Kampania wschodnioafrykańska (znana również jako kampania abisyńska) – długotrwała kampania wojenna prowadzona w Afryce Wschodniej podczas II wojny światowej przez aliantów, głównie Wielką Brytanię i jej wojska kolonialne, przeciwko Włochom i oddziałom wojskowym Włoskiej Afryki Wschodniej od czerwca 1940 do listopada 1941 roku. Kampanię prowadziło brytyjskie Dowództwo Bliskiego Wschodu (ang. Middle East Command) z oddziałami z metropolii, a także Związku Południowej Afryki, Indii Brytyjskich, Protektoratu Ugandy, Kenii, Somali Brytyjskiego, Afryki Zachodniej, Rodezji Północnej i Południowej, Sudanu oraz Nyasalandu. Dołączyły do nich siły Konga Belgijskiego, cesarz Etiopii Haile Selassie I z jego antywłoskim ruchem oporu oraz niewielka jednostka Wolnych Francuzów. Włoska Afryka Wschodnia była broniona przez Dowództwo Włoskich Sił Zbrojnych Afryki Wschodniej (wł. Comando Forze Armate dell'Africa Orientale Italiana), z jednostkami Regio Esercito (Armii Królewskiej), Regia Aeronautica (Królewskich Sił Powietrznych) i Regia Marina (Królewskiej Marynarki Wojennej). Siły włoskie obejmowały także około 250 000 żołnierzy Regio Corpo Truppe Coloniali (Królewskiego Korpusu Wojsk Kolonialnych), rekrutowanych z ludności miejscowej, dowodzonych przez włoskich oficerów i podoficerów. Z uwagi na to, że Wielka Brytania kontrolowała Kanał Sueski, po rozpoczęciu działań wojennych siły włoskie zostały odcięte od dostaw zaopatrzenia i posiłków z ojczyzny. 13 czerwca 1940 roku rozpoczął się włoski rajd na bazę 237 Rodezyjskiego Dywizjonu RAF pod Wajir w Kenii i trwał aż do wyparcia sił włoskich z Kenii i Sudanu przez Somali, Erytreę i Etiopię w 1940 i na początku 1941 roku. Większość sił włoskich w regionie poddała się po bitwie o Gondar w listopadzie 1941 r., z wyjątkiem małych grup, które toczyły wojnę partyzancką w Etiopii przeciwko Brytyjczykom aż do kapitulacji Włoch we wrześniu 1943 r. Kampania w Afryce Wschodniej była pierwszym strategicznym zwycięstwem aliantów w II wojnie światowej; niewiele sił włoskich ewakuowało się z obszaru walk, aby można je było wykorzystać w kolejnych kampaniach, a klęska Włoch znacznie ułatwiła przepływ zaopatrzenia dla aliantów przez Morze Czerwone do Egiptu. Po zwycięstwie większość sił Wspólnoty Narodów została przeniesiona do Afryki Północnej, aby wziąć udział w kampanii na Pustyni Libijskiej. == Tło sytuacyjne == === Włoska Afryka Wschodnia === 9 maja 1936 r. włoski dyktator Benito Mussolini ogłosił powstanie Włoskiej Afryki Wschodniej (wł. Africa Orientale Italiana, AOI) utworzonej z Etiopii zajętej po II wojnie włosko-abisyńskiej oraz kolonii włoskiej Erytrei i Somali włoskiego. 10 czerwca 1940 r. Mussolini wypowiedział wojnę Wielkiej Brytanii i Francji, co spowodowało, że włoskie siły zbrojne w Libii stały się zagrożeniem dla Egiptu, a wojska stacjonujące we Włoskiej Afryce Wschodniej dla kolonii brytyjskich i francuskich w tej części Czarnego Lądu. Włoska marynarka wojenna zamknęła ponadto Morze Śródziemne dla alianckich statków handlowych i zagroziła brytyjskim szlakom morskim wzdłuż wybrzeży Afryki Wschodniej, Zatoki Adeńskiej, Morza Czerwonego i Kanału Sueskiego (Królestwo Egiptu pozostało neutralne podczas II wojny światowej, ale warunki traktatu anglo-egipskiego z 1936 r. pozwoliły Brytyjczykom zatrzymać swoje wojska w Egipcie i Sudanie