Polski Kontyngent Wojskowy w Iraku (PKW Irak) – wydzielony komponent Sił Zbrojnych RP, przeznaczony do udziału w działaniach wojennych (2003), stabilizacji (2003–2008), szkoleniu sił bezpieczeństwa (2005–2011) i zabezpieczenia logistycznego sił sojuszniczych (2011) w Iraku. Drugi co do wielkości kontyngent wojskowy w operacji pokojowej lub stabilizacyjnej wystawiony przez Wojsko Polskie w całej jego historii (w szczytowym okresie ok. 2500 żołnierzy). W latach 2003–2008 dowództwo polskiego kontyngentu było jednocześnie dowództwem Multi-National Division Central-South – MND C-S (Wielonarodowej Dywizji Centrum-Południe – WDC-P) i początkowo podlegały mu siły z 22 innych państw. Po 2008 w Iraku pozostało kilkunastu polskich oficerów, tworzących do 2011 Military Advisory Liaison Team – MALT (Wojskowy Zespół Doradczo-Łącznikowy). PKW Irak na przestrzeni lat nosił następujące oficjalne nazwy: 2003: Polski Kontyngent Wojskowy w składzie Wielonarodowych Połączonych Sił Operacyjnych koalicji międzynarodowej w Królestwie Arabii Saudyjskiej, Królestwie Bahrajnu, Jordańskim Królestwie Haszymidzkim, Państwie Kataru, Państwie Kuwejtu i Republice Iraku oraz w Zatoce Perskiej, na Morzu Czerwonym i Oceanie Indyjskim, 2003–2008: Polski Kontyngent Wojskowy w składzie Międzynarodowych Sił Stabilizacyjnych w Republice Iraku, 2008–2011: Polski Kontyngent Wojskowy w Misji Szkoleniowej Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w Republice Iraku. == Historia == === Sytuacja po 1991 === 2 sierpnia 1990 wojska irackie zaatakowały Kuwejt. Wywołało to reakcję administracji George’a H. Busha, który następnie utworzył koalicję międzynarodową pod egidą ONZ (także z udziałem polskiego kontyngentu). 17 stycznia 1991 siły wielonarodowe rozpoczęły ofensywę, zakończoną rozbiciem wojsk irackich i wyzwoleniem Kuwejtu. W wyniku klęski Saddam Husajn zgodził się na warunki rozejmu, czyli m.in. na stałe kontrole inspektorów UNSCOM, lecz w listopadzie 1997 zakazał im dostępu do arsenału i fabryk broni. Po klęsce rozmów dyplomatycznych w styczniu 1998 USA rozpoczęły mobilizację swoich sił w Zatoce Perskiej oraz budowanie nowej koalicji pod flagą ONZ (akcja zbrojna miała mieć kryptonim Operacja Desert Thunder). Zgodę na udział w niej wyraził polski rząd i w 4 Pułku Obrony Przeciwchemicznej w Brodnicy, pod kontrolą inspektorów ONZ i MON rozpoczęło się formowanie 216-osobowego kontyngentu składającego się z batalionu likwidacji skażeń. Jego zadaniem miało być usuwanie skutków ewentualnego irackiego ataku chemicznego na wojska sojusznicze lub cywilów w Kuwejcie. Jednak dzięki mediacjom Sekretarza Generalnego ONZ Kofiego Annana udało się uniknąć konfliktu i polski rząd nie musiał oficjalnie powoływać kontyngentu, przez co brodniccy chemicy pozostali w kraju. W listopadzie i grudniu 1998 reżim Husajna ponownie blokował prace UNSCOM, która ostatecznie wycofała się, pozwalając tym samym na rozpoczęcie 17 grudnia bombardowań Iraku przez wojska amerykańsko-brytyjskie (Operacja Desert Fox). Rząd Jerzego Buzka udzielił poparcia aliantom, lecz z przyczyn logistycznych nie był w stanie wysłać pozostającej w gotowości jednostki przeciwchemicznej w rejon konfliktu przed jego zakończeniem. Ostatecznie przygotowywany przez 10 miesięcy kontyngent nie został użyty. === „Iraqi Freedom”: inwazja === Po 1998 władze Stanów Zjednoczonych nadal uznawały reżim Saddama Husajna za zagrożenie dla swoich interesów w rejonie Zatoki Perskiej i rozpoczęły przygotowania do zbrojnego obalenia władz irackich. 10 października 2002 obie izby Kongresu USA upoważniły administrację amerykańską do przeprowadzenia akcji wojskowej przeciwko Irakowi, w tym samym czasie Stany Zjednoczone już formowały tzw. koalicję chętnych i koncentrowały siły zbrojne w rejonie Zatoki Perskiej. Do koalicji chętnych dołączyła Polska. Udział polskich sił związany jest z Polskim Kontyngentem Wojskowym w Afganistanie w ramach operacji Enduring Freedom, zakresem działania obejmującym państwa Azji Centralnej (Afganistan, Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan) i Ocean Indyjski z Morzem Arabskim, który to zakres na podstawie zmiany postanowienia Prezydenta RP z 29 stycznia 2002 został poszerzony o państwa Zatoki Perskiej (Bahrajn i Kuwejt). Umożliwiło to wysłanie polskich żołnierzy w ten rejon Bliskiego Wschodu: 19 kwietnia z lotniska w Mińsku Mazowieckim do Camp Doha w Kuwejcie wyleciało 24 komandosów z JW nr 2305 (GROM), powiększając w ten sposób siły międzynarodowe w tym kraju. Ich działania polegały na: ochronie szlaków komunikacyjnych, kontroli podejrzanych statków wodnych, zapobieganiu przemytowi m.in. broni. 10 lipca 2002 z portu w Świnoujściu wypłynął okręt wsparcia logistycznego ORP Kontradmirał Xawery Czernicki (53 marynarzy - w tym 6 zaokrętowanych komandosów Formozy – pod dowództwem kpt. mar. Grzegorza Okuljara, a podczas następnej zmiany kmdr. ppor. Jacka Rogalskiego). Po wpłynięciu na rejon operacji – Ocean Indyjski, rozpoczął wykonywanie zadań obejmujących: zaopatrywanie innych okrętów koalicji i polskiego kontyngentu, wspieranie operacji abordażowych na podejrzane jednostki, patrolowanie wód Zatoki Perskiej, udzielaniu pomocy statkom, utrzymywanie w gotowości zespołu płetwonurków. Zarówno komandosi, jak i ORP kadm. X. Czernicki formalnie (narodowo) podlegali dowództwu polskiego kontyngentu w Afganistanie, faktycznie (operacyjnie) byli jednak od niego niezależni i znajdowali się pod rozkazami odpowiednio Dowództwa Sił Specjalnych Centralnego Dowództwa USA (SOCCENT) i V Floty USA. 20 marca 2003 wojska Stanów Zjednoczonych i sojuszników z tzw. koalicji chętnych rozpoczęły zbrojną inwazję na Irak. W związku z przygotowaniami do inwazji już wcześniej, bo 17 marca Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski zdecydował o przekształceniu zgrupowania działającego w Zatoce Perskiej w samodzielny polski kontyngent wojskowy, lecz ze względu na oddalenie geograficzne i brak jednego dowództwa faktycznie działały tam 3 niezależne kontyngenty, liczące łącznie 183 żołnierzy. Był to precedens, gdyż po raz pierwszy od zakończenia II wojny światowej polscy żołnierze brali udział w działaniach wojennych wymierzonych w obce państwo, w dodatku bez formalnego wypowiedzenia wojny. Przed rozpoczęciem działań zbrojnych zgrupowanie komandosów z GROM-u (PKW Kuwejt) pod dowództwem ppłk. Andrzeja Kruczyńskiego zwiększono o 32 żołnierzy. Wydzielona została grupa do współpracy z m.in. US Naval Special Warfare Squadron w Task Force 20 (Siła Zadaniowa 20). Działania rozpoczęto w nocy z 20 na 21 marca zajmując dwiema sekcjami (wspólnie z Amerykanami z drużyn SEAL) 3 terminale naftowe w okolicach portu Al-Fau. Następnie wraz z Brytyjczykami 25 marca ostatecznie zajęto port Umm Kasr, biorąc przy tym jeńców. Oprócz tego stale (nawet 12 godzinnymi dyżurami) polscy żołnierze patrolowali strefę przybrzeżną zapobiegając przemytowi broni. W kwietniu ponownie z żołnierzami SEAL Polacy zajęli tamę Mukarajin na rzece Dijala (odległą o 100 km od Bagdadu