Robert Anthony De Niro Jr. (ur. 17 sierpnia 1943 w Nowym Jorku) – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy, zdobywca dwóch Nagród Akademii Filmowej za role w filmach Ojciec chrzestny II (1974) i Wściekły Byk (1980), uważany za jednego z najlepszych i najbardziej wszechstronnych aktorów, a także jednego z najbardziej dochodowych aktorów w historii kina; filmy z jego udziałem uzyskały przychód, według witryny Box Office Mojo, ponad 2,2 miliarda dolarów. == Wczesne lata == Urodził się w Nowym Jorku w rodzinie katolickiej jako syn Virginii Admiral, malarki, i Roberta Henry’ego De Niro, rzeźbiarza i malarza abstrakcyjnego. Jego ojciec miał pochodzenie włoskie i irlandzkie, natomiast przodkowie matki wywodzili się z Holandii, Francji i Niemiec. Włoscy pradziadkowie Roberta, Giovanni De Niro i Angelina Mercurio, wyemigrowali z Ferrazzano, a babka ze strony ojca, Helen O’Reilly, była prawnuczką Edwarda O’Reilly’ego, imigranta z Irlandii. Jego rodzice poznali się na zajęciach malarstwa i zamieszkali w nowojorskiej dzielnicy Greenwich Village, wynajmując mieszkanie na poddaszu jednego z budynków. Wkrótce po jego urodzeniu znaleźli się w stanie separacji, a w 1945 się rozwiedli. Ojciec opuścił matkę i wówczas 3-letniego Roberta juniora, gdy zdał sobie sprawę, że jest gejem, pozostał jednak obecny w życiu syna przez całe życie. Robert De Niro pośmiertnie zadedykował mu wyreżyserowany przez siebie film Prawo Bronxu (A Bronx Tale, 1993). De Niro dorastał na obszarze nowojorskiego Manhattanu, zwanym Małymi Włochami (ang. Little Italy), wychowywany przez matkę. Dołączył do ulicznego gangu, zyskując przydomki „Bobby Milk” i „Robden”. Przez sześć lat uczęszczał do Public School 41, publicznej szkoły podstawowej na Manhattanie. Brał lekcje aktorstwa w Dramatic Workshop i w wieku dziesięciu lat zadebiutował na scenie w roli tchórzliwego lwa w inscenizacji L. Franka Bauma Czarnoksiężnik z Krainy Oz. Uczył się w Elisabeth Irwin High School i Little Red School House. Przez krótki czas uczęszczał do Liceum Muzyki i Sztuki, zanim przeniósł się do publicznego liceum IS 71, Charles Evans Hughes Junior High School. Następnie naukę kontynuował w McBurney School, a później w Rhodes Preparatory School. Znalazł w sztuce sposób na złagodzenie nieśmiałości i zafascynował się kinem, porzucił szkołę średnią w wieku 16 lat. Studiował aktorstwo w Herbert Berghof Studio, Actors Studio pod kierunkiem Lee Strasberga oraz u Stelli Adler w Stella Adler Conservatory, gdzie miał kontakt z technikami systemu Stanisławskiego. == Kariera == === Początki kariery === W 1963 po raz pierwszy trafił przed kamery filmowe z Jill Clayburgh w roli Cecila w farsie Briana De Palmy Wesele (The Wedding Party), którego premiera miała jednak miejsce sześć lat później (1969). Następnie wystąpił jako siostrzeniec w dramacie krotkometrażowym Spotkanie (Encounter, 1965) z Dyanne Thorne o spotkaniu matki i syna, którego wcześniej oddała do adopcji. U Marcela Carné pojawił się we francuskim komediodramacie Trzy pokoje na Manhattanie (Trois chambres a Manhattan, 1965) z Annie Girardot jako klient w restauracji i francusko-włoskim dramacie Młode wilki (Les Jeunes loups, 1968) jako hipis. Brian De Palma zaangażował go do głównej roli Jona Rubina; najpierw jako weterana wojny wietnamskiej w komedii satyrycznej