Strzelanina w szkole, strzelanina szkolna – atak (rodzaj zamachu) na placówkę oświatową, taką jak szkoła podstawowa, szkoła średnia lub uniwersytet z użyciem broni palnej. Najczęściej tego rodzaju ataki są dokonywane przez uczniów szkół. Strzelaniny w szkołach najczęściej mają miejsce w Stanach Zjednoczonych. Według różnych badań i raportów najczęstszymi przyczynami strzelanin w szkołach i innych, coraz częściej zdarzających się ataków, do których dochodzi w tego rodzaju placówkach są m.in. przemoc w szkole, jakiej doznawali sprawcy, i chęć zemsty na oprawcach (75% przypadków), chęć rozwiązania przez sprawców przemocą innych problemów z rówieśnikami lub nauczycielami (34% przypadków), depresja i myśli samobójcze lub inne zaburzenia psychiczne (27% przypadków) oraz chęć uzyskania rozgłosu (24% przypadków). Strzelaniny w szkołach od późnych lat 90. XX wieku są ewoluującym zjawiskiem kulturowym, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, gdzie – podobnie jak strzelaniny w innych miejscach – wywołują debatę na temat przemocy z użyciem broni i prawa do jej posiadania. == Charakterystyka i przyczyny == Według wyników badań opublikowanych przez United States Secret Service, w ramach których przebadano 37 strzelanin szkolnych (od grudnia 1974 do maja 2000 roku), sprawcami takich zdarzeń najczęściej byli samotni i wyalienowani, niezgrabni w relacjach społecznych, biali uczniowie szkół średnich. Niektórzy eksperci, tacy jak Alan Lipman ostrzegali jednak, że nie należy na podstawie tego rodzaju dokumentów kreować obrazu „typowego” strzelca szkolnego, gdyż prowadzi to do niepotrzebnej stygmatyzacji i – przede wszystkim – częstej nietrafności profilowania strzelców, gdyż nie wszyscy z nich byli tacy jak opisani w tym raporcie, a jedynie ich większość. === Nadzór rodzicielski === FBI po coraz częstszych w USA strzelaninach szkolnych stworzyło specjalny poradnik zarówno dla rodziców, jak i nauczycieli, jak wykryć osobę mogącą popełnić tego rodzaju czyn i jak temu zapobiec. W poradniku tym stwierdzono m.in., że rodzice powinni zawsze pytać dziecko jak idzie mu w szkole, jakie relacje ma z rówieśnikami, czy spotkało je w szkole coś złego itp., również pozyskując te informacje od jego znajomych, jeśli takowych posiada. Autorzy poradnika zalecają także kontrolowanie przez rodziców co ich dziecko ogląda np. w telewizji lub co pisze w internecie, np. w mediach społecznościowych. Daniel Schechter, amerykański psychiatra kliniczny, zapytany o przyczyny strzelanin szkolnych i o to jak pozornie spokojne dzieci stają się mordercami, stwierdził, że wyjaśnienie tego jest tak samo skomplikowane jak powstanie tornada w ładny słoneczny dzień w stanie Kansas. Stwierdził, że dzieci te niekoniecznie muszą pochodzić z „zepsutych” rodzin lub nie być przez swoich rodziców kontrolowane, a czynniki są bardziej skomplikowane. === Zastraszanie w szkole === Zastraszanie lub prześladowanie szkolne, jak wynika z badań, spotykało wielu dotychczasowych strzelców. Inne badania wykazały, że prześladowanie/zastraszanie/poniżanie w szkole skutkuje m.in. problemami zachowawczymi lub osobowościowymi, depresją lub znacznym osłabieniem umiejętności społecznych i przez to do ekstremalnie niskiego poczucia własnej wartości i często w wyniku tego chęci brutalnej zemsty na prześladowcach. Na ten problem zwrócono szerszą