Richard St. John Harris (ur. 1 października 1930 w Limerick, zm. 25 października 2002 w Londynie) – irlandzki aktor, pieśniarz, poeta, producent, reżyser i scenarzysta. Laureat Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu za rolę Króla Artura w komediodramacie przygodowym Camelot (1967). == Życiorys == === Wczesne lata === Urodził się w Limerick w środkowo–zachodniej Irlandii (prowincji Munster) w rodzinie rzymskokatolickiej jako piąte z ośmiorga dzieci Mildred Josephine (z domu Harty) i Ivana Johna Harrisa, handlarza mąką. Miał pięciu braci i dwie siostry. Siostrzenicą jego matki była aktorka Annabelle Wallis. Uczył się w jezuickiej szkole Crescent College. Był utalentowanym graczem rugby Garryowen Football Club. Jego kariera sportowca została przerwana, gdy w wieku 19–nastu lat zachorował na gruźlicę. Pozostał fanem drużyny Munster Rugby i Young Munster aż do śmierci, uczestniczył w wielu meczach, podobnie jak Peter O’Toole czy Richard Burton. Rozpoczął naukę w prestiżowej London Academy of Music and Dramatic Art (LAMDA). Po ukończeniu studiów, dołączył do Theatre Workshop Joan Littlewood. Zaczął grać role w produkcjach teatralnych West End, m.in. w sztuce Brendana Behana The Quare Fellow (1956). === Kariera === Po debiucie ekranowym w komedii Pełnia życia (Alive and Kicking, 1959) z Sybil Thorndike i Estelle Winwood, znalazł się potem w obsadzie dreszczowca Michaela Andersona Wrak „Mary Deare” (The Wreck of the Mary Deare, 1959) u boku Gary’ego Coopera i Charltona Hestona. Przełomem w jego karierze stała się rola zgorzkniałego górnika Franka Machina, który pragnął stać się profesjonalnym rugbistą w sztandarowym filmie brytyjskiego nurtu Młodych Gniewnych Sportowe życie (This Sporting Life, 1963) w reżyserii Lindsaya Andersona; został nominowany do Oscara, nagrody BAFTA, zdobył też nagrodę dla najlepszego aktora w Cannes w 1963. Kolejne kreacje to Kain w Biblii (The Bible, 1966) Johna Hustona, Król Artur w Camelocie (1967) Joshuy Logan czy król Ryszard Lwie Serce w Powrót Robin Hooda (Robin and Marian, 1976) Richarda Lestera. W westernie Człowiek zwany Koniem (A Man Called Horse, 1970) wcielił się w postać angielskiego arystokraty Johna Morgana, schwytanego przez Indian, który poznając z czasem ich kulturę i obyczaje staje się w końcu, pomimo pochodzenia, świadomym i pełnoprawnym członkiem ich społeczności. W 1981 wystąpił na Broadwayu w roli Króla Artura w musicalu Camelot. W 1985 został przyjęty do Rycerzy Maltańskich i uhonorowany tytułem szlacheckim królestwa Danii. W 1991 otrzymał Laurence Olivier Award za rolę tytułową w sztuce Luigiego Pirandella Henryk IV'. Wystąpił w ponad 72 produkcjach filmowych, w tym Czas patriotów (1992), Bez przebaczenia (1992), Biały labirynt (1997), Cyrulik syberyjski (1998), Gladiator (2000). W ekranizacjach dwóch pierwszych części przygód Harry’ego Pottera zagrał postać profesora Albusa Dumbledore’a. Zmarł 25 października 2002 w Londynie na chłoniaka Hodgkina w wieku 72 lat, dokładnie 10 dni po amerykańskiej premierze filmu Harry Potter i Komnata Tajemnic, a rolę Albusa Dumbledore’a w dalszych ekranizacjach przejął Michael Gambon. == Życie prywatne == Był dwukrotnie żonaty. 9 lutego 1957 zawarł związek małżeński z Elizabeth Rees, z którą miał trzech synów: Damiana (ur. 1958), Jareda (ur. 1961) i Jamiego (ur. 1963). Byli małżeństwem przez 12 lat, do roku 1969. 7 czerwca 1974 ożenił się z Ann Turkel, małżeństwem byli przez 8 lat, do roku 1982. == Nagrody i nominacje == == Filmografia == == Dyskografia == === Albumy === Camelot (wyd. Motion Picture Soundtrack; 1967) A Tramp Shining (1968) The Yard Went On Forever (1968) The Richard Harris Love Album (1970) My Boy (1971) Slides (1972) His Greatest Performances (1973) Jonathan Livingston Seagull (1973) The Prophet (1974) (muz. Arif Mardin, Prorok Kahlila Gibrana) I, in the Membership of My Days (1974) Gulliver Travels (1977) Camelot (1982) Mack The Knife (soundtrack; 1989) Little Tramp (1992) The Apocalypse (2004) – historia Jana Apostoła na wyspie Patmos === Single === „Here in My Heart” (temat z This Sporting Life) (1963) „How to Handle a Woman” (z filmu Camelot) (1968) „MacArthur Park” (1968) „Didn't We?” (1968) „The Yard Went On Forever” (1968) „The Hive” (1969) „One of the Nicer Things” (1969) „Fill the World With Love” (1969) „Ballad of A Man Called Horse” (Człowiek zwany Koniem, 1970) „Morning of the Mourning for Another Kennedy” (1970) „Go to the Mirror” (1971) „My Boy” (1971) „Turning Back the Pages” (1972) „Half of Every Dream” (1972) „Trilogy (Love, Marriage, Children)” (1974) „The Last Castle” (z Echoes of a Summer; 1976) „Lilliput” (z Gulliver's Travels; (1977) === Składanki CD === Camelot (1988) Mack the Knife (1989) Tommy (1990) Camelot (1993) A Tramp Shining (1993) The Prophet (1995) The Webb Sessions 1968–1969 (1996) MacArthur Park (1997) Slides/My Boy (2 CD Set) (2005) My Boy (2006) Man of Words Man of Music The Anthology 1968–1974 (2008) == Przypisy == == Bibliografia == Jaga Kolawa. Los człowieka. Sportowe życie Richarda Harrisa. „Świat Filmu”, s. 86-87, 2002. Warszawa: Polska Federacja Dyskusyjnych Klubów Filmowych. ISSN 1644-6763. == Linki zewnętrzne == Richard Harris w bazie IMDb (ang.) Richard Harris w bazie Filmweb Richard Harris w bazie Notable Names Database (ang.) Richard Harris w bazie Discogs.com (ang.)