Anglo-Egipskim). Egipt, Kanał Sueski, Somali Francuskie (obecnie Dżibuti) i Somali Brytyjskie (obecnie Somaliland) były również narażone na inwazję, ale Comando Supremo (włoski sztab generalny) planował tam działania wojenne dopiero po 1942 roku; latem 1940 roku Włochy były dalekie od gotowości do długiej wojny czy okupacji dużych obszarów Afryki. ==== Regio Esercito ==== Amedeo d’Aosta został mianowany wicekrólem i gubernatorem generalnym Włoskiej Afryki Wschodniej w listopadzie 1937 r. i kwaterował w Addis Abebie, stolicy Etiopii. 1 czerwca 1940 roku, jako zwierzchnik Dowództwa Włoskich Sił Zbrojnych Afryki Wschodniej i generał Sił Powietrznych, książę Aosty miał pod komendą ok. 290 476 żołnierzy kolonialnych i włoskich (w tym personel marynarki wojennej oraz sił powietrznych). Do 1 sierpnia mobilizacja zwiększyła liczbę dostępnych żołnierzy do 371 053. 10 czerwca armia włoska została zorganizowana w cztery dowództwa: Sektor północny, okolice Asmary; Erytrea, generał broni Luigi Frusci; Sektor południowy, wokół Dżimmy; Etiopia, generał Pietro Gazzera; Sektor wschodni, generał Guglielmo Nasi (granice francuskiego i brytyjskiego Somali); Sektor Giuba, generał broni Carlo De Simone, południowa Somalia niedaleko Kismayo, Somali Włoskie. Książę Aosty miał do dyspozycji także: dwie dywizje metropolitalne, 40 Dywizję Piechoty „Cacciatori d'Africa” i 65 Dywizję Piechoty „Granatieri di Savoia”, batalion Alpini (elitarny oddział górski), batalion piechoty zmotoryzowanej bersalierów, kilka batalionów Czarnych Koszul (Milicji Kolonialnej) i mniejsze jednostki. Około 70 procent żołnierzy włoskich rekrutowało się spośród miejscowych Askarysów. Regularne bataliony erytrejskie i Królewski Korpus Wojsk Kolonialnych były jednymi z najlepszych włoskich jednostek w Afryce Wschodniej i obejmowały kawalerię erytrejską „Penne di Falco”, która później zasłynęła takimi wyczynami, jak szarża na wojska brytyjskie i Wspólnoty Narodów, w czasie której kawalerzyści rzucali w galopie granaty ręczne. Większość żołnierzy kolonialnych została zwerbowana, wyszkolona i wyposażona do tłumienia rebelii w koloniach, chociaż somalijscy dubaci byli pożyteczną lekką piechotą i harcownikami. Działając w nieregularnych oddziałach, byli wytrzymali i mobilni, znali teren i doskonale sprawdzali się jak zwiadowcy i sabotażyści, chociaż czasami myleni byli z Shifta, członkami lokalnych band, które rabowały i mordowały miejscową ludność. Gdy Włochy przystąpiły do wojny, została utworzona także 100-osobowa kompania z niemieckich mieszkańców Afryki Wschodniej i zagubionych niemieckich marynarzy. Siły włoskie w Afryce Wschodniej były wyposażone w około 3313 ciężkich karabinów maszynowych, 5313 karabinów maszynowych, 24 czołgi średnie M11/39, 39 tankietek L3/35, 126 samochodów pancernych i 824 działa, 24 działa przeciwlotnicze 20 mm, 71 moździerzy 81 mm i 672 800 karabinów. Włosi mieli niewielkie możliwości uzupełnienia sił lub zaopatrzenia, co doprowadziło do poważnych niedoborów w trakcie kampanii, zwłaszcza amunicji. Czasami do somalijskich portów przyprowadzano zagraniczne statki handlowe schwytane przez niemieckich piratów na Oceanie Indyjskim, ale ich ładunki nie zawsze były przydatne dla włoskich wysiłków wojennych. Przykładowo 22 listopada 1940 r. jugosłowiański parowiec „Durmitor”, przechwycony przez niemiecki krążownik pomocniczy „Atlantis”, wpłynął do Warsheikh z ładunkiem soli i kilkuset więźniami kryminalnymi. ==== Regia Aeronautica ==== Dowództwo Lotnictwa Włoskiej Afryki Wschodniej (Comando Aeronautica Africa Orientale Italiana, CAAOI) (generał Pietro Pinna) z siedzibą w Addis Abebie posiadało trzy dowództwa sektorowe odpowiadające frontom lądowym: Dowództwo Sektora Lotniczego Północ (Comando Settore Aeronautico Nord) Dowództwo Sektora Lotniczego Wschód (Comando Settore Aeronautico Est) Dowództwo Sektora Lotniczego Południe (Comando Settore Aeronautico Sud) W czerwcu 1940 r. we Włoskiej Afryce Wschodniej znajdowały się 323 samoloty. Lotnictwo bombowe uformowane było w 15 dywizjonów po 6 samolotów każdy: sześć dywizjonów lekkich bombowców Caproni Ca.133, siedem dywizjonów ciężkich bombowców Savoia-Marchetti SM.81 i dwa dywizjony Savoia-Marchetti SM.79s. Cztery dywizjony myśliwskie miały razem 36 samolotów, w tym dwa liczące po 9 samolotów dywizjony Fiat CR.32 i dwa złożone również z 9 maszyn dywizjony Fiat CR.42; CAAOI dysponował także jednym dywizjonem rozpoznawczym z 9 samolotami IMAM Ro.37. 183 samoloty znajdowały się w służbie liniowej, a kolejnych 140 w rezerwie, z których tylko 59 było sprawnych, a 81 niezdatnych do użytku. W chwili wybuchu wojny CAAOI posiadała 10 700 ton paliwa lotniczego, 5300 ton bomb i 8620 000 nabojów do działek. Konserwacja samolotów i silników była prowadzona w głównych bazach lotniczych oraz w warsztatach Caproni i Piaggio, które każdego miesiąca mogły naprawiać około piętnastu poważnie uszkodzonych samolotów i silników, a ponadto więcej średnio i lekko uszkodzonych. Włosi mieli rezerwy pozwalające na zastąpienie 75% samolotów na linii frontu, ale brakowało im części zamiennych, dlatego wiele maszyn zostało rozebranych na części, aby inne uczynić zdolnymi do działania. Jakość jednostek lotniczych była zróżnicowana; Włosi dysponowali tylko jednym nowoczesnym bombowcem, podczas gdy myśliwiec CR.32 był już bardzo przestarzały. Niedostatki techniczne w pewnym stopniu rekompensował fakt, że Regia Aeronautica w Afryce Wschodniej miała kadrę wysoce doświadczonych weteranów hiszpańskiej wojny domowej. Flotę transportową stanowiło dziewięć maszyn Savoia-Marchetti SM.73, dziewięć Ca.133, sześć Ca.148 (przedłużona wersja Ca.133) i Fokker F.VII, który utrzymywał łączność wewnętrzną i przewoził pilne przesyłki oraz personel pomiędzy sektorami. ==== Regia Marina ==== Od 1935 do 1940 roku Regia Marina wprowadzała plany oceanicznej „floty ratunkowej” (Flotta d'evasione) wyposażonej do służby w tropikach. Plany wahały się od 3 pancerników, lotniskowca, 12 krążowników, 36 niszczycieli i 30 okrętów podwodnych, po bardziej realistyczne 2 krążowniki, 8 niszczycieli i 12 okrętów podwodnych. Nawet niższe założenia okazały się jednak zbyt kosztowne i w 1940 roku Włoska Flotylla Morza Czerwonego miała zaledwie siedem starzejących się niszczycieli, sformowanych w 5 Dywizję Niszczycieli z niszczycielami typu Leone: „Pantera”, „Leone” i „Tigre” oraz 3 Dywizję Niszczycieli z niszczycielami typu Sauro: „Cesare Battisti”, „Francesco Nullo”, „Nazario Sauro” i „Daniele Manin”. Stacjonowały tam także dwa stare niszczyciele obrony lokalnej (łodzie torpedowe) „Orsini” i „Acerbi” i dywizjon pięciu MAS, motorowych łodzi torpedowych z czasów I wojny światowej. Do floty należał