Facebook (skr. fb) – serwis społecznościowy, w ramach którego zarejestrowani użytkownicy mogą tworzyć sieci i grupy, dzielić się wiadomościami i zdjęciami oraz korzystać z aplikacji, będący własnością Meta Platforms z siedzibą w Menlo Park. Został uruchomiony 4 lutego 2004 na Uniwersytecie Harvarda i był początkowo przeznaczony przede wszystkim dla osób studiujących na tej uczelni. Od 2006 roku Facebook jest dostępny dla wszystkich użytkowników mających 13 lat lub więcej (z wyjątkiem niektórych krajów, gdzie dolny limit wynosi 14 lat). Jego głównym autorem jest Mark Zuckerberg, obecnie pełniący funkcję dyrektora generalnego. W październiku 2010 na ekrany kin wszedł film The Social Network ukazujący historię portalu Facebook (pierwotnie TheFacebook) i jego założycieli. W zakończeniu filmu podano szacunkową wartość portalu, która wynosiła 25 miliardów dolarów. Serwis odnotował ponad 3 miliardów aktywnych użytkowników miesięcznie (grudzień 2023) i jest trzecim najczęściej odwiedzanym serwisem na świecie (maj 2024). Średni wiek użytkownika serwisu w 2012 roku wynosił 22 lata. W 2012 roku Facebook przechowywał ponad 980 petabajtów danych, z dziennym wzrostem ponad 0,5 petabajta. Przeciętny użytkownik spędza na Facebooku około 21 minut dziennie i ma średnio 130 znajomych w serwisie. W 2025 roku Facebook posiadał około 3,07 mld aktywnych użytkowników na całym świecie, najwięcej z nich pochodziło z Indii (około 580 mln) oraz Stanów Zjednoczonych (280 mln). Facebook był tematem wielu kontrowersji i jest krytykowany m.in. za szpiegowanie użytkowników w szczególności w aplikacjach mobilnych, oraz spowodowanie afery Cambridge Analytica, w której dane należące do ponad 87 milionów użytkowników zostały użyte bez ich wiedzy do targetowania reklam politycznych. Krytycy zarzucają również fałszowanie liczby potencjalnych odbiorców reklam na platformie, a także wymuszanie przez Facebooka na szpitalach ujawnienie dokumentacji medycznej pacjentów, oficjalnie dla celów zbadania, którzy pacjenci wymagali pilnej opieki (zostało to jednak wstrzymane po ujawnieniu afery Cambridge Analytica). == Historia == === Przed 2003 rokiem === Projekt noszący obecną nazwę serwisu został stworzony przez Krisa Tillery’ego, gdy uczęszczał do Phillips Exeter Academy, gdzie poznał Marka Zuckerberga. Tak jak stworzony przez tego drugiego w późniejszym czasie Facemash oraz TheFacebook, opierał się on na katalogu zdjęć z legitymacji uczniów. Został on dostrzeżony przez samorząd uczniowski, którego przewodniczący namówił do jego upowszechnienia. Mimo obowiązującego zakazu upowszechniania tych danych za pomocą serwerów szkolnych, administracja Exetera zezwoliła Tillery’emu na kontynuację projektu. Po ukończeniu szkoły i dostaniu się na uniwersytet Harvarda projekt został porzucony przez Tillery’ego. Podobny projekt, już tym razem założony przez Marka Zuckerberga, został uruchomiony w lutym 2004 roku. === 2003–2006: Facemash i początki serwisu jako TheFacebook === Mark Zuckerberg, jako student uniwersytetu Harvarda, stworzył stronę o nazwie Facemash. Strona była podobna do Hot or Not i wykorzystywała „kompilację zdjęć z internetowych publikacji o studentach (face books), umieszczając dwa zdjęcia na raz obok siebie, z których użytkownik musiał wybrać lepsze z nich”. Baza zdjęć oparta była na liście mieszkańców Kirkland