Pozdrowienia (Greetings, 1968), a potem jako początkującego filmowca i podglądacza w czarnej komedii Cześć, mamo! (Hi, Mom!, 1970) z Charlesem Durningiem. W dwóch realizacjach Jordana Leondopoulosa – dramacie neo-noir Pieśń Sama (Sam’s Song, 1969) z Sybil Danning i później w zmontowanym zupełnie innym filmie Cannon Films Zamiana/Linia ognia (The Swap/Line of Fire, 1979) jako Sam „Sammy” Nicoletti, montażysta filmu dokumentalnego o Nixonie i filmu porno, zostaje zamordowany przez nieznanego sprawcę. W dramacie kryminalnym Rogera Cormana Krwawa mamuśka (Bloody Mama, 1970) z Shelley Winters, opartym na prawdziwej historii Ma Barker, zagrał narkomana Lloyda Barkera. W 1970 zadebiutował na profesjonalnej scenie w produkcji off-broadwayowskiej Jednorazowa przygoda hałaśliwego pasażera (One Night Stands of a Noisy Passenger) w roli szorstkiego i energicznego hipisowskiego aktora u boku Diane Ladd, Sally Kirkland i Richarda Lyncha. W dramacie sportowym Uderzaj powoli w bęben (Bang the Drum Slowly, 1973) z Michaelem Moriarty przyjął rolę Bruce’a Pearson, jednego z gorszych graczy baseballu, który dowiaduje się, że jest śmiertelnie chory. W 1974 wcielił się w postać młodego Don Vito Corleone w filmie Francisa Coppoli Ojciec chrzestny II; by dobrze przygotować się do roli, zamieszkał na jakiś czas na Sycylii. Wcześniej aktor starał się o angaż w Ojcu chrzestnym, uczęszczając na przesłuchania do ról Sonny’ego Corleone, Michaela Corleone, Carlo Rizziego i Paulie’ego Gatto. Występ w Ojcu Chrzestnym II przyniósł De Niro pierwszą Nagrodę Akademii Filmowej dla najlepszego drugoplanowego aktora. Statuetkę w jego imieniu przyjął jednakże Coppola, gdyż Robert był nieobecny na ceremonii. Stał się on jednocześnie pierwszym aktorem w historii, który w filmie porozumiewał się przede wszystkim w języku innym niż angielski i otrzymał Oscara; w tym przypadku były to różne sycylijskie dialekty. De Niro i Marlon Brando, który grał Vito Corleone w pierwszej części filmu, są jedynymi aktorami w historii, którzy zdobyli Nagrody Akademii za grę tej samej postaci. Brando i De Niro wystąpili wspólnie tylko raz, w obrazie Rozgrywka (2001). W 1976 wystąpił w obrazie Bernarda Bertolucciego 1900, ukazującym życie we Włoszech przed wybuchem I wojny światowej, widziane oczami dwóch przyjaciół z dzieciństwa, reprezentujących dwie różne grupy hierarchii społecznej; właściciela ziemskiego Alfredo Berlinghieri (De Niro) i chłopa Olmo Dalcò (Gérard Depardieu), którzy są świadkami i uczestniczą w politycznych konflikty między faszyzmem a komunizmem w pierwszej połowie XX wieku. Dwa lata później zagrał Michaela „Mike’a” Vronsky, który z dwójką przyjaciół (Christopher Walken i John Savage) trafia do wietnamskiej niewoli, w słynnym dramacie wojennym Michaela Cimino Łowca jeleni (1978), za który otrzymał nominację do Nagrody Akademii Filmowej dla najlepszego aktora. W 1986 zadebiutował na Broadwayu w przedstawieniu Kuba i jego pluszowy miś (Cuba & His Teddy Bear) z Ralphem Macchio. W 1987 został uhonorowany nagrodą specjalną Theatre World. W 2016 powrócił na Broadway jako reżyser musicalu A Bronx Tale The Musical. === Współpraca ze Scorsesem === W 1973 rozpoczął owocną współpracę i długoletnią przyjaźń z Martinem Scorsesem. Łączyło ich wspólne doświadczenie pokoleniowe, dzieciństwo spędzone w tej samej dzielnicy