Wiktoria, właśc. Aleksandryna Wiktoria, ang. Alexandrina Victoria (ur. 24 maja 1819 w Londynie, zm. 22 stycznia 1901 w Cowes na wyspie Wight) – królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii przez 63 lata (od 20 czerwca 1837). Od 1 stycznia 1877 r. także cesarzowa Indii. Żona księcia Alberta z Saksonii-Coburga-Gothy. Jej krewni i potomkowie zasiadali na tronach Grecji, Jugosławii, Rosji, Rumunii i Niemiec, a obecnie panują w Wielkiej Brytanii, Szwecji, Norwegii, Belgii, Danii i Hiszpanii. == Wczesne lata życia == Urodziła się 24 maja 1819 w londyńskim pałacu Kensington. Jej ojciec, Edward August, książę Kentu, był czwartym synem Jerzego III, króla Wielkiej Brytanii w latach 1760–1820. Matką Wiktorii była księżniczka Wiktoria z Saksonii-Coburga-Saalfeld, córka Franciszka, księcia sasko-koburskiego na Saalfeld, siostra przyszłego króla Belgów Leopolda I i wdowa po księciu Emichu Karolu zu Leiningen, z którym miała dwoje dzieci: Karla i Feodorę zu Leiningen. Chrzest Wiktorii odbył się w Cupola Room w Kensington 24 czerwca 1819, sakramentu udzielił ówczesny arcybiskup Canterbury Charles Manners-Sutton, a rodzicami chrzestnymi Wiktorii zostali książę-regent, car Aleksander I Romanow (na cześć którego otrzymała pierwsze imię), królowa Charlotta Wirtemberska i księżna-wdowa Saksonii-Coburga-Saalfeld. Rodzice planowali nadać córce imię Elżbieta, jednak wobec ostrego sprzeciwu stryjów księżniczki zdecydowano się na kompromis i nadanie imienia na cześć cara i matki. Chociaż została ochrzczona pod imionami Aleksandryna Wiktoria, od urodzenia była tytułowana Jej Królewską Wysokością Księżniczką Wiktorią z Kentu (Her Royal Highness Princess Victoria of Kent). Rodzina nazywała ją „Drina”. Kiedy księżniczka miała osiem miesięcy, jej ojciec zmarł na zapalenie płuc. Osiem dni później zmarł jej dziadek, szalony król Jerzy III. Stryj księżniczki – książę-regent został kolejnym królem jako Jerzy IV. Mimo że dzieciństwo spędziła w Wielkiej Brytanii, jej pierwszym językiem był język niemiecki, którym posługiwała się matka i opiekunka. Dopiero w wieku trzech lat rozpoczęła naukę języka angielskiego. Nauczyła się również włoskiego, greckiego, łaciny i francuskiego. Jej nauczycielem był wielebny George Davys, a guwernantką Louise Lehzen. Kiedy miała 11 lat, zmarł król Jerzy IV, pozostawiając tron księciu Clarence, który został królem Wilhelmem IV. Mimo posiadania gromadki nieślubnych dzieci nowy król nie miał legalnego potomstwa. Od tamtej pory Wiktoria została następczynią tronu. Brytyjskie prawo nie regulowało sytuacji, w której rządzi nieletni monarcha, Wiktoria otrzymałaby więc uprawnienia pełnoletniego króla. Aby temu zapobiec, Parlament uchwalił w 1830 tzw. Akt o regencji, w którym przewidziano, że w przypadku śmierci króla na czas małoletności Wiktorii mianowana będzie regentką jej matka. Wbrew dotychczasowym precedensom Parlament nie powołał Rady Regencyjnej, która ograniczałaby uprawnienia regentki. Matka następczyni tronu i król Wilhelm nie przepadali za sobą. Król miał powiedzieć, że prosi Boga, aby mógł dożyć 18. urodzin Wiktorii, żeby jej matka nie została regentką. W 1835, w wieku 16 lat, Wiktoria poznała niemieckiego księcia Alberta z Saksonii-Coburga-Gothy (1819–1861), młodszego syna Ernesta I z Saksonii-Coburga-Gothy i Ludwiki, córki Emila, księcia