# Park Decjusza – historia, charakterystyka i współczesna obecność ## Krótki wprowadzenie **Park Decjusza** w Krakowie, dzielnica VII Zwierzyniec, jest najstarszym parkiem w mieście. Znajduje się pomiędzy ulicą Królowej Jadwigi a ulicą 28 Lipca 1943 roku, na Woli Justowskiej. Park ten nie tylko wzbogacił przestrzeń miejską, ale również stanowi ważne dziedzictwo kultury i historii Krakowa, oferując widowniom przyczajki przyrody i sztuki. ## Tło historyczne i geneza Park Decjusza został założony około **1535 roku** wraz z willą Decjusza jako miejsce wypoczynku dla sekretarza króla Zygmunta Starego, Justa Ludwika Decjusza. Projekt parku powierzono włoskim architektom, takim jak **Jan Cini** i **Zenobiusz Zanotti**. Początkowo ogrodzenie stanowiło ogród włoski (wczesnorenesansowy), charakteryzujący się kwaterami, tarasami oraz rozlewiskami w podolnej dolinie Rudawy. Obszar ten zawierał młyn oraz hamernię, a jego układ architektoniczny oddawał harmonię między sztuką a przyrodą. Pod koniec wieku park uległ przekształceniom – przez następnych właścicieli przybrał styl barokowy o charakterze francuskim. W kolejnej epoce, w **XIX wieku**, park przyjął kształt ogrodu angielskiego typu krajobrazowego, ciesząc się tym samym naturalnymi walorami otaczającego krajobrazu. Na schodnicy wschodniej, widokowej w kierunku Wawelu, usadzono klomby, drzewa oraz figurę św. Andrzeja. Po stronie północnej ulokowane były kamienne mury, które otaczały rozarium i łączyły się z domem gankiem podziemnym. W stronę zachodnia aleja prowadziła do Lasu Wolskiego, skarbnicą przyrody dla mieszkańców Krakowa. W drugiej połowie XIX wieku park ponownie uległ zmianie – przesunięto drogę w miejsce obecnej **ulicy 28 Lipca 1943 roku** (wejście do wilii od strony południowej). Paralelnie tego powstał ogród zimowy na północnym krańcu. W czasie **I wojny światowej** władze austriackie przejęły posiadłość, wykorzystując ją jako kwaterunek. W wyniku tego okupacyjnego okresu park zniszczony został częściowo, a wiele drzew wycięto dla potrzeb wojskowych. W 1918 roku, po śmierci **Marcelinego Czartoryskiego** (syna Marceliny Czartoryskiej), właściciel posiadłości sprzedał willę Spółce Wola Justowska, zamierzając przekształcić ją w pensjonat. Po zakończeniu konfliktu podjęto działania mające na celu przywrócenienie dawnej chwały parkowi i jego otaczającej architektury. ## Charakterystyka krajobrazu i stan obecny (2022) W **dekadzie 1990.** park podległ procesowi rewaloryzacji, mającego na celu przywrócenie dawnej sławy willi Decjusza. Projekt realizowany był według planu **Tadeusza Stryjeńskiego**. Zainicjowano także rewitalizację budynku oficyny, znanej jako **Dom Łaskiego** (ukończone w 1998 roku), a w 2000 roku zaprojektowano i zbudowano **Dom Erazma** – nową oficynę przeznaczoną na cele hotelowe. Obecnie Park Decjusza rozciąga się na powierzchnię **niecałe 10 hektarów**. Jego drzewostan liczy kilkaset drzew różnych gatunków, z których **osiem** zostało wpisanych do rejestru pomników przyrody na terenie miasta Krakowa (stan na 2020): - **sosna wejmutka** – 1997, obwód pnia 264 cm - **jesion wyniosły** – 1997, 385 cm - **jesion wyniosły** – 1997, 312 cm - **buk pospolity odmiana purpurowa** – 2003, 300 cm - **wiąz szypułkowy** – 2007, 434 cm - **klon jawor** – 2017, 351 cm - **lipa drobnolistna** – 2018, 303 cm - **lipa drobnolistna** – 2018, 408 cm Pozostałe drzewa stanowią szpaldry lipowe lub grobowce. Wśród roślin krzewnych w parku wyróżnia się: leszczynę, bezczarny, głóg, berberys, ligustr, jaśmin. Wiosną w murawie można spotkać m.in. wiosną zawilcę gajową, żółty konwalię majową, miodunkę, poziomkówkę indyjską. Ptaki – takie jak sroki, gawrony, kawki, wrony siwe, sójki, kosy, szpaki, dzięcioły zielone, gołębie grzywacze, sikorki i wróble – często odwiedzają park, przyciągnięte przez bogactwo środowiska naturalnego. Tamtejsze zwierzęta to wśród innych: wiewiórki, kuny leśne, jeże, a czasem lisy. ## Wartości kulturalne i społeczne Ponadaż Park Decjusza jest integralną częścią dzielnicy **Zwierzyniec**, to stał się symbolem lokalnej tożsamości społecznej. Przy parku usytuowano kilka ważnych obiektów kultury: - **Willa Decjusza** – historyczna siedziba właściciela, dzisiaj będąca centrum kultury. - **Dom Łaskiego** – zmodernizowana oficyna, wykorzystywana w celach kulturalnych i hotelowych. - **Dom Erazma** – hotel kontenerowy, który przyciąga turystów i biznesmenów. - **Autorska galeria rzeźb i malarstwa Bronisława Chromego** – miejsce prezentujących dzieństwa polskiego artysty. - **Pomnik Piwnicy pod Baranami** – kreatywna interpretacja tradycyjnych motywów ludowych. - **Pomnik Fryderyka Chopina** – kolejna praca Bronisława Chromego, oddająca dźwięk i nuty muzyki. - **Rzeźby plenerowe** – bogata kolekcja publicznie dostępnych dzień artysty. - **Siedziba fundacji „Bronisław Chromy Art”** – organizującej wydarzenia kulturalne i educationalne. ## Bibliografia - Encyklopedia Krakowa, Warszawa – Kraków: PWN, 2000, ISBN 83-01-13325-2. - Przewodnik po parkach. Park Decjusza. serwisy.gazeta.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-22)]. ## Zobacz też - Historia Krakowa - Zwierzyniec – dzielnica Krakowa - Parki i lasy Krakowa