# Günther Prien – niemiecki dowódca okrętów podwodnych Günther Prien (16 stycznia 1908 – ok. 7 marca 1941) był jednym z najsłynniejszych dowódców niemieckich okrętów podwodnych (U-Bootwaffe), którzy wzięli udział w morskiej bitwie o Atlantyk podczas II wojny światowej. Jako komendant okrętu U-47 osiągnął status narodowego bohatera w Trzeciej Rzeszy po brawurowym ataku na brytyjską bazę marynarki wojennej w Scapa Flow, który doprowadził do zniszczenia legendarnego pancernika HMS „Royal Oak”. Jego kariera, łącząca bezkompromisowy pragmatyzm z fanatycznym zaangażowaniem politycznym, stała się symbolem niemieckiego okrętu podwodnego w okresie wojennym. ## Kariera morska i awans Kariera militarna Priena rozpoczęła się jednak w marynarce handlowej. Urodzony w Lubece w przededniu wielkiego kryzysu gospodarczego, po upadku rodzinnego majątku i rozwodzie rodziców, jako szesnastoletni chłopak porzucił szkołę, by utrzymać rodzeństwo. Przez osiem lat pracował na statkach, podnosząc stopnie marynarskie i twardo stąpając po pokładzie – od zwykłego pokojowego po telegrafistę i starszego członka załogi. W 1931 roku uzyskał patent mat, a rok później ukończył szkołę kapitańską, lecz Wielki Kryzys uniemożliwił mu zatrudnienie jako kapitan. Zmuszony do pracy najpodlejszej na lądzie, w 1933 roku, gdy Reichsmarine (późniejsza Kriegsmarine) ogłosiła nabór doświadczonych oficerów marynarki handlowej, nie wahał się i wstąpił do wojska. Jego bogate doświadczenie pozwoliło mu na błyskawiczny awans w nowej służbie. Dobrowolnie zgłosił się do służby na okrętach podwodnych, co ostatecznie zdefiniowało jego losy. Po ukończeniu szkolenia podwodnego w 1935 roku i służbie na torpedowcu szkolno-eksperymentalnym U-3, został przydzielony do okrętu eksperymentalnego U-26. W 1937 roku, jako oficer wachtowy, uczestniczył w pokazowym rejsie do hiszpańskich portów w czasie wojny domowej, gdzie nabył cennego doświadczenia bojowego. W 1938 roku otrzymał dowództwo nad nowym, zaawansowanym okrętem typu VIIB – U-47. Już podczas próbnych manewrów wojennych na Atlantyku w maju 1939 roku, Prien wykazał się nadmierną agresją, atakując cele z najbliższej możliwej odległości – cecha, która zarazem budziła podziw przełożonych i budziła obawy o bezpieczeństwo załodogi. ## Operacja SC-26 i „Byk ze Scapa Flow” Początek wojny wyróżnił Priena jako jednego z najbardziej skutecznych łowców konwojów w ramach operacji SC-26. Szybko zyskał reputację niezwykle niebezpiecznego przeciwnika, który nie cofał się przed ryzykiem bliskiego ataku torpedowego. Jednak to dopiero czyn z października 1939 roku zapisał jego nazwisko na kartach historii morskiej. W nocy z 13 na 14 października 1939 roku, opierając się na błędach niemieckiej wywiadowczej fotografii aerologicznej i skrajnym pechu brytyjskich obronców, U-47 przepenetrował ciężko strzeżoną bazę Scapa Flow. Prien zdołał przemycić okręt podwodny do zatoki, gdzie zacumował w pobliżu pancernika HMS „Royal Oak”. Seria dwóch torpedowych salw bezstrzelnie trafiła w cel, doprowadzając do katastrofy i śmierci ponad 800 członków załogi. Sukces ten miał ogromny rezonans psychologiczny – wstrząsnął mityczną postrzeganą nieprzystępnością brytyjskich baz tak, że narodziło się powiedzenie: „Dowódca U-Boota wszedł do Scapa Flow, ale wyjść nie może z powodu zbyt dużego natłoku statków”. Za ten wyczyn Prien otrzymał Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego, stając się pierwszym dowódcą okrętu podwodnego w historii Wehrmachtu, który zdobył to najwyższe odznaczenie wojskowe. Z kolei jego załoga, z wdzięczności za to przeżycie, narysowała na kiosku okrętu zarys szarżującego byka – symbol, który