# Lato Lapsa Lato Lapsa (ur. 16 maja 1969 w Rydze) to znany łotewski publicysta, dziennikarz śledczy, działacz antykorupcyjny oraz autor książek. Zasłynął swoimi publikacjami z zakresu polityki łotewskiej oraz reportażami z podróży po różnych krajach Azji, Afryki i Ameryki. Jest założycielem portalu internetowego Pietiek.com, który specjalizuje się w dziennikarstwie śledczym. Znany jest z publikacji krytycznie analizujących działalność wpływowych łotewskich polityków, w tym tak zwane „oligarchiczne trio”: Aivarsa Lembergsa, Andrisa Šķēle oraz Ainārsa Šlesersa. Jego działalność dziennikarska często wywoływała kontrowersje i burzliwe debaty publiczne. Był pozywany o zniesławienie, między innymi przez Parex Bank w 2011 roku. Sam również wytaczał procesy, m.in. przeciwko Kārlisowi Zuiksowi za zniesławienie oraz Einarowi Repšemu za rzekome fałszywe oświadczenia majątkowe. ## Wczesne życie i edukacja Lato Lapsa urodził się w rodzinie geografów Vito i Tamary Lapsów. Studiował na Wydziale Historii i Filozofii Uniwersytetu Łotewskiego. ## Kariera zawodowa Karierę dziennikarską rozpoczął w maju 1990 roku w gazecie „Diena”, po powrocie ze służby wojskowej w Armii Radzieckiej. W latach 1998–2000 pełnił funkcję redaktora naczelnego agencji informacyjnej LETA, zrezygnował jednak z powodu przeciążenia pracą, aby skupić się na pisaniu książek i działalności publicystycznej. W 2001 roku był redaktorem magazynu dla mężczyzn „Klubs”. Lato Lapsa od 1997 roku prowadził coroczne zestawienia najbogatszych Łotyszy, korzystając z informacji dostępnych w otwartych źródłach. ### Publikacje książkowe i dziennikarstwo śledcze W maju 2006 roku, wspólnie z Kristīne Jančevską, opublikował książkę „Kas ir Lembergs? Ventspils mēra ceļš uz naudu un varu” (Kim jest Lembergs? Droga mera Ventspils do pieniędzy i władzy). Książka analizowała działalność polityczną i finansową Aivarsa Lembergsa, wieloletniego mera Ventspils. Podczas pracy nad książką Lapsa zgłosił, że otrzymywał pogróżki. Zwrócił się do Policji Bezpieczeństwa po znalezieniu anonimowego listu w skrzynce pocztowej, w którym ostrzegano, że jeśli będzie kontynuował pracę nad książką, on i jego współautorka ryzykują „kalectwo lub śmierć”. Lembergs zaprzeczył jakiemukolwiek zaangażowaniu i uznał książkę za element kampanii politycznej przeciwko niemu. W 2007 roku Lato Lapsa wydał „Kuchnię procesową” (Litigation Kitchen), kontrowersyjną książkę zawierającą transkrypcje rozmów telefonicznych rzekomo uzyskanych w wyniku podsłuchów w biurze znanego prawnika Andrisa Grutupsa w latach 1998–2000. Książka podniosła poważne pytania dotyczące uczciwości łotewskiego sądownictwa. Oskarżono niektórych sędziów o nieetyczne i nielegalne zachowania, w tym omawianie spraw poza salą sądową i uleganie wpływom elit politycznych i biznesowych. W odpowiedzi powołano specjalną komisję parlamentarną do zbadania tych zarzutów. Raport komisji, choć nie potwierdził konkretnych zarzutów, uznał potrzebę poprawy w sądownictwie. Trzech sędziów podało się do dymisji, ale nie wniesiono żadnych oskarżeń. W marcu 2008 roku Lapsa i Kristīne Jančevska opublikowali „Kampējs. Stāsts par Andri Šķēli un vērdiņu” (Chwytak: Opowieść o Andrisie Šķēlem i pieniądzach). Książka skupiała się na działalności politycznej i biznesowej byłego premiera Łotwy Andrisa Šķēle, w szczególności na jego roli w procesie prywatyzacji po upadku ZSRR i odzyskaniu niepodległości przez Łotwę. W 2010 roku Lapsa zwrócił uwagę na swój dostęp do obszernej dokumentacji dotyczącej śledztwa karnego z udziałem polityka i mera Ventspils Aivarsa Lembergsa. 