uwagę po masakrze w Columbine High School z 1999 roku, których sprawcy, dokonując jej, najprawdopodobniej chcieli się zemścić za lata szykanowania w szkole. === Inspiracja === Sprawcy kolejnych strzelanin w szkołach, które mają miejsce na świecie coraz częściej pozostawiali po sobie dowody na to, że inspirowali się zarówno poprzednimi strzelcami, jak i kulturą masową. Popularna, aczkolwiek kwestionowana przez wielu ekspertów, w ostatnich latach stała się także teoria, jakoby sprawcy słynnych brutalnych morderstw i/lub strzelanin w USA i w Europie Zachodniej inspirowali się grami komputerowymi, „brutalnymi” filmami bądź muzyką metalową lub industrialno-rockową. Według większości opinii kultura masowa nie ma większego znaczenia jeśli chodzi o motywy sprawców, ale stanowi jedynie element zainspirowania sposobu, w jaki potencjalny sprawca chciałby zaatakować, ubioru w jaki chciałby się ubrać w momencie ataku itd. == Historia == Najprawdopodobniej pierwszą strzelaniną szkolną, która miała miejsce na świecie, było zastrzelenie profesora Johna Anthony’ego Gardnera Davisa na Uniwersytecie Wirginii w Charlottesville 12 listopada 1840 roku. Strzelaniny szkolne zdarzały się w USA sporadycznie w latach przedwojennych, częściej zaczęło do nich dochodzić dopiero po II wojnie światowej. Pierwszą strzelaniną szkolną, która zyskała szeroki rozgłos na całym świecie, była strzelanina na dziedzińcu szkoły podstawowej w San Diego z 29 stycznia 1979 roku. Wówczas 16-letnia Brenda Spencer ostrzelała z samego ranka dzieci oczekujące na rozpoczęcie lekcji. Zraniła ośmioro uczniów, a gdy podbiegli do nich dyrektor i dozorca, Spencer śmiertelnie ich postrzeliła, później otwierając jeszcze ogień do policjanta, lekko raniąc go w szyję. Na podstawie tej strzelaniny piosenkarz i autor tekstów z zespołu The Boomtown Rats Bob Geldof napisał słynny utwór I Don’t Like Mondays, opierający się na słowach sprawczyni strzelaniny, które wypowiedziała przez telefon do dzwoniącego do niej redaktora, który zapytał się jej dlaczego strzela. Geldof później stwierdził, że żałuje napisania tego utworu, gdyż przyniósł on sławę sprawczyni zamachu. W latach 80. XX wieku szkolne strzelaniny zaczęły zdarzać się w USA coraz częściej. Najkrwawszym takim zamachem tamtego okresu była strzelanina na podwórku szkolnym w Stockton, w której zginęło 6 osób, a 32 osoby zostały ranne. W latach 90. XX wieku strzelaniny w szkole zaczęły być poważnym problemem w USA. To właśnie w tym okresie doszło do najsłynniejszego z takich ataków, jakim była masakra w Columbine High School. Zdarzenie to miało miejsce 20 kwietnia 1999 roku; zginęło wówczas 15 osób, a 24 zostały ranne. Dzisiaj winowajcy tej masakry Eric Harris i Dylan Klebold są najczęściej naśladowanymi sprawcami przez kolejnych szkolnych napastników. Największą ze strzelanin szkolnych z lat 90., które miały miejsce przed Columbine i która zszokowała USA była strzelanina w Thurston High School w Springfield w stanie Oregon z 21 maja 1998 roku. Wówczas 15-letni schizofrenik Kipland Philip Kinkel zastrzelił w niej dwóch uczniów i ranił ponad 20 innych strzelając z karabinu i pistoletu na szkolnych korytarzach i na stołówce; wcześniej zastrzelił swoich rodziców w mieszkaniu. W XXI wieku strzelaniny szkolne stały się zjawiskiem światowym. Największymi strzelaninami szkolnymi dokonanymi