House, którą Zuckerberg skomentował następująco: Powstały serwis zawierał również w swoim opisie następujące pytanie: „Czy dostaliśmy się [na studia] z powodu naszego wyglądu? Nie. Ale czy będziemy oceniać wygląd innych? Tak”. W przeciągu pierwszych godzin istnienia Facemash odnotował 450 odwiedzających oraz 22 000 wyświetleń zdjęć. Strona została po zaledwie kilku dniach zamknięta przez administrację uniwersytetu, ze względu na to, że przeciążała ona wewnętrzną sieć uczelni. W szczególności negatywnie do strony nastawiony był Związek Czarnych Kobiet Harvardu. Zuckerbergowi groziło skreślenie z listy studentów, został też oskarżony o naruszanie prywatności użytkowników. Wymienione działania uznał za „uprzedzenie wobec przedsiębiorczości”. Oskarżenia zostały w późniejszym okresie wycofane. W styczniu 2004 roku, Zuckerberg zaprogramował nową stronę o nazwie „TheFacebook”, będąc zainspirowanym artykułem na temat Facemasha, twierdząc, że „stworzenie scentralizowanej strony społecznościowej przyniosłoby wiele zalet”. Zuckerberg w tym celu spotkał się z innym studentem z Harvardu, Eduardo Saverinem. Obaj zgodzili się zainwestować w nową platformę po 1000 USD każdy, z czego znaczną kontrolę nad serwisem miał utrzymać Mark Zuckerberg. Na wspólny rachunek później przelano kolejne 15 000 dolarów. Pozwoliło to na zapewnienie wystarczającego pokrycia finansowego na wynajęcie serwera pod infrastrukturę, które kosztowało 85 dolarów miesięcznie. 4 lutego 2004 roku uruchomiono stronę o nazwie „TheFacebook”, początkowo dostępną pod adresem thefacebook.com. W ramach nowo powstałego serwisu, zarejestrowani użytkownicy mogli odszukiwać i kontynuować szkolne znajomości oraz dzielić się wiadomościami i zdjęciami. Serwis bardzo szybko uzyskał ogromne zainteresowanie wśród studentów i osiągnął sukces na Harvardzie – w przeciągu zaledwie pierwszych 24 godzin w serwisie zarejestrowało się 1500 użytkowników. Na światło dzienne kilka lat później wyszła również rozmowa bezpośrednia z jednym ze znajomych 19-letniego wtedy Zuckerberga. Twórca serwisu sugerował, że „jeżeli [znajomy] chciałby uzyskać dostęp do 4000 adresów mailowych, zdjęć, adresów zamieszkań czy linków do innych serwisów społecznościowych, to mógłby się go o to zapytać”. Kilka dni po uruchomieniu serwisu, studenci ostatniego roku – Cameron Winklevoss, Tyler Winklevoss, oraz Divya Narendra – którzy byli odpowiedzialni za serwis ConnectU (w tamtym czasie HarvardConnection), zgłosili się do redakcji gazety The Harvard Crimson, żeby ta wszczęła śledztwo w sprawie kradzieży pomysłu na serwis społecznościowy. Mark Zuckerberg po wezwaniu przez reportera gazety Tima McGinna i redaktorki Elisabeth Theodore do redakcji pokazał postępy nad swoim serwisem, zapewniając, że jest on oryginalny, co przyczyniło się do opóźnienia publikacji artykułu prezentującego wyniki śledztwa. W trakcie, gdy zarządcy ConnectU znaleźli potencjalne dowody na naruszenie praw autorskich Johna Thomsona odnośnie funkcji „Visualize Your Buddy”, Mark Zuckerberg postanowił przeanalizować dzienniki nieudanych logowań w swoim serwisie, żeby potem włamać się na skrzynki mailowe dwóch redaktorów Crimsona. W wyniku pozwu przeciwko Markowi Zuckerbergowi, strony zgodziły się na kompromis, w którym twórcy ConnectU mieli otrzymać 1,2 miliona udziałów w Facebooku (które w momencie