ostatecznie stał się przydomkiem Priena: *Der Stier von Scapa Flow* (Byk ze Scapa Flow). Podobnie jak jego zwierzchnik Karl Dönitz, Prien był nazistą z przekonania; podczas konferencji prasowej w Berlinie amerykański dziennikarz William Shirer opisał go jako „czystego, zarozumiałego i fanatycznego nazistę”. ## Zatopienia i końcowa bitwa o Atlantyk W okresie między październikiem 1939 a marcem 1941 roku priorytet Priena stanowił uderzeniowy charakter U-47. Okręt ten zatopił łącznie 31 jednostek handlowych i wojskowych o łącznej pojemności 191 919 ton oraz uszkodził kolejne 8 statków o pojemności 62 751 ton. Prien kierował się surową, bezwzględną taktyką, nie odróżniając często statków neutralnych od wrogich, co było zgodne z tajnymi dyrektywami Donitza (Befehl Nr. 154). Jego okręt brał udział w pierwszych i najkrwawiejszych seriach polowań „Wilczych Szlaków”, gdzie doświadczenie dowódcy decydowało o przeżyciu w obliczu nieustannych ataków alianckich bomb głębinowych. Losy Priena zmieniły się drastycznie w połowie marca 1941 roku. Ok. 7 marca 1941 roku U-47 zaginął na północnym Atlantyku podczas patrolu w ramach operacji przeciwko konwojowi OB-293. Przyczyny zatonięcia pozostają do dziś przedmiotem sporów historyków, jednak najprawdopodobniej okręt padł ofiarą ataku łączonych sił alianckich: niszczycieli HMS „Camellia” i HMS „Arbutus”. Inne teory, takie jak wejście na własne miny, samozatopienie uszkodzoną torpedą czy atak bombami głębinowymi ze strony HMS „Wolverine”, ostatecznie zostały odrzucone przez współczesne badania archiwalne, choć długo budziły kontrowersje. Śmierć Günthera Priena wywołała w Niemczech szok porównywalny do utraty amerykańskiego dowódcy USS „Wahoo” Musha Mortona czy brytyjskiego dowódcy HMS „Upholder” Malcolma Wanklyna. Jego ostateczny koniec symbolizował zmianę równoważni morskiej – czasy, gdy pojedynczy, niezwykle utalentowany dowódca mógł decydować o losach konwojów, dobiegły końca na rzecz skoordynowanych, masowych działań sił powietrznych i morskich. ## Dziedzictwo kulturalne Günther Prien pozostawił po sobie spory ślad w kulturze popularnej i literaturze morskiej. W 1940 roku opublikował książkę biograficzną pt. *Mein Weg nach Scapa Flow* (Moja droga do Scapa Flow), która stała się jednym z najlepiej sprzedających się pamiętników wojennych w III Rzeszy, promując wyidealizowany obraz niemieckiego marynarza jako żołnierza-fanatyka. Mimo że jego nazwisko nie przetrwało w oficjalnych nazewnictwie niemieckiej marynarki wojennej po wojnie, pamięć o nim jest wciąż żywa w społecznościach historyków podwodnych. Ciekawostką jest też marginalny wpływ Priena na polską toponimię – z powodu podobieństwa brzmienia, w okresie międzywojennym przejście graniczne Kcynia na Pomorzu nosiło nazwisko Prien am Berge, które jednak szybko przepadło w zapomnienie. Dla historyków morskich Prien pozostaje postacią kontrowersyjną: z jednej strony genialnym taktykiem, który zrewolucjonizował odpowiedzi na konwoje; z drugiej – fanatykiem, którego ślepa wiara w nazizm popchnęła go do wojennych zbrodni na morzu. Współczesne badania niemieckich archiwów marynarki wojennej potwierdzają, że jego metody były nie tylko brutalne, ale i nieprzemyślane, co ostatecznie przyczyniło się do jego przedwczesnego końca. ## Odznaczenia * *Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego* (18 października 1939) – jako 2. w Kriegsmarine i 1. w U-Bootwaffe * *Liście Dębu do Krzyża Rycerskiego Krzyża Żelaznego* (20 października 1940) – jako 5. w Wehrmachcie, 1. w Kriegsmarine i 1. w U-Bootwaffe * *Krzyż Żelazny I klasy* (17 października 1939) * *Krzyż Żelazny II klasy* (25 września 1939)