Józef Mieczysław Nalberczak (ur. 9 stycznia 1926 w Warszawie, zm. 18 grudnia 1992 tamże) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny. == Życiorys == Urodził się w rodzinie Józefa (1883–1942) i Heleny z Laskowskich (1897–1985). Miał starszą siostrę Barbarę (1924–2005). Przed II wojną światową występował (razem z Tadeuszem Janczarem) w szkolnym kółku dramatycznym w Rembertowie. Podczas okupacji niemieckiej pracował fizycznie i kontynuował naukę na tajnych kompletach gimnazjalnych w Warszawie. W 1944 został żołnierzem AK Obwodu VII „Obroża”, rejon III „Dęby” (Rembertów) (ps. „Sęp”). Pracę na scenie rozpoczął w tym samym roku już jako żołnierz Ludowego Wojska Polskiego od występów we frontowym Teatrze 2 Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego, w którym grał m.in. z Tadeuszem Janczarem, a następnie Teatrze Objazdowym 1 Armii WP w maju 1945 roku. Z Ludowym Wojskiem Polskim przeszedł szlak od Wisły do Berlina. Po wojnie występował w Zespole Pieśni i Tańca Wojska Polskiego. W 1946 roku ukończył Szkołę Dramatyczną Janusza Strachockiego w Warszawie, do której zgłosił się razem z Janczarem. Gdy Strachocki został w roku 1947 dyrektorem Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie, zabrał do niego Nalberczaka z Janczarem. Po trzech miesiącach Nalberczak zdecydował o opuszczeniu tego teatru, aby w 1948 ukończyć PWST w Warszawie (z siedzibą w Łodzi). Grał wówczas w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi. Od 1948 roku był związany z teatrami warszawskimi: Teatrem Rozmaitości (1948–1950), Teatrem Nowej Warszawy (1950–1955), Teatrem Klasycznym (1955–1965), Teatrem Współczesnym (1965–1974), Teatrem Polskim (1974–1983), Teatrem Narodowym (1983–1990). W filmach obsadzano Nalberczaka do odgrywania postaci drugiego planu oraz ról epizodycznych, z których jest najbardziej znany, chociaż grał także główne role. W filmie, jak w i teatrze przyjmował właściwie wszystkie oferowane mu role, nie chcąc grać tylko w niemieckim mundurze, podobnie jak jego przyjaciel i towarzysz broni Janczar. Duża pracowitość wynikała z chęci nabycia samochodu i mieszkania. W latach 60. i 70. był nagradzany za role filmowe, lecz na początku lat 80. nastąpiło załamanie jego kariery. Zaczął angażować się w role odgrywane u twórców sprzyjających władzom PRL, poza tym zaczął też poważnie chorować. Kilka lat przed śmiercią doznał wylewu. Zmarł 18 grudnia 1992 z powodu choroby nowotworowej, jednak, jak wspomina Janusz Zaorski, sekcja zwłok wykazała, że wypił około litra wódki. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 296-6-8,9). W latach 1948–1955 był mężem Aldony Antoniny Cacko, z którą miał syna Jacka, w latach 70. kierownika produkcji. == Filmografia == Skarb (1948) – student w nausznikach, sąsiad Witka Trudna miłość (1953) – Janek Małodworny Autobus odjeżdża 6.20 (1954) – Procek, sekretarz POP w Technikum Górniczo-Hutniczym Uczta Baltazara (1954) – porucznik Kuszel, szef ochrony budowanej fabryki penicyliny Podhale w ogniu (1955) – zbójnik Zaczarowany rower (1955) – kolarz Stanisław Popiel Trzy kobiety (1956) – Władysław Zaremba, adorator Celiny Wolne miasto (1958) – marynarz Heniek, biorący udział w bójce w piwiarni Schmoldego Szczęściarz Antoni (1960) – murarz budujący domek Antoniego Droga na Zachód (1961) – sierżant radziecki Milczące ślady (1961) – Wiśniewski, członek oddziału Morwy Świadectwo urodzenia (1961) – jeniec w cz. 2 „List z obozu” Spóźnieni przechodnie (1962) – gość przy barze w odc. 4 „Stary profesor” Ubranie prawie nowe (1963) – Franek Bona, brat Ignacego Nieznany (1964) – Piegas Nad Odrą (1965) – Kaziuk, mąż Magdy Miejsce dla jednego (1965) – robotnik Popioły (1965) – żołnierz tułacz Zawsze w niedzielę (1965) – bramkarz Franciszek Korban Czterej pancerni i pies (1966–1970) – Fiedia, sowiecki żołnierz w odc. 1 i 3 Mistrz (1966) – podopieczny nauczycielki Piekło i niebo (1966) – kierowca autobusu Noc generałów (ang. The Night of the Generals) (1966) – granatowy policjant Pocztówka z Buenos Aires (1966) Przedświąteczny wieczór (1966) – sąsiad Gmura na Irysowej 8 Dziadek do orzechów (1967) – głos króla myszy Morderca zostawia ślad (1967) – Klimczuk Westerplatte (1967) – kapral Edmund Szamlewski Samotność we dwoje (1968) – Kasperlik Stawka większa niż życie (1968) – „Wojtek”, szef siatki w odc. 9 Do przerwy 0:1 (1969) – piłkarz Wacek Stefanek w odc. 1–2, 4–7 Paragon gola (1969) – piłkarz Wacek Stefanek Piąta rano (1969) – mieszkaniec kamienicy Fortuna (1972) – kasjer Hieronim Śpiewankiewicz Kaprysy Łazarza (1972) – pierworodny syn Jacentego Uciec jak najbliżej (1972) – Józef Olszewski Czarne chmury (1973) – Trzosowski w odc. 6–8, 10 Droga (1973) – kierowca-podrywacz w odc. 1–2, 6 Profesor na drodze (1973) – nauczyciel języka polskiego w Technikum dla Pracujących Żółw (1973) – dozorca Awans (1974) – sołtys Czterdziestolatek (1974) – sąsiad parkujący samochód w odc. 4 Ile jest życia (1974) – Kowalewicz, członek ekipy filmowej w odc. 12 Koniec wakacji (1974) – ojciec Jurka Dyrektorzy (1975) – majster Muniak w odc. 1–3, 5–6 07 zgłoś się (1976) – Tymowski, kierownik kina, szef szajki (odc. 2 „Wisior”) Brunet wieczorową porą (1976) – kierowca Daleko od szosy (1976) – nauczyciel języka polskiego w Technikum dla Pracujących w odc. 7 Złota kaczka (1976) – mężczyzna w karczmie Lalka (serial telewizyjny, 1977) – Deklewski w odc. 1, 7 Milioner (1977) – komendant milicji Żołnierze wolności (1977) – żołnierz I Armii WP; w cz. 2 Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz (1978) – chłoporobotnik na dworcu Hallo Szpicbródka czyli ostatni występ króla kasiarzy (1978) – klakier Rudy Wielki podryw (1978) – kierowca podwożący Sylwika Zielona miłość (1978) – sekretarz partii w odc. 2–3 Dom (1980) – murarz Pakuła w odc. 6 „Nosić swoją skórę” Punkt widzenia (1980) – doktor Krasucki, przyjaciel ojca Włodka w odc. 4 Biłek (1981) – weterynarz Wąsicki Klejnot wolnego sumienia (1981) – Jan Zamoyski Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy (1981) – Julian Jaraczewski, udziałowiec Bazaru w odc. 4 Levins Mühle (1982) – Gregor Germann Blisko, coraz bliżej (1982) – powstaniec Labus w odc. 9–10 Oko proroka (1982) – niemy Woroba Oko proroka czyli Hanusz Bystry i jego przygody (1985) – niemy Woroba w odc. 1–2 Przyłbice i kaptury (1985) – marszałek na dworze księcia Witolda w odc. 5 A żyć trzeba dalej (1986) – kapitan Zbigniew Czajkowski Czas nadziei (1986) – pułkownik, komisarz wojskowy „Metalpolu” Sonata marymoncka (1987) – kierowca Andrzejczak Śmieciarz (1987) – restaurator Karaś Warszawskie gołębie (1988) – gołębiarz Wacław Kaczmarski Z soboty na poniedziałek (1988) – furman Węgierko Virtuti (1989) – major == Spektakle Teatru Telewizji == Wyjątek i reguła (1955) – Przewodnik Czarna perła (1957) Klub kawalerów (1957) Szymon