Saksonii-Gothy-Altenburga, jednak wówczas nie zapałała do niego uczuciem. Ponownie spotkała go w październiku 1839 i z miejsca się w sobie zakochali. Byli blisko spokrewnieni – jej matka i jego ojciec byli rodzeństwem. Zdając sobie sprawę, że młodzieniec, mający rangę młodszego syna pomniejszego niemieckiego księcia, nie śmiałby poprosić o rękę królowej Wielkiej Brytanii, a także z uwagi na fakt, iż to ona – jako konstytucyjna monarchini – musiała znaleźć sobie męża, Wiktoria przejęła inicjatywę i zaproponowała mu małżeństwo. == Początki panowania == 24 maja 1837 Wiktoria ukończyła 18 lat, co oznaczało, że regencja nie będzie konieczna. Niecały miesiąc później została obudzona przez matkę, która zakomunikowała jej, że 20 czerwca 1837 o godz. 2:12, na niewydolność serca zmarł w wieku 72 lat król Wilhelm IV. Wiktoria została wówczas królową Wielkiej Brytanii. Nie wiedziałam, że jestem tak blisko tronu – powiedziała młoda królowa. Wraz z jej wstąpieniem na tron rozpadła się istniejąca od 1714 personalna unia brytyjsko-hanowerska. Konstytucja nadana Hanowerowi w 1833 postanawiała, że korona Hanoweru może przypaść tylko męskim krewnym linii królewskiej i elektorskiej Hanoweru, po jej wygaśnięciu linii Braunschweig-Wolfenbüttel, a dopiero w razie jej wymarcia przejść na kobiety i ich potomstwo. Wiktoria pozostała księżniczką hanowerską i księżniczką brunszwicką na Lüneburgu do końca życia, ale korona Hanoweru przypadła jej stryjowi, młodszemu bratu jej ojca, księciu Cumberland i Teviotdale, który został królem jako Ernest August I. Przez pewien czas pozostał on następcą brytyjskiego tronu, do czasu, gdy w 1840 Wiktoria urodziła pierwsze dziecko. Koronacja Wiktorii miała miejsce 28 czerwca 1838. Z tej okazji Thomas Carlyle napisał: Biedna mała królowa! Jest w wieku, w którym dziewczynka potrafi zaledwie wybrać kapelusz, a oto stawia jej się zadania, przed którymi cofnąłby się archanioł... Kiedy Wiktoria obejmowała tron, rząd znajdował się pod kontrolą partii wigów (która zaczęła być wówczas nazywana Partią Liberalną), która utrzymywała się u władzy, z drobnymi przerwami, od 1830. Premierem był wówczas William Lamb, 2. wicehrabia Melbourne, który wywierał wielki wpływ na pozbawioną politycznego doświadczenia młodą królową, rychło stając się jej najważniejszym doradcą (złośliwi nazywali Wiktorię „Panią Melbourne”). Gabinet Melbourne’a nie utrzymał się jednak długo, ponieważ nie cieszył się on popularnością w społeczeństwie, ponadto musiał stawić czoła niepokojom w koloniach – w Kanadzie w 1837 wybuchły dwie rebelie, które przeciągnęły się miejscami do 1839, za to na Jamajce kolonialne urzędy zaprotestowały przeciwko brytyjskiej polityce, ogłaszając, że nie będą przestrzegać brytyjskiego prawa. Nie mogąc poradzić sobie z niepokojami w koloniach, lord Melbourne podał się w 1839 do dymisji. Na stanowisko premiera królowa powołała wówczas Roberta Peela, lidera partii torysów (nazywanych już Partią Konserwatywną). Nowy premier musiał już w maju 1839 stawić czoła tzw. kryzysowi sypialnianemu (The Bedchamber Crisis). Chodziło o to, że każdy nowy rząd mianował urzędników Dworu Królewskiego spośród członków własnej partii. Większość dam dworu Wiktorii była żonami polityków wigowskich, więc Peel chciał je zastąpić żonami torysów. Napotkał jednak na opór królowej, która zaprzyjaźniła się z wieloma damami. Peel stwierdził, że w takich warunkach nie może rządzić i podał się do dymisji. Lord Melbourne powrócił na stanowisko. == Małżeństwo i rodzina == Wiktoria mierzyła 149 cm wzrostu. 