rozrywki założona 16 października 1923 roku przez braci Roya i Walta Disneyów w Burbank w Kalifornii jako małe studio Disney Brothers Cartoon Studio. Jest to największy na świecie konglomerat medialny pod względem przychodów, wyprzedzając NBCUniversal i WarnerMedia, które są własnością telekomunikacyjnych gigantów, odpowiednio, Comcast i AT&T. Firma operowała jako The Walt Disney Studio i Walt Disney Productions zanim w 1986 roku zmieniła nazwę na The Walt Disney Company. W jej skład wchodzą 3 segmenty biznesowe: Entertainment, ESPN i Parks, Experiences and Products. Dyrektorem generalnym od 2005 roku, z przerwą w latach 2020–2022, jest Robert Iger. Od 1991 roku firma wchodzi w skład indeksu Dow Jones Industrial Average. Maskotką korporacji jest Myszka Miki, rysunkowa postać stworzona przez Uba Iwerksa i Walta Disneya. == Historia == === 1923–1928: Era filmów niemych === Na początku 1923 w Kansas City, Missouri, animator Walt Disney utworzył krótkometrażowy film zatytułowany Alicja w Krainie Czarów (Alice’s Wonderland), w którym dziecięca aktorka Virginia Davis pojawiła się u boku animowanych postaci. Po tym, jak jego Laugh-O-Gram Studio zbankrutowało, Disney dołączył do swojego brata Roya Disneya w Hollywood. Margaret J. Winkler, która zajmowała się filmową dystrybucyjną, skontaktowała się z Disneyem i zaoferowała dystrybucję całej serii Alice Comedies z Disneyem jako partnerem produkcyjnym. 16 października tego samego roku bracia Disneyowie utworzyli Disney Brothers Cartoon Studio, któremu w styczniu 1926 zmienili nazwę na Walt Disney Studio. Po upadku popularności serii Alice Comedies Walt Disney stworzył pierwszą w pełni animowaną serię o Króliku Oswaldzie. Dystrybucją serii zajmowało się Winkler Pictures za pośrednictwem Universal Pictures. Mimo że Disney stworzył postać, to zarobił zaledwie kilkaset dolarów, a właścicielem praw do Królika Oswalda stał się dystrybutor. W lutym 1928, po ukończeniu 26 krótkometrażówek, Disney stracił kontrakt z dystrybutorem. === 1928–1934: Myszka Miki i Silly Symphonies === W 1928, po stracie stworzonego przez siebie Królika Oswalda, Disney wymyślił postać myszki, którą początkowo nazwał Mortimer, po czym – za namową żony – zmienił jej imię na Myszkę Miki. Pierwszymi kreskówkami z Myszką Miki (którą narysował Ubbe Iwerks), były nieme Szalony lot i Galopujący Gaucho (oba z 1928), które jednak nie spotkały się z uznaniem dystrybutorów i widzów kinowych pokazów przedpremierowych. Pierwszym filmem z dźwiękiem, w którym wystąpiła Myszka Miki, był Parowiec Willie, który w listopadzie 1928 miał swoją premierę w kinoteatrze „Colony” w Nowym Jorku. Film animowany stał się wielkim hitem wytwórni i zebrał pozytywne recenzje od krytyków. Był zarazem pierwszym w pełni udźwiękowionym filmem animowanym. Po sukcesie filmu Disney pozostał niezależnym twórcą, odrzucając oferty współpracy od największych amerykańskich wytwórni filmowych. Zamiast tego sprzedał Patowi Powersowi z Celebrity Productions prawa na rozpowszechnianie filmów z Myszką Miki. Pod koniec roku Walt Disney Studios wydały udźwiękowione reedycję Galopującego Gaucho, a w 1929 – Szalonego lotu. W tym okresie, przez kolejne półtora roku, studio wyprodukowało 31 animowanych filmów krótkometrażowych z Myszką Miki. Kreskówki Disneya uchodziły za dzieła o najwyższych wartościach moralnych i stały się wzorem dla całej branży filmowej w USA, która w latach 20. i 30. mierzyła się z kryzysem wizerunkowym i upadkiem moralnym. Walt Disney Studios w sierpniu 1929 zaczęło produkcję nowej serii – Głupiutkie symfonie, której dystrybucją zajęła się Columbia Pictures. 16 grudnia tego samego roku studio przeszło reorganizację jako korporacja o nowej nazwie Walt Disney Productions Limited z dywizją Walt Disney Enterprises oraz dwiema spółkami zależnymi: Disney Film Recording Company Limited oraz Liled Realty and Investment Company. Walt i jego żona posiadali 60% udziałów firmy, a Roy – pozostałe 40%. 24 stycznia 1930 firma King Features Syndicate podpisał kontrakt na wydanie komiksu o Myszce Miki na łamach „New York Mirror”. Poza tym, by jeszcze bardziej spieniężyć popularność Mikiego, Disney sprzedał licencje na umieszczenie postaci m.im. na zabawkach, ubraniach, wózkach dziecięcych i książkach (m.in. „The Mickey Mouse Book”, którą w pierwszym roku po premierze sprzedano w nakładzie ponad 97 tys. egzemplarzy). W tym okresie powstały także pierwsze fankluby Myszki Miki, które w samych Stanach Zjednoczonych jednoczyły ponad milion osób. W 1932 Disney podpisał dwuletni kontrakt z firmą Technicolor na produkcję kreskówek w kolorze. Pierwszą z kolorowych produkcji były Kwiaty i drzewa (1932) z serii Głupiutkie symfonie, za którą Disney otrzymał Oscara dla najlepszego krótkometrażowego filmu animowanego. Dużą popularnościa cieszyła się także 36. produkcja z serii Głupiutkich symfonii – Trzy małe świnki (1933), za którą Disney m.in. otrzymał trzecią nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie i drugiego w karierze Oscara za najlepszy krótkometrażowy film animowany. W grudniu 1933 Chicagowski Instytut Sztuki dołączył do stałej kolekcji kilka krótkometrażowych filmów Disneya, a sam rysownik otrzymał od redakcji czasopisma „Parents” medal za „wybitne zasługi w służbie dzieciom”. === 1934–1945: Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków i II wojna światowa === Chcąc jeszcze bardziej przełamać bariery w animacji, a także reagując na skutki wielkiego kryzysu w USA (m.in. na spadek frekwencji widzów w kinach), Disney rozpoczął w 1934 produkcję pierwszej pełnometrażowej animacji – Królewny Śnieżki i siedmiu krasnoludków na podstawie baśni braci Grimm. Przed rozpoczęciem prac nad filmem rozbudował studio produkcyjne i zatrudnił wielu nowych animatorów, m.in. Marka Davisa, Warda Kimballa, Franka Thomasa i Ollie’ego Johnstona, którzy razem z dotychczasowymi pracownikami – Lesem Clarkiem, Johnem Lounsberym, Mittem Kahlem, Wolfgangiem Reithermanem i Erikiem Larsonem – stali się znani jako tzw. Dziewiątka Weteranów Disneya (Disney’s Nine Old Men). W studiu zatrudnienie znaleźli także: Art Babbitt, Bill Tytla, Joe Grant, Grim Natwick, Hamilton Luske i Shamus Culhane. Ukończywszy na początku 1935 zarys scenariusza i harmonogram produkcji filmu, Disney podniósł niektórym zaufanym animatorom pensje do 300 dol. na tydzień, tj. do kwoty, którą sam pobierał za pracę w studiu. W tym okresie w studiu zatrudnionych było 1150 pracowników, co znacznie zwiększyło kwotę wypłat, a to – jak również rosnące koszty produkcji i stale wydłużający się czas pracy nad filmem – wyraźnie nadwyrężyło finanse firmy. W międzyczasie studia wypuściło krótkometrażowy film animowany Benefis dla sierot (The Orphan’s Benefit, 1935), w którym po raz pierwszy pojawiła się – stworzona przez Disneya – postać Kaczora Donalda, będącego osobowościowym przeciwieństwem Myszki Miki. Po trzech latach nieustannej pracy – przez całą dobę, siedem dni w tygodniu – Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków miała swoją oficjalną premierę 21 grudnia 1937 w kinoteatrze Carthay Circle w Hollywood. Film zebrał przychylne recenzje krytyków i osiągnął sukces komercyjny, do 1939 stając się najbardziej kasowym filmem tamtych czasów. Środki zarobione na Królewnie Śnieżce… zostały wykorzystane do kupna i budowy studia filmowego w Burbank w Kalifornii. Nowe Walt Disney Studios zostało oddane do użytku jesienią 1939. 2 kwietnia 1940 firma Walt Disney Productions otrzymała swoją pierwszą ofertę publiczną. W tym samym roku w studiu ponownie został zatrudniony Ub Iwerks, tym razem na stanowisku kierownika studia wydziału technicznych prac badawczych. W następnych latach studio wyprodukowało kolejne animowane filmy pełnometrażowe: Pinokio i Fantazja (oba z 1940), Dumbo (1941) i Bambi (1942). Ten okres nazywany jest często „złotym wiekiem Disneya”, mimo że żaden z wymienionych filmów (poza Dumbo, który okazał się hitem sprzedażowym) nie przyniósł dochodów oczekiwanych przez studio. Chcąc podreperować budżet firmy, Disney ponownie dopuścił do kinowej dystrybucji film Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków, który przyniósł studiu dochód. Studio w międzyczasie wypuściło też film Uparty smok (The Reluctant Dragon, 1941) będący połączeniem filmu aktorskiego z animowanym. W Polsce pierwsze filmy Disneya zadebiutowały podczas dwudziestolecia międzywojennego i były pokazywane w kinach przez National Film Corporation, dystrybutora United Artists na II Rzeczpospolitą. W latach 1938-1939 wydawano komiks Gazetka Miki, a w październiku 1938 odbyła się premiera Królewny Śnieżki z polskim dubbingiem. Od początku lat 40. w studiu panowała nerwowa atmosfera związana z organizowaniem się pracowników w związki zawodowe, co nie podobało się Disneyowi i doprowadziło do masowych zwolnień. Od początku wiosny do końca lata 1941 w studiu trwał strajk rysowników (na czele z Arthurem Babbittem, Davidem Hilbermanem i Herbem Sorrellem), którzy byli nadmiernie eksploatowani w pracy, lecz uniemożliwiono im prowadzenie zbiorowych negocjacji w sprawie podwyższenia płac. Disney, rozczarowany organizowaniem się pracowników w związki zawodowe, odmówił prowadzenia negocjacji oraz oskarżył liderów strajku o komunizm i działanie przeciwko interesom studia. Strajk zakończył się we wrześniu 1941 zawarciem porozumienia między studiem a działaczami związkowymi. Po wybuchu II wojny światowej zyski ze sprzedaży biletów zaczęły spadać. Rządy Stanów Zjednoczonych i Kanady zleciły studiu Disneya produkcję filmów szkoleniowych i propagandowych – w 1942 aż 90% pracowników studia pracowała przy filmach związanych z wojną. Wówczas powstał m.in. film Zwycięstwo Sił Powietrznych (Victory Through Air Power, 1943). Studio wykorzystywało również stworzone przez siebie postaci, przy czym np. Kaczor Donald pojawił się w propagandowej animacji Der Fuehrer’s Face (1943), która przyniosła twórcom Oscara za najlepszy krótkometrażowy film animowany.