Mark Alan Ruffalo (ur. 22 listopada 1967 w Kenosha) – amerykański aktor, także reżyser, producent i scenarzysta. Czterokrotnie nominowany do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego; za rolę dawcy spermy w komediodramacie Lisy Cholodenko Wszystko w porządku (2010), jako Dave Schultz w dramacie biograficznym Bennetta Millera Foxcatcher (2014), za postać dziennikarza Michaela Rezendesa w dramacie Toma McCarthy’ego Spotlight (2015) i za rolę rozpustnego prawnika Duncana Wedderburna w komediodramacie fantasy Jorgosa Lantimosa Biedne istoty (2023). 8 lutego 2024 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6777 Hollywood Boulevard. == Życiorys == === Wczesne lata === Urodził się w Kenosha, w stanie Wisconsin jako jeden z dwóch synów i czworga dzieci Amerykanów pochodzenia włoskiego – Rose Marii, fryzjerki, i Franka Lawrence’a Ruffalo Jr., malarza budowlanego. Jego dziadek ze strony matki był pochodzenia francusko-kanadyjskiego, a babka ze strony matki pochodzenia włoskiego. Jego rodzeństwo – brat Scott i dwie siostry: Tania i Nicole, zostali także zawodowymi fryzjerami. Jako nastolatek dorastał w Virginia Beach, w stanie Wirginia, gdzie pracował jego ojciec. Po ukończeniu szkoły średniej First Colonial High School, przeniósł się wraz z rodziną do San Diego, w Kalifornii. Następnie osiedlił się w Los Angeles, gdzie studiował przez trzy lata aktorstwo w Stella Adler Conservatory i założył z przyjaciółmi Orpheus Theatre Company. Przez kolejne dziewięć miesięcy dorabiał jako barman. === Kariera === Po gościnnym udziale w serialu fantastycznonaukowym CBS Amerykanin nuklearny (CBS Summer Playhouse, 1989), zaczął występować na początku lat 90. Zadebiutował na kinowym ekranie w filmie Pieśń dla ciebie (A Song for You, 1993). W 1994 wystąpił w dramacie Dar od niebios (A Gift from Heaven) z udziałem Bobbie Eakes, komediodramacie Ostatnie dni raju (There Goes My Baby) u boku Noaha Wyle’a oraz jednym z odcinków kanadyjskiego serialu Na południe (Due South). Następnie został obsadzony w dreszczowcu Krwawa forsa (Blood Money, 1996) z Jamesem Brolinem i Traci Lords, komedii kryminalnej Sejfmeni (Safe Men, 1998) u boku Sama Rockwella, dramacie Klub 54 (54, 1998), telewizyjnym melodramacie biograficznym TNT Houdini (1998) z tytułowa rolą Johnathona Schaecha i westernie Przejażdżka z diabłem (Ride with the Devil, 1999) z Tobeyem Maguire’em i Skeetem Ulrichem. Zyskał uznanie na Off-Broadwayu za rolę Warrena Strauba w przedstawieniu Kennetha Lonergana To nasza młodość (1996) u boku Josha Hamiltona, za którą zdobył w 1997 – Theatre World Award i w 1999 – Lucille Lortel Award. Przełomem była filmowa rola Terry’ego Prescotta, który w dzieciństwie stracił rodziców w wypadku samochodowym w dramacie Możesz na mnie liczyć (You Can Count on Me, 2000), za którą otrzymał nagrodę krytyków w Los Angeles i Montrealu. Rozpoznawalność wśród telewidzów zdobył jako nowojorski policjant Zane Marinelli w serialu sensacyjnym Patrol (The Beat, 2000). Miał być obsadzony w Znakach (2002), ale musiał zrezygnować, gdy zdiagnozowano u niego guza mózgu. Jego rola przypadła Joaquinowi Phoenixowi. Guz mózgu okazał się łagodny. Po operacji powrócił do pełnego zdrowia po częściowym paraliżu twarzy. Grał w komediach romantycznych – Dziś 13, jutro 30 (2004) i Jak w niebie (2005) – oraz dreszczowcach – Zodiak (2007) i Wyspa tajemnic (2010). Rola Moego Axelroda w przedstawieniu Zbudź się i śpiewaj (Awake and Sing!) na scenie Broadwayu przyniosła mu w 2006 nominację do nagrody Tony Award. Za kreację Alexandra „Neda” Weeksa, pisarza chcącego zwiększyć świadomość na temat HIV, a także zmienić sposób postrzegania osób zarażonych wirusem, którego aktywistyczne działania wzbudzają kontrowersje, w dramacie Ryana Murphy’ego Odruch serca (The Normal Heart, 2014) z Mattem Bomerem otrzymał Nagrodę Gildii Aktorów Ekranowych i Online Film & Television Association Awards, a także był nominowany do Złotego Globu dla najlepszego aktora w miniserialu lub filmie telewizyjnym, Critics’ Choice Television Awards i Emmy jako wybitny aktor pierwszoplanowy – miniserial lub film telewizyjny. Zyskał