10 lutego 1840 w kaplicy pałacu św. Jakuba poślubiła księcia Alberta, który stał się znany jako książę-małżonek, chociaż ten tytuł formalnie uzyskał dopiero w 1857. Nie otrzymał nigdy parowskiego tytułu. Albert i Wiktoria tworzyli szczęśliwe, zgodne i kochające się małżeństwo, co radowało obywateli. Żyli skromnie na zamku w Balmoral w Szkocji. Książę-małżonek był nie tylko towarzyszem życia królowej, ale wywierał także wielki wpływ na życie polityczne Wielkiej Brytanii. Rychło stał się dla Wiktorii ważniejszym politycznym doradcą niż premier Melbourne. Albert i Wiktoria mieli razem czterech synów i pięć córek, byli nimi: Wiktoria Adelajda Maria Ludwika (21 listopada 1840 – 5 sierpnia 1901), księżniczka królewska, żona Fryderyka III Hohenzollerna, cesarza Niemiec; Edward VII (9 listopada 1841 – 6 maja 1910), król Wielkiej Brytanii; Alicja Maud Maria (25 kwietnia 1843 – 14 grudnia 1878), żona Ludwika IV, wielkiego księcia Hesji; Alfred Ernest Albert (6 sierpnia 1844 – 30 lipca 1900), książę sasko-koburski i Gotha; Helena Augusta Wiktoria (25 maja 1846 – 9 czerwca 1923), żona księcia Chrystiana ze Szlezwika-Holsztynu; Ludwika Karolina Alberta (18 marca 1848 – 3 grudnia 1939), żona Johna Campbella, 9. księcia Argyll; Artur Wilhelm Patryk Albert (1 maja 1850 – 16 stycznia 1942), książę Connaught i Strathearn; Leopold Jerzy Duncan Albert (7 kwietnia 1853 – 28 marca 1884), książę Albany; Beatrycze Maria Wiktoria Feodora (14 kwietnia 1857 – 26 października 1944), żona księcia Henryka Battenberga; Podczas pierwszej ciąży Wiktorii 18-letni Edward Oxford podjął próbę zamachu na królową, kiedy jechała ze swoim małżonkiem odkrytym powozem przez Londyn. Oxford wystrzelił dwa razy, ale za każdym razem chybił. Został oskarżony o zdradę główną, ale ostatecznie uniewinniono go z powodu jego choroby psychicznej. Wyrok ten był przez wielu kwestionowany. Niektórzy uważali, że czyn Oxforda służył zwróceniu na siebie uwagi. Uważano też, że za zamachem może stać ruch czartystów (radykalny i masowy ruch polityczny domagający się demokratyzacji prawa wyborczego). Sugerowano też, że zamach miał na celu obronę pozycji następcy tronu dla Ernesta Augusta. Te konspiracyjne teorie przyczyniły się do wzrostu patriotyzmu i lojalności wobec Korony wśród Brytyjczyków. Zamach nie miał żadnego wpływu na przebieg ciąży. 21 listopada 1840 r. urodziła się pierwsza córka, Wiktoria, pierwsze z dziewięciorga dzieci Wiktorii i Alberta. W 1841 r. wigowie przegrali wybory powszechne i do władzy doszli torysi. Stanowisko premiera już po raz trzeci w swojej karierze objął Robert Peel. Nauczony doświadczeniem nie ingerował już w obsadę stanowisk na Dworze Królewskim. Królowa jeszcze przez pewien czas korespondowała potajemnie z lordem Melbournem, ale pozycję byłego premiera powoli zajmował książę-małżonek. 13 czerwca 1842 r. Wiktoria odbyła swoją pierwszą podróż pociągiem. Podróżowała ze stacji Slough niedaleko zamku Windsor do Bishop’s Bridge niedaleko Paddington w Londynie. Podróż odbywała się w specjalnym królewskim wagonie przygotowanym przez Wielkie Zachodnie Linie Kolejowe. Królowej towarzyszyli książę-małżonek oraz inżynier Wielki