# Augusta Wiktoria Fryderyka Luiza Feodora Jenny ## Kim była Augusta Wiktoria? **Augusta Wiktoria Fryderyka Luiza Feodora Jenny von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg** (ur. 22 października 1858 w Dłużku, zm. 11 kwietnia 1921 w Doorn) – niemiecka arystokratka, księżniczka Szlezwiku-Holsztynu, ostatnia królowa Prus oraz cesarzowa niemiecka z okresu 1888–1918 jako żona Wilhelma II. Jej małżeństwo z następcą trony zmieniło się w polityczny sojusz dynastii Hohenzollernów i Oldenburgów, a sama Augusta stała się symbolem tradycyjnych, konserwatywnych wartości dworskich w epoce szybko przemieniającego się państwa. ## Pojęcie i nazewnictwo Posługując się pełnym niemieckim tytułem, Augusta Wiktoria nosiła przydomek *von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg*, wskazujący na jej pochodzenie z jednej z linii rodu Oldenburskiego, która nie posiadała już własnych państwowych terytoriów, lecz zachowała wysoką pozycję społeczną i aspiracje. W rodzinie znana była jako „Dona”. Historyczne źródła często zestawiają ją z bardziej wpływową teściową – Wiktorią królową, co układało jej wizerunek jako kobiety o silnym charakterze, ale ograniczonym wpływie na politykę i dyplomację europejską. ## Tło historyczne i geneza ### Wczesne lata i światło rodzinne Augusta Wiktoria urodziła się 22 października 1858 roku w Dłużku (niem. Dolzig, obecnie Dolsk w Polsce) jako najstarsza córka Fryderyka VIII, księcia Szlezwiku-Holsztynu, oraz Adelajdy Hohenlohe-Langenburg. Jej dzieciństwo upłynęło spokojnie w majątkach rodziców, głównie na Śląsku i w Kilonii, gdzie kształtowały ją rygorystyczne normy dworu niemieckiego. Rodzina, choć pozbawiona władczej korony, cieszyła się uznaniem arystokracji i bliskimi kontaktami z pruskimi Hohenzollernami. ### Ślub z przyszłym cesarzem Losowe spotkanie Augusta Wiktorii z przyszłym mężem miało miejsce podczas polowań w Przemkowie. Ślub odbył się 27 lutego 1881 roku i trwał aż 8 godzin, podczas których wszyscy uczestnicy musieli stać – świadczyło to o rygorystycznym protokole dworskim epoki. Wilhelm, który miał zaledwie dwa lata więcej niż jego żona, był synem Fryderyka III i wnukiem królowej Wiktorii, co czyniło go bezpośrednim spadkobiercą niemieckiego tronu. Związek ten miał charakter polityczno-dynastyczny, mający na celu konsolidację wpływów w Europie Środkowej. ## Królowa Prus i cesarzowa niemiecka ### Położenie i rola publiczna W 1888 roku, po śmierci Fryderyka III, Wilhelm II objął tron, a Augusta Wiktoria stała się królową Prus i cesarzową niemiecką. W historiografii określa się tę epokę jako okres „nowego kursu” Wilhelma II – czas militaryzmu, ekspansji kolonialnej i narastających napięć międzynarodowych. Mimo wysokiego tytułu, Augusta nie cieszyła się wpływem na politykę męża. Wspomnienia współczesnych, w tym księżnej Wiktorii Ludwiki – jej jedynego córki – podkreślają, że cesarzowa była osobą o silnym poczuciu własnej wartości, lecz ograniczonym wpływie na decyzje stolicy. ### Trudne relacje dworskie Augusta Wiktoria kładła duży nacisk na etykę i protokół, co rodziło konflikty wewnątrz rodziny królewskiej. Jej relacje z teściową Wiktorią królową były napięte, zwłaszcza po śmierci starej cesarzowej, kiedy to Augusta nie pozwoliła jej przejąć opieki nad wnukami z obawy przed jej liberalnymi poglądami. Inne szwagierki, takie jak księżna Zofia z Grecji, również stanowiły dla niej problemy – słynny incydent z 1890 roku, kiedy to Zofia ogłosiła chęć przejścia na prawosławie, doprowadził do ostrej wymiany zdań. Ostatecznie decyzja o zmianie wyznania zawisła w powietrzu, ale napięcia pozostały. ## Rodzina i sukcesja ### Dzieci Augusta Wiktorii i Wilhelma II Małżeństwo przyniosło ośmiorkę dzieci, z których siedmiu to synowie. W tradycji pruskiej oznaczało to potężne możliwości sojuszy dynastycznych, choć ostatecznie losy rodzeństwa ukształtowała I wojna światowa i upadek monarchii. Dzieci Augusta Wiktorii to: - **Fryderyk Wilhelm Wiktor August Ernest** (1882–1951) – następca tronu, książę Prus. - **Wilhelm Eitel Fryderyk Chrystian Karol** (1883–1942). - **Adalbert Ferdynand Berengar Wiktor** (1884–1948). - **August Wilhelm Henryk Günther** (1887–1949), znany jako *Au-Wi*. - **Oskar Karol Gustaw Adolf** (1888–1958). - **Joachim Franciszek Humbert** (1890–1920) – jego wcześniejszy poród budził kontrowersje i był wpleciony w relacje z księżną Zofią. - **Wiktoria Ludwika Adelajda Matylda Charlotta** (1892–1980) – królowa konsortka Brunświjku, żona Ernesta Augusta III. ## Działalność charytatywna i patronat ### Pobożność i działalność religijna Augusta Wiktoria uważana była za osobę głęboko religijną. Jako ewangeliczka angażowała się w działalność Kościoła i Czerwonego Krzyża. Choć jej teściowa krytykowała brak doświadczenia w pielęgniarstwie w kontekście funkcji przewodniczącej Czerwonego Krzyża, córka Augusta Wiktorii twierdziła, że matka uwielbiała pracę charytatywną. Jako cesarzowa ufundowała kilkanaście kościołów na terenie dawnego Prus, a także patronowała budowom kościelnym w Galicji, Śląsku i na Mazurach. ### Patronat nad zabytkami i upamiętnienie Augusta Wiktoria zasłynęła z fundacji na cele religijne i charytatywne. Ufundowała nowy kościół w Jarnołtówkach (Arnoldsdorf), kościół pamiątkowy im. Fryderyka III w Polanicy Zdroju oraz ołtarz dla Kościoła Zbawiciela w Katowicach-Szopienicach. Wizyta cesarzowej w Jarnołtówkach upamiętniona jest pomnikiem. Jej imieniem nazwano zatokę na Wyspie Bougainville’a w Papui-Nowej Gwinei – wyraz kolonialnego i międzynarodowego prestiżu Niemiec epoki wilhelmińskiej. ## Ostatnie lata i śmierć ### Rewolucja i wygnanie 9 listopada 1918 roku, w wyniku klęski Niemiec w I wojnie światowej, monarchia została zniesiona. Augusta Wiktoria wraz z mężem uciekła do Holandii, gdzie osiedlili się w pałacu Doorn. Były cesarz i cesarzowa żyli tam w niemal całkowitej izolacji, opierając się na niewielkim dworze i wsparciu lojalnej służby. ### Zakończenie życia Ostatnie lata Augusta Wiktorii nie były szczęśliwe. Rewolucja, upadek monarchii, rozpad małżeństwa Wilhelma II (związek z Herminą von Schönaich-Carolath) oraz samobójstwo jej syna Joachima w 1920 roku zniszczyły jej zdrowie psychiczne i fizyczne. Zmarła 11 kwietnia 1921 roku, będąc wciąż w żałobie po utracie syna. Nigdy nie zrealizowała swojego największego marzenia – zwiedzenia Luwru. ### Pogrzeb i miejsce spoczynku Augusta Wiktoria została pochowana w parku pałacowym Sanssouci w Poczdamie, w Antikentempel – starożytności zaprojektowanych przez Karola Friedricha Schinkla. W grobowcu tym spoczywają również jej mąż, teściowa Wiktoria królowa, dwaj synowie i wnuk Wilhelm, ostatni książę Prus. Miejsce to stało się symbolem pruskiej i niemieckiej historii, przyciągając do dzisiaj historyków i turystów. ## Dziedzictwo i pamięć Wspomnienia o Augustzie Wiktorii są zróżnicowane. Historycy podkreślają jej rolę jako symbolu tradycyjnych, konserwatywnych wartości, a zarazem kobiety, której losy odzwierciedlały upadek starej Europy. Jej działalność charytatywna i patronat nad zabytkami, zwłaszcza w dawnym Prusie, pozostały w pamięci lokalnych społeczności jako wyraz troski cesarzowej o biednych i religijność narodu.