szersze uznanie jako Bruce Banner / Hulk w produkcjach Filmowego Uniwersum Marvela: Avengers (2012), Avengers: Czas Ultrona (2015), Thor: Ragnarok (2017), Avengers: Wojna bez granic (2018) i Avengers: Koniec gry (2019). W październiku 2015 wziął udział w kampanii edukacyjno-informacyjnej na rzecz profilaktyki raka piersi u mężczyzn. W 2017 powrócił na scenę Broadwayu w roli Victora Franza w sztuce Arthura Millera Cena. Był na okładkach magazynów takich jak „Men’s Journal”, „The Hollywood Reporter”, „Vanity Fair”, „Details”, „Esquire”, „GQ”, „Time” i „The Perfect”. == Życie prywatne == 11 czerwca 2000 zawarł związek małżeński z Christiną Sunrise Coigney. Mają troje dzieci: syna Keena (ur. 2001) i dwie córki – Bellę (ur. 2005) i Odettę (ur. 2007). == Filmografia == A Song for You (1993) jako Gus Davison Taniec kruka (Mirror, Mirror 2: Raven Dance, 1994) jako Christian A Gift from Heaven (1994) Mirror, Mirror III: The Voyeur (1995) jako Joey The Destiny of Marty Fine (1996) jako Brett Dentysta (1996) jako Steve Landers The Last Big Thing (1996) jako Brent Krwawa forsa (Blood Money, 1996) jako Attorney Drugi dzień świąt (On the 2nd Day of Christmas, 1997) jako Bert Houdini (1998) jako Theo Sejfmeni (Safe Men, 1998) jako Frank Klub 54 (54, 1998) jako Ricko Przejażdżka z diabłem (Ride with the Devil, 1999) jako Alf Bowden A Fish in the Bathtub (1999) jako Joel Cios (Beat, 2000) jako Zane Marinelli To wciąż mój mąż (Committed, 2000) jako T-Bo Możesz na mnie liczyć (You Can Count on Me, 2000) jako Terry Prescott Patrol (2000) jako Zane Marinelli Mieszkanie numer 12 (Life/Drawing, 2001) jako Alex Ostatni bastion (The Last Castle, 2001) jako Yates XX/XY (2002) jako Coles Burroughs Szyfry wojny (Windtalkers, 2002) jako szeregowy Pappas Szkoła stewardes (View from the Top, 2003) jako Ted Tatuaż (In The Cut, 2003) jako James A. Malloy Moje nowe życie (My Life Without Me, 2003) jako Lee Dziś 13, jutro 30 (13 Going On 30, 2004) jako Matt Już tu nie mieszkamy (We Don’t Live Here Anymore, 2004) jako Jack Linden Zakładnik (Collateral, 2004) jako Fanning Zakochany bez pamięci (Eternal Sunshine of the Spotless Mind, 2004) jako Stan Jak w niebie (Just Like Heaven, 2005) jako David Abbott Z ust do ust (Rumor Has It..., 2005) jako Jeff Daly Bez skrupułów (2006) jako Perry Smith Wszyscy ludzie króla (All the King’s Men, 2006) jako Adam Stanton Zodiak (Zodiac, 2007) jako Dave Toschi Droga do przebaczenia (Reservation Road, 2007) jako Dwight Arno Miasto ślepców (Blindness, 2008) jako lekarz Niesamowici bracia Bloom (The Brothers Bloom, 2008) jako Stephen Co cię nie zabije (2008) jako Brian Gdzie mieszkają dzikie stwory (Where The Wild Things Are, 2009) jako Chłopak Sympathy for Delicious (2010) jako Joe Wszystko w porządku (The Kids Are All Right, 2010) jako Paul Nocna randka (Date Night, 2010) Wyspa tajemnic (Shutter Island, 2010]) Margaret (Margaret, 2011) Avengers (Marvel’s Avengers, 2012) jako Bruce Banner / Hulk Między nami seksoholikami (Thanks for Sharing, 2012) jako Adam Iron Man 3 (2013) jako Bruce Banner (cameo) Iluzja (Now You See Me, 2013) jako Dylan Rhodes Zacznijmy od nowa (Begin Again, 2013) jako Dan Foxcatcher (2014) jako David Schultz Avengers: Czas Ultrona (Avengers: Age of Ultron, 2015) jako Bruce Banner / Hulk Spotlight jako Michael Rezendes (2015, nominacja do Oscara) Iluzja 2 (Now You See Me 2, 2016) jako Dylan Rhodes Thor: Ragnarok (2017) jako Bruce Banner / Hulk Avengers: Wojna bez granic (2018) jako Bruce Banner / Hulk Kapitan Marvel (2019) jako Bruce Banner (cameo) Avengers: Koniec gry (2019) jako Bruce Banner / Hulk Mroczne wody (Dark Waters, 2019) jako Robert Bilott To wiem na pewno (I Know This Much Is True, 2020) jako Dominick i Thomas Birdsey Mecenas She-Hulk (2022) jako Bruce Banner / Hulk Biedne istoty (2023) jako Duncan Wedderburn Mickey 17 (2025) jako Kenneth Marshall Grupa zadaniowa (2025) jako agent FBI Tom Iluzja 3 (2025) jako Dylan Rhodes == Nagrody == == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Mark Ruffalo w bazie IMDb (ang.) Mark Ruffalo w bazie Notable Names Database (ang.) Mark Ruffalo w bazie Filmweb