Koczownica (Nomada) – rodzaj pszczół z rodziny pszczołowatych i podrodziny koczownicowatych. Jedyny z monotypowego plemienia koczownic (Nomadini). Takson kosmopolityczny, obejmujący około 750 opisanych gatunków. == Morfologia == Pszczoły osiągające od 3 do 16 mm ciała, smukłej budowy, ogólnym wyglądem przypominające osowate. Oskórek jest u nich skąpo owłosiony. Ubarwienie mają zwykle czarno-żółte lub czarno-białe, rzadziej czarne, czerwone, żółto-czerwone lub biało-czerwone. Głowę ich cechują przednie panewki żuwaczek umieszczone daleko od krawędzi oczu. W użyłkowaniu skrzydeł występują najczęściej trzy komórki submarginalne, z których pierwsza jest prawie tak długa jak dwie pozostałe razem wzięte, rzadziej brak drugiej żyłki submarginalnej powoduje obecność tylko dwóch zbliżonych rozmiarami komórek submarginalnych. Jako niemal jedyne koczownicowate charakteryzują się ostrym wierzchołkiem przykrawędziowym żyłki marginalnej. Odwłok u samic ma szósty tergit z parą szczytowo-bocznych kępek włosków po bokach płytki pygidialnej, piąty sternit z wierzchołkowym brzegiem wykrojonym i opatrzonym dwoma kępkami włosków, a szósty sternit na szczycie niemal ścięty i wyposażony w wierzchołkowo-boczne grupki kolcopodobnych, stępionych szczecinek. == Biologia i ekologia == Koczownice to kleptopasożyty gniazdowe innych pszczół. Większość gatunków wykorzystuje pszczolinki, ale ich ofiarami padają także przedstawicele rodzajów: Agapostermon, Halictus, Lasioglossum, Lipotriches, Panurgus, Melitta, Colletes, Exomalopsis i Eucera. Niektóre gatunki koczownic są wyspecjalizowane w pojedynczym gatunku żywiciela, którego naśladują zapachem, inne są jednak bardziej generalistyczne pod względem gospodarzy. W jednej komórce gniazda gospodarza składane jest od dwóch do czterech jaj. Larwa koczownicy, która wykluje się jako pierwsza, zjada najpierw pozostałe jaja kleptopasożyta, potem jaja gospodarza, a na koniec zgromadzone przez niego zapasy pożywienia. Siedliska i fenologia pojawu poszczególnych gatunków odpowiadają siedliskom i porom aktywności ich gospodarzy. Wszystkie związane są z pszczołami gniazdującymi w gruncie. Spotka się je na stanowiskach otwartych, jak i porośniętych roślinnością, zwykle w pobliżu terenów obfitych w kwiaty. U japońskiej populacji N. japonica występuje obligatoryjna partenogeneza telitokiczna, co wśród pszczół znane jest jeszcze u jednego tylko rodzaju. == Rozprzestrzenienie == Rodzaj kosmopolityczny. Najliczniej reprezentowany jest w Holarktyce. W krainach neotropikalnej, etiopskiej, orientalnej i australijskiej występują pojedyncze grupy gatunków. == Taksonomia == Takson ten wprowadzony został w 1770 roku przez Giovanniego Antonia Scopolego. W 1832 roku John Curtis dokonał wyznaczenia Apis ruficornis jego gatunkiem typowym. Do rodzaju zalicza się około 750 opisanych gatunków: == Przypisy ==