Kaliber 44 – polski zespół wykonujący szeroko pojętą muzykę hip-hopową, zaliczany do pionierów oraz najważniejszych przedstawicieli gatunku w Polsce. Powstał na początku lat dziewięćdziesiątych w Katowicach. Po śmierci Joki w 2025, Marcin „AbradAb” Marten oraz Michał „Eprom” Baj działają wspólnie skupiając się na solowej działalności AbradAba. Na przestrzeni lat formację współtworzyli również Michał „Joka” Marten, Piotr „Magik” Łuszcz, Sebastian „DJ Feel-X” Filiks, Rafał „Jajonasz” Łukaszczyk i Rafał „Gano” Wywioł. Z dorobkiem ponad miliona sprzedanych płyt należy do najpopularniejszych zespołów hip-hopowych w historii polskiego rynku muzycznego. K44 nagrodzono Fryderykiem za album 3:44, oraz nominowano do nagrody pięciokrotnie. == Historia == === Początki i dema === Historia Kalibra 44 zaczęła się w 1991 roku, gdy dwaj zafascynowani nieznanym szerzej w Polsce hip-hopem szkolni przyjaciele, Piotr Łuszcz i Rafał Łukaszczyk zaczęli tworzyć pierwsze amatorskie nagrania jako Young Rappers. Za sprawą swoich zainteresowań chłopcy zakolegowali się z Marcinem Martenem i zdecydowali się działać wspólnie. On z kolei zainteresował zespołem swojego brata, Michała. Formacja, która narodziła się w ten sposób nosiła liczne nazwy jak Trójkąt Prawdy, Triangle of the Truth, V3 czy Ułamek Tarcia. Ostatecznie, w 1993 roku wspólne muzykowanie dało początek projektowi nazwanemu Kaliber 44. Ich bity tworzone były na komputerze Commodore 64. Młodzi raperzy nadali sobie pseudonimy: Łuszcz został „Mag Magikiem I” (ostatecznie skrócone do „Magik”), Łukaszczyk „Jajonaszem”, Marcin Marten „Lordem MM Dabem” (później „AbradAb”), a Michał „Ś.P. Bratem Joką” (później „Joka”). W jednym z wywiadów muzycy przyznali, że ich pseudonimy to spolszczenia pierwszych, anglojęzycznych ksyw wymyślanych w bardzo młodym wieku. „AbradAb” vel „Dab” wzięło się od „MM” (wymawiane jako Double M), a „Joka” pochodziło od „Joker”. „Magik” vel „Mag” zapoczątkowało „Magnum”. Przez pewien okres członkiem grupy był również Rafał Wywioł zwany „Ganem”. Jest on autorem nazwy „Kaliber 44”. Przyjęła się w 1993 roku. Wbrew powszechnej opinii, zbieżność z mickiewiczowskim „Czterdzieści i cztery” stanowiła przypadek. Wraz z intensyfikacją działań Kalibra zmniejszało się zaangażowanie Jajonasza w działalność zespołu. Jako jeden z pierwszych raperów w Polsce zaczął on wykonywać freestyle i wkrótce też skupił się tej formie aktywności. Mimo to nadal angażował się w tworzenie muzyki grupy, pozostawał z nią w bliskich relacjach, bywał też określany mianem członka (np. w późniejszym gościnnym występie Kalibra na albumie Centrum WYP3), a jego zdjęcie znalazło się nawet na okładce debiutanckiego albumu formacji wraz z resztą zespołu. W wywiadzie przytoczonym w książce Historia kultury hip-hop w Polsce Łukaszczyk wspomniał, że gdy zaczynał z Magikiem nagrywać, oprócz niego, AbradAba, Joki i Gana nie znał nikogo innego, kto słuchałby hip-hopu. Z początku młodzi raperzy ulegli fascynacji gangsta rapem, prędko jednak porzucili próby kopiowania tej estetyki i starali się znaleźć własną drogę muzyczną. Próbowali swoich sił między innymi z anglojęzycznymi tekstami i muzyką opartą na gitarowych riffach. Koniec końców eksperymenty doprowadziły do wykreowania przez nich własnego mikrogatunku, który nazywali „hardcore psychorap”. Był on swoistą fuzją