Nowego Jorku, wspólna improwizacja oraz zagłębianie się i wnikanie w ciemną stronę męskiej natury. Nakręcili razem filmy, które na stałe zapisały się w historii światowego kina. Do metod aktorskich De Niro należało wykorzystywanie każdej ekstremalnej taktyki, która wydaje się konieczna, do najlepszego wcielenia się w daną rolę. W pierwszym wspólnym filmie ze Scorsese – dramacie kryminalnym Ulice nędzy (Mean Streets, 1973) – De Niro zagrał zadłużonego cwaniaczka Johnny’ego Boya, kuzyna (Harvey Keitel) pracującego dla mafii kontrolującej nowojorską Małą Italię, na którego lichwiarz nasyła płatnego zabójcę. Pochodząca z tego filmu scena wejścia De Niro do baru przy dźwiękach „Jumpin’ Jack Flash” grupy The Rolling Stones weszła na stałe do historii kina. Jednym z najważniejszych filmów w karierze De Niro okazał się Taksówkarz (1976), gdzie wcielił się w rolę Travisa Bickle’a, weterana wojennego, który dorabia jako kierowca. Bickle stwierdza, że otaczający go świat jest równie brutalny i zepsuty, co wojenny front, więc postanawia zaprowadzić w nim porządek. Przygotowując się do roli, De Niro przez miesiąc pracował po 12 godzin dziennie jako taksówkarz. Jego ikoniczna rola przyniosła mu sławę, nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym i nagrody BAFTA oraz sprawiła, że jego nazwisko kojarzone jest ze słynnymi słowami Bickle’a wypowiadanymi przed lustrem: „You talkin’ to me?” („Mówisz do mnie”), które, jak przyznał później De Niro, były silnie improwizowane. Za postać egoistycznego saksofonisty Jimmy’ego Doyle’a (De Niro nauczył się gry na saksofonie), zakochanego się w piosenkarce (Liza Minnelli) w dramacie muzycznym New York, New York (1977) zdobył nominację do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu. Do roli narwanego pięściarza Jake’a LaMotty, który dąży do wielkości, lecz po czasie jego autodestrukcyjny charakter i nieopanowany gniew oraz szaleństwo bezwzględnie sprowadzają go w dół, w dramacie biograficznym Wściekły Byk (1980) przytył 40 kilogramów i uczył się boksu. Za tę rolę otrzymał Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego i Złoty Glob dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym. W czarnej komedii Król komedii (1983) jako pozbawiony talentu Rupert Pupkin, widzi siebie w roli komika estradowego i ma obsesję na punkcie popularnego talk show, nęka znaną gwiazdę showbiznesu; podczas filmowania De Niro obrzucił Jerry’ego Lewisa kilkoma antysemickimi epitetami, aby nadać autentyczności wściekłości, którą na ekranie demonstrował grany przez niego bohater. W biograficznym dramacie kryminalnym Chłopcy z ferajny (1990) zagrał autentyczną postać irlandzko-amerykańskiego gangstera Jamesa Burke’a, jednego z najbardziej przerażających mafijnych bossów, nieobliczalnego, budzącego grozę już samą tylko swoją obecnością. współpracownikiem rodziny przestępczej z Lucchese. Do roli Maxa Cady’ego (nominowanej do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego), byłego skazańca pałającego wolą okrutnej zemsty na adwokacie (Nick Nolte) i jego rodzinie w dreszczowcu Przylądek strachu (1991) De Niro oszlifował zęby. W kolejnym filmie Martina Scorsesego, Kasyno (1995), wcielił się w rolę Sama „Ace’a” Rothsteina. Postać miała swój pierwowzór w prawdziwym życiu – Franka „Lefty’ego” Rosenthala. Kasyno było ósmym fil