przez pojedyncze osoby tzw. „aktywnych strzelców” były w tym okresie masakra w Virginia Tech (33 ofiary), strzelanina w szkole w Newtown (28 ofiar) i masakra w technikum w Kerczu na Półwyspie Krymskim (21 ofiar). Największą ogólnie masakrą szkolną był natomiast zamach terrorystyczny w szkole w Biesłanie z 1 września 2004 roku, w której 33 czeczeńskich islamistów pod wodzą Szamila Basajewa zabiło ponad 330 osób i sami zginęli w strzelaninie z rosyjskimi służbami specjalnymi. == Strzelaniny szkolne na świecie == === Europa === W Europie strzelaniny szkolne zdarzają się z przeciętną częstotliwością; najczęściej do tego rodzaju zdarzeń dochodziło w Niemczech i Rosji. ==== Polska ==== W Polsce nie dochodziło często do strzelanin w szkołach – odnotowano jedynie kilka takich przypadków w okresie wielu dekad. Polska jest krajem, w którym odsetek obywateli posiadających dostęp do broni jest najniższy spośród krajów zrzeszonych w Unii Europejskiej. Największą odnotowaną strzelaniną w szkole w historii Polski była strzelanina w gimnazjum w Wilnie, która wydarzyła się w środę 6 maja 1925 roku. Wówczas dwóch uczniów 22-letni Stanisław Ławrynowicz i 21-letni Janusz Obrąpalski Przyszli do Gimnazjum im. Joachima Lelewela w uzbrojeni w rewolwery i granaty na egzamin. Gdy rozpoczął się egzamin, Ławrynowicz rozmawiał z Obrąpalskim, nie reagując na uwagi komisji oraz dyrektora Edwarda Biegańskiego. Wtedy o godzinie 11:05 Biegański zabrał arkusz a w tym samym czasie Ławrynowicz wyjął rewolwer i strzelił dwukrotnie w ramię dyrektora, lekko go raniąc. Następnie wstało dwóch uczniów, 20-letni harcerz Aleksander Zagórski, który starał się ochronić dyrektora, oraz 18-letni Tadeusz Domański, który rzucił się na sprawcę, by ocalić innych. Gdy Ławrynowicz oswobodził broń, rzucił przed siebie granat ręczny, umierając na miejscu razem z Domańskim i Zagórskim. Potem z miejsca wstał Obrąpalski, który podszedł do drzwi i powiedział: „zginiecie wszyscy, nikt nie wyjdzie”, po czym strzelał do kolegów. Gdy jednemu z nich przyłożył lufę do szyi, ten przerażony zapytał: „Janusz, co ty robisz?”. Następnie wybiegł na korytarz i strzelił w brzuch do 31-letniego profesora Jana Jankowskiego. Potem wyjął granat w kształcie jajka i rzucił go, ale granat nie eksplodował, więc Obrąpalski postanowił popełnić samobójstwo, strzelając sobie w głowę. Zginęło 2 uczniów, przez rozerwanie wybuchem, a także nauczyciel, który zginął od strzałów. Łącznie zginęło 5 osób (licząc sprawców), a kolejnych 9 zostało rannych, motywem prawdopodobnie był stan psychiczny obu sprawców. Inny tragiczny przypadek wydarzył się 1 kwietnia 1936 roku w dwuklasowej szkole powszechnej nr. 1 w Janikowie pod Inowrocławiem. 36-letni emerytowany nauczyciel Stefan Bykowski, oficer rezerwy, został zwolniony w środę 1 kwietnia z dwuklasowej szkoły powszechnej nr. 1 z powodu wszczynania awantur, podejrzewania innych o intrygowanie przeciwko niemu oraz nadmiernego spożywania alkoholu. Inspekcja Pracy oceniła jego pracę jako złą. O samej decyzji poinformował go kierownik szkoły Jan Wojciechowski. Bykowski zapowiedział zemstę i wybiegł ze szkoły. Wrócił uzbrojony o godzinie 17:00 podczas zajęć wieczornych. Pierwsze co zrobił, to strzelił do swojej 32-letniej żony Teodozji Bykowskiej, która była przy oknie, ale nie trafił, więc wszedł do szkoły i pobiegł za swoją żo