horrorcore’u i muzyki psychodelicznej. Silną inspirację dla jego warstwy tekstowej stanowił polski romantyzm, a także literatura fantastyczna i używana przez raperów marihuana. Muzycy K44 w ogóle nie uważali psychorapu za hip-hop, lecz za osobny twór, co też skutkowało rezerwą z jaką podchodziła do nich bardziej ortodoksyjna część środowiska hip-hopowego. Teksty K44 skupiały się w tamtym okresie na podkreśleniu negatywnych stron świata, celem zwrócenia uwagi słuchacza na liczne problemy. Zespół celowo stronił od tematyki pozytywnej, zwłaszcza zabawy. W rozmowie z portalem silesiahh.pl rodzice Magika, zapytani o początki kariery muzycznej ich syna oraz jego zespołu, odpowiedzieli: Pierwszy koncert zespołu odbył się dość spontanicznie. Podczas koncertu w Jastrzębiu-Zdroju członkowie zaprzyjaźnionej z Kalibrem grupy Frontside zaprosili ich na scenę, by ci zaczęli rapować do ich muzyki. Współpraca kontynuowana była podczas wspólnych prób obu kapel. W 1995 roku powstało demo zespołu wydane własnym nakładem demo K44 zatytułowane Demo 1995r. (pisownia oryginalna). Na obu kasetach znalazły się utwory, których wersje nigdy nie ukazały się legalnie: „Czadu (I jeszcze coś)”, „Więcej szmalu 1”, „Nie odejdę sam”, „Hardcore”, „O ja pierdolę” i „Dzikie dzieciaki”, reszta została ponownie nagrana na potrzeby debiutanckiego albumu. W międzyczasie zespół stopniowo zdobywał rozpoznawalność w polskim środowisku hip-hopowym jeszcze przed wydaniem pełnoprawnej płyty za sprawą sprawnego rozprowadzania i kopiowania kasety demo. Magikowi, Joce, AbradAbowi i Jajonaszowi udało się również wystąpić w 1995 roku u boku będącego ówcześnie gwiazdą Piotra „Liroya” Marca na jego pierwszym koncercie w Katowicach. Sam Liroy wspominał, że był zachwycony muzyką Kalibra i nawet zasugerował swojej wytwórni BMG Poland utworzenie małej filii zajmującej się utalentowanymi, niepasującymi do głównego nurtu artystami, lecz firmy miała nie przekonać jego argumentacja. Również w 1995 roku K44 z Ganem w składzie wystąpili w filmie dokumentnym o polskim hip-hopie zatytułowanym Kielce – Czyli Polski Bronx. Do egzemplarzy wydawnictwa kasety muzycy dołączali odręcznie napisany list, w którym opisywali historię zespołu oraz przedstawiali swoje założenia artystyczne, czy wręcz kreślili swój manifest ideowy. Brzmiał on (w pisowni oryginalnej): Ostatecznie grupą zainteresował się Sławomir Pietrzak, właściciel firmy S.P. Records znanej z wydawania płyt Kultu i Kazika Staszewskiego. Przekazane mu przez Bognę Świątkowską nagranie miało zrobić na nim piorunujące wrażenie. Pietrzak zdecydował się podpisać z Kalibrem kontrakt wydawniczy, mimo iż poza Joką raperzy byli jeszcze niepełnoletni. Sam Kazik również brał udział w wyborze K44 na zespół, który S.P. Records miało wydać. W jednym z wywiadów Staszewski wspomniał też, że napisał scenariusz do filmu na bazie Hamleta w którym miała występować młodzież ze środowiska hip-hopowego i zawodowi aktorzy jak Katarzyna Figura, Sławomir Orzechowski, czy Krzysztof Majchrzak, a rolę Hamleta planował dla Magika, lecz plany przekreśliło jego późniejsze samobójstwo. Kilka lat później Staszewski zatrudniał również K44 w roli supportu przed jego grupą KNŻ. Niedoszłym wydawcą K44 był Michał Urbaniak dla którego zespół nagrał psychorapową wersję kolędy „Jezus malusieńki”. === Księga Tajemnicza. Prolog