12 września 2010 roku ogłosił decyzję o opuszczeniu Łotwy i zamknięciu swoich stron internetowych, w tym jednej określanej jako łotewski odpowiednik „Wikileaks Lite”. ### Kontrowersje i spory prawne Jego dziennikarstwo śledcze często prowadziło do kontrowersji i sporów prawnych. W styczniu 2011 roku Parex Bank pozwał go za zniesławienie. Lapsa również podejmował kroki prawne przeciwko kilku osobom, w tym Kārlisowi Zuice i Einarowi Repšemu, za zniesławienie i nieścisłości w ich oświadczeniach majątkowych. ## Sprawa Parex Bank W 2010 roku Lapsa opublikował na swojej stronie Kargins.com raport Nomury, ujawniający rzekome nieprawidłowości finansowe z udziałem rządu łotewskiego i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR) w zarządzaniu upadkiem Parex Banku. Raport sugerował, że podatnicy zostali obciążeni stratami, jednocześnie rekompensując EBOR rolę w ukrywaniu sprawy. Po przecieku Lapsa był naciskany przez Służbę Bezpieczeństwa Państwa i usunął stronę internetową. Fragmenty raportu zachowały się, a zarzuty o dalsze ukrywanie sprawy utrzymują się w 2024 roku w odniesieniu do następcy Parex, Citadele Bank. ## Aresztowania ### Aresztowanie w 2015 roku 29 kwietnia 2015 roku, na kilka dni przed tym, jak Ryga miała gościć Światowe Nagrody Wolności Prasy, Lapsa został zatrzymany przez Służbę Bezpieczeństwa Państwa (DP). Lapsa, znany z ujawniania korupcji i prowadzenia strony internetowej z informacjami od sygnalistów Pietiek.com, został zatrzymany po wejściu do siedziby DP z urządzeniem nagrywającym. Twierdził, że funkcjonariusze nie podali żadnego wyjaśnienia poza stwierdzeniem, że urządzenia nagrywające są zabronione, i zagrozili użyciem siły, jeśli będzie stawiał opór. Lapsa zamierzał złożyć zeznania szefowi DP Normundsowi Mežvietsowi. Jego zatrzymanie nastąpiło po niedawnym incydencie, w którym jego strona internetowa opublikowała transkrypcję poprzedniej wizyty w biurze DP, podczas której funkcjonariusze nie przedstawili certyfikatu dla sprzętu skanującego, którego na nim używali. Podczas zatrzymania Lapsa zgłosił, że słyszał przesłuchiwanie swojej koleżanki, dziennikarki śledczej Agnesy Margevicy, w sprawie sprzedaży Citadele Banku. Incydent wywołał krytykę, ponieważ zbiegł się z międzynarodowym wydarzeniem celebrującym wolność prasy. ### Aresztowanie w 2025 roku 30 stycznia 2025 roku Lapsa został zatrzymany przez Łotewską Policję Państwową pod zarzutem naruszenia ograniczeń dotyczących reprodukcji i rozpowszechniania sprawy karnej, bezprawnego przetwarzania danych osobowych, prania pieniędzy i zniesławienia. Aresztowanie zostało zgłoszone przez Łotewską Telewizję 31 stycznia. Lapsa od pewnego czasu znajduje się pod lupą organów ścigania. W maju 2024 roku został skazany za nękanie i zniesławienie prawnika Romualdsa Vonsovičsa w związku ze swoją książką „Kolaborants” (po angielsku: „Collaborationist”) i skazany na 300 godzin prac społecznych. Rozpoczął odbywanie kary pod koniec 2024 roku, podobno prowadząc badania archiwalne do nowej książki. Jego ostatnie posty w mediach społecznościowych wskazują, że pracuje nad publikacją o łotewskich strzelcach.