# Itaipu Dam - elektrownia wodna na granicy Brazylii i Paragwaju ## Wstęp Itaipu Dam (w języku guarani: Yjoko Itaipu) to imponująca konstrukcja służąca do produkcji energii elektrycznej, zlokalizowana na granicy między Brazylią a Paragwajem na rzece Paraná. Jest to największa elektrownia wodna w Ameryce Południowej i trzecia pod względem produkcji energii na świecie. ## Lokalizacja і nazwa Elektrownia zlokalizowana jest 15 km na północno-zachód od Mostu Przyjaźni, w okolicy miast Foz do Iguaçu (Brazylia) і Ciudad del Este (Paragwaj). Nazwa "Itaipu" pochodzi od słowa w języku guarani oznaczającego "brzęczący kamień" - odnosi się do wyspy, która istniała w tym miejscu przed wybudowaniem tamy. ## Charakterystyka techniczna - **Moc zainstalowana:** 14 GW (20 generatorów po 700 MW) - **Wysokość tamy:** 196 m (równoważna 65-piętrowemu budynkowi) - **Długość tamy:** 7 235 m - **Pojemność zbiornika:** 29 mld m³ - **Powierzchnia zbiornika:** 1 350 km² ## Historia budowy ### Negocjacje między Brazylią a Paragwajem Pomysł budowy elektrowni pojawił się w wyniku negocjacji między oboma krajami w latach 60. XX w. W 1966 roku podpisano "Ata do Iguaçu" - deklarację o wzajemnych interesach w eksploatacji zasobów wodnych rzeki Paraná. Oficjalny traktat budowy został podpisany w 1973 roku. ### Rozpoczęcie budowy Budowa rozpoczęła się w 1974 roku po utworzeniu jednostki administracyjnej "Itaipu Binacional". Projektem zajęła się konsorcja międzynarodowa złożona z ELC Electroconsult S.p.A. (Włochy) i IECO (Stany Zjednoczone). ### Przekierowanie rzeki Paraná 14 października 1978 roku rzeka Paraná zmieniła swój kurs, co pozwoliło na wysuszenie wybranego jej odcinka i rozpoczęcie budowy konstrukcji tępakowej. ### Układ trójstronny W 1979 roku podpisano umowę między Brazylią, Paragwajem i Argentyną, regulującą poziomy wody i wpływ elektrowni na rzekę. ### Powstanie jeziora Zbiornik zaczął się tworzyć 13 października 1982 roku, a wypełnił się w 1982 roku. ### Pierwsze uruchomienie Pierwsza jednostka produkcyjna rozpoczęła pracę 5 maja 1984 roku. Do 1991 roku uruchomiono 18 jednostek. ### Rozszerzenie w 2007 roku W 2006-2007 roku uruchomiono ostatnie dwie jednostki, osiągając pełną moc 14 GW. ## Produkcja energii - **Rekordowa produkcja:** 103,1 TWh w 2016 roku - **Produkcja średnia (2012-2021):** 89,22 TWh rocznie - **Udział w produkcji:** ok. 90% energii dla Paragwaju, 15-20% dla Brazylii ## Aspekty społeczno-środowiskowe ### Przesiedlenia Podczas budowy przesiedlono około 10 000 rodzin zamieszkujących brzegi rzeki Paraná. ### Zmiany krajobrazu Zbiornik zalał największe na świecie (pod względem natężenia prądu) wodospady Guaíra Falls. To wydarzenie pozwoliło na wymieszanie gatunków ryb, które wcześniej były geograficznie oddzielone przez wodospady. ### Inne wpływy - Zniszczenie Parku Narodowego Guaíra Falls - Zmiany w ekosystemach rzecznych - Rozwój infrastruktury transportowej i komunikacyjnej w regionie ## Ciekawostki - **Wydajność:** energia jest o 55% tańsza niż z innych źródeł w regionie - **Wykorzystane materiały:** ilość betonu wystarczyłaby na 210 stadionów podobnych do Maracanã - **Ilość ziemi przeniesiona:** 50 mln ton - **Liczba pracowników w budowie:** ok. 40 000 osób ## Wartościowe aspekty W 1994 roku amerykańskie Stowarzyszenie Inżynierów Cywilnych wybrało damę Itaipu jako jedno z siedmiu cudów świata nowożytnego. W 1995 roku popularna amerykańska magazyn "Popular Mechanics" potwierdził ten wybór. ## Wpływ na region Itaipu odgrywa kluczową rolę w gospodarce obu państw: - Zapewnia stabilne i tanie światło dla Paragwaju (głównego eksportera energii) - Wspiera rozwój przemysłu w środkowo-południowej Brazylii - Jest symbolem integracji południowo-amerykańskiej ## Wartości inżynierskie Damę można podzielić na cztery części: - Brzegowa tamy ziemna - Brzegowa tamy skałogruszowa - Główna tama betonowa filarowa - Skrzydłowa tamy betonowa Długość wlotu tępakowego wynosi 483 m, a maksymalna przepustowość to 62 200 m³/s - czyli 40-krotnie większa niż średni przepływ Wodospadów Iguaçu. ## Współczesność Obecnie dama Itaipu pozostaje jednym z najważniejszych obiektów energetycznych na świecie, choć po 2020 roku została zrelacjonizowana przez elektrownię Three Gorges Dam w Chinach pod względem produkcji energii. Niezwykle ważna jest jej rola w zrównoważonej produkcji energii dla obu państw. ## Znaczenie kulturowe Damę upamiętniono w kulturze: - Kompozycja symfoniczna "Itaipu" autorstwa Philipa Glassa - Nazwa pierwszego elektrycznego samochodu w Brazylii (1974) - Częste odwołania w literaturze i filmach dokumentalnych o inżynierii wodnej ## Podsumowanie Itaipu to nie tylko imponująca konstrukcja inżynierska, ale także symbol międzynarodowej współpracy w dziedzinie energetyki. Jej wpływ na rozwój regionu, gospodarkę i środowisko sprawia, że pozostaje ona jednym z najważniejszych obiektów swojego rodzaju na świecie.