i sukces === Grupa zadebiutowała fonograficznie udziałem na kompilacji S.P. Records S.P. w utworze „Do boju Zakon Marii”. Składanka ta była jednym z pierwszych legalnie wydanych albumów hip-hopowych w Polsce, a wśród debiutujących na niej grup znalazło się 1 Killa Hertz przemianowane później na Warszafski Deszcz. Tego samego roku pojawiła się zapowiedź pierwszej płyty Kalibra, singiel Magia i miecz. Towarzyszył mu wykonany amatorską metodą teledysk złożony z fragmentów trzech znajdujących się na wydawnictwie utworów, który nagrał własnoręcznie Pietrzak. Pozostający w bliskich stosunkach z muzykami Kalibra Gano był kolegą Sebastiana Salberta zwanego „Rahimem”, który wraz z grupą przyjaciół działał w amatorskim zespole 3xKlan. Formacja ta inspirowała się muzyką K44 i również wykonywała psychorap. Gano zaproponował Rahimowi i jego koledze z 3xKlanu Arkadiuszowi „Bakowi” Juńczykowi, że przedstawi ich Kalibrowi. Okazało się, że muzycy dogadywali się tak dobrze, że zaczęli współpracować. Joka, Magik, AbradAb i Jajonasz nagrali razem z 3xKlanem i współpracującą z nimi wokalistką Anetą Karkus utwór „Psychodela”, który trafił na Księgę Tajemniczą, co było również fonograficznym debiutem młodszego z zespołów. Sam Rahim stworzył ponadto muzykę do „Moja obawa (Bądź a klęknę)” i wspomnianej już „Psychodeli”, a także blisko zaprzyjaźnił się z Magikiem. 3xKlanem natomiast zainteresował się wkrótce wydawca Kalibra, S.P. Records, którego nakładem ukazał się w 1997 roku jedyny album formacji, Dom pełen drzwi. W wywiadzie dla Ślizgu AbradAb stwierdził, że 3xKlan stanowili kontynuatorów psychorapu, a nawet „umrocznili” go. Pozytywnie wypowiedział się również o pomniejszych grupach, które sięgnęły po psychorap. Jednej z nich, wywodzącemu się z Będzina Banicie udało się nawet wydać swój jedyny album Droga do gwiazd (1997 rok) nakładem ważnej wytwórni R.R.X. Krzysztofa Kozaka. Przy nagrywaniu Księgi Tajemniczej zespół zapoznał się też z Sebastianem Filiksem zwanym „DJ Feel-X”, jednym z pierwszych polskich DJ-ów. Przez krótki okres 1996 roku był on członkiem formacji Wzgórze Ya-Pa 3, z której został wyrzucony. Ostatecznie, jego wkład w brzmienie debiutu K44 był znaczny, gdyż odpowiedzialny był on za skrecze i umieszczenie w licznych utworach sampli z bajek i filmów, pozostał jednak muzykiem sesyjnym. Z czasem współpraca Feel-X-a z Kalibrem się zacieśniała. Tego samego roku ukazał się także debiutancki album studyjny formacji zatytułowany Księga Tajemnicza. Prolog (pierwotnie tytuł miał brzmieć Księga Tajemna. Prolog). Okładkę wykonał Tomasz „Graal” Daniłowicz, grafik kojarzony ze współpracą ze sceną metalową, zwłaszcza zespołem Behemoth, natomiast charakterystyczna czcionka była dziełem szesnastoletniego fana Kalibra i 3xKlanu, Wojciecha Alszera zwanego „Fokusem”. Wydawnictwo zostało nominowane do Fryderyka w kategoriach fonograficznego debiutu roku oraz albumu roku muzyki alternatywnej (nie istniała jeszcze kategoria hip-hopowa). Muzykę stworzył przede wszystkim Magik (siedem utworów, trzy we współpracy z Jajonaszem). Po dwa bity przypadło wykonać AbradAbowi i Rahimowi. Niecodzienny był również podział pisania tekstów, gdyż cały zespół napisał tylko dwa: „Bierz mój miecz i masz” oraz „Więcej Szmalu 2”. Trzy były autorstwa AbradAba (jeden z nich napisał z Magikiem), a zwrotki „Psychodeli” nap