Chrząszcz znieważa sakrament małżeństwa (1958) – Szymon Chrząszcz Pamiętnik babci (1959) Troja, miasto otwarte (1960) Dwa teatry (1962) Stworzenie świata (1963) – Sekretarz Ostry dyżur (1964) – Franciszek Wielgorz Ta wieś Mogiła (1964) – Pietryk Kapitan z Koepenick (1965) – Schlettow Klub kawalerów (1965) – Piorunowicz Pięć minut przed północą (1965) Rano przeszedł huragan (1965) Stawka większa niż życie (1965) – Roman w odc. 3 Ucieczka z Betlejemu (1965) – Edek Zabawa jak nigdy (1965) Żołnierze (1965) – Żonaty Huzarzy (1966) Pocztówka z Buenos Aires (1966) – Marek Skowronek (1966) – Beaudricourt Pajęczyna (1967) – Marek Wolski Żołnierz królowej Madagaskaru (1967) Ranny las (1968) – Zawada Rocznica (1968) – Cullen Trzy salwy (1968) Byłem i ja (1969) Niebezpieczne ścieżki (1969) – major Ucieczka (1969) – Olszak Wicek i Wacek (1969) Czarująca szewcowa (1970) – Szewc W imieniu prawa (1970) – Olczak Fotografia w gazecie (1971) – Karpiel Przyjęcie (1971) – On Rafał Olbromski (1971) – Michcik Wizyta starszej pani (1971) – Syn Illa Chryja (1972) – Gligor Otworzyć serce (1972) – Inżynier Pięciokąt (1972) – Podróżny Umarłem, aby żyć (1972) cz. III Księżyc w nowiu (1973) – Sielecki Generacje (1974) Henryk IV (1975) – Owen Glendower Morderca z pociągu (1975) – Porucznik MO Tragedia optymistyczna (1975) – Aleksy Wieczór trzech króli (1975) – Antonio Jedenaste przykazanie (1976) – Biczycki Awantura w Chioggi (1977) – Toni Doktor medycyny (1977) – Marszałek Honor bez motywów (1977) cz. II–III – Maszczyk Kremlowskie kuranty (1977) – Czerwonoarmista Letnicy (1977) – Doktor Azyl dla bandyty (1978) – Jarema Idea i miecz (1978) O coś więcej niż przetrwanie (1978) – "Porawa" Pierścień i róża, czyli historia Lulejki i Bulby (1980) Smok (1980) – Smok Wojna w Polszcze pospolita (1980) – Rostrucharz Azyl (1981) – Inspektor Superata (1981) – Pichlewicz Znachor (1981) – Prokurator Z chłopa król (1983) – Kwasipiwski Thermidor (1984) – Billaud Bóg jest i na śmieciach (1985) – Masłowski Zapis ojca Hermanna (1985) – Wiprecht Jubileusz (1987) – Kużma Mikołajewicz-Chiryn == Ordery i odznaczenia == Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1976) Srebrny Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) Brązowy Krzyż Zasługi (1945) Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974) Medal 40-lecia Polski Ludowej (1985) Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955) Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (dwukrotnie: 1976, 1978) == Nagrody == Nagroda na III Kaliskich Spotkaniach Teatralnych w Kaliszu za rolę tytułową w spektaklu Samuel Zborowski Juliusza Słowackiego w reż. Jerzego Kreczmara w Teatrze Klasycznym w Warszawie (1963) Nagroda Ministra Oświaty i Wychowania za główną rolę w filmie telewizyjnym Profesor na drodze w reż. Zbigniewa Chmielewskiego (1973) Nagroda Ministra Obrony Narodowej za całokształt twórczości artystycznej w dziedzinie teatru i filmu, a w szczególności za role w filmach Westerplatte i Żołnierz wolności oraz sztukach Samuel Zborowski, Mazepa i Geniusz sierocy (1985) Nagroda za pierwszoplanową rolę męską w filmie Uciec jak najbliżej w reż. Janusza Zaorskiego na Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie (1972) == Przypisy == == Bibliografia == Rafał Dajbor: Jak u Barei, czyli kto to powiedział. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2019. ISBN 978-83-66232-24-2.