ogłoszenia wejścia na giełdę były warte około 300 milionów dolarów). W późniejszych miesiącach Zuckerberg zdecydował się rozszerzyć zasięg serwisu na inne szkoły. Rozpoczął współpracę ze swym współlokatorem Dustinem Moskovitzem. W czerwcu 2004 roku Facebook przeniósł się do swojej pierwszej siedziby w Palo Alto i otrzymał pierwszą inwestycję od Petera Thiela w wysokości 500 tysięcy dolarów, w zamian za 7% udziałów. Firma była w tamtym czasie warta około 5 milionów dolarów. W grudniu 2004 roku Facebook ogłosił rejestrację milionowego użytkownika. Facebook rozwinął się również na uczelnie takie jak Uniwersytet Stanforda, Yale i Columbia, wkrótce potem dostęp otrzymały pozostałe uczelnie z Ligi Bluszczowej, oraz od września 2005 roku (już pod nazwą Facebook, kiedy domena facebook.com należąca do firmy AboutFace została wykupiona za 200 tysięcy dolarów) szkoły bostońskie. W tym samym czasie otwarto również możliwość rejestracji dla pracowników firm Microsoft oraz Apple. W maju 2005 roku Facebook otrzymał 13 milionów dolarów od Jima Breyera, który wycenił firmę na 98 milionów dolarów. === 2006–2012: szybki rozrost platformy, wejście na giełdę === We wrześniu 2006 roku Facebook otworzył rejestrację dla wszystkich, którzy skończyli 13 lat. Zbiegło się to z premierą w dniu 5 września 2006 roku tzw. News Feeda, czyli listy, na której widoczne było, co znajomi robili aktualnie na stronie serwisu. Spotkało się to z falą krytyki skierowaną na Zuckerberga. Twierdzono, że narzędzie to jest niepotrzebne – określono je jako narzędzie do cyberstalkingu (internetowego nękania, prześladowania, osaczania). Jedna z grup, która została stworzona celem oprotestowania nowej funkcji zaledwie w tydzień zebrała prawie milion członków. Zareagowała również policja w Palo Alto, która zażądała od Facebooka wyłączenia tej funkcji, ze względu na to, że służby porządkowe nie mogły opanować protestu użytkowników, którzy się zebrali na University Avenue. Mark Zuckerberg pod naciskiem zarówno użytkowników oraz pracowników serwisu wystosował przeprosiny o dość lakonicznej treści (patrz cytat po prawej stronie). 24 października 2007 opublikowano w prasie informacje, że firma Microsoft kupiła 1,6% akcji Facebooka za kwotę 240 milionów dolarów amerykańskich. Szacunkowa wartość tej drugiej firmy wynosiła wtedy 15 miliardów USD. W ramach umowy między Microsoftem a Facebookiem zezwolono również tej pierwszej firmie na publikowanie płatnych treści na całym świecie, ponieważ zgodnie z danymi sieci społecznościowej około 60 procent użytkowników pochodzi spoza Stanów Zjednoczonych. Planowano również zwiększenie liczby pracowników do 700 osób. Dzień przed zawiązaniem umowy poinformowano również o uruchomieniu wersji pilotażowej systemu reklamowego, w którym udział wzięły firmy takie jak Conde Nast, Nike, Apple, Sony, General Motors, Coke, CBS, Chase czy Verizon. Każda z nich zapłaciła 300 tysięcy dolarów za uruchomienie swoich kampanii. W 2008 roku na konferencji f8 poinformowano, że na platformie dla programistów zarejestrowało się już 400 tysięcy osób. W tym samym roku uruchomiono również polską wersję językową Facebooka z inicjatywy polskojęzycznej społeczności, która zajęła się przetłumaczeniem portalu. W sierpniu 2008 roku uruchomiona została również sekcja pt. „Osoby, które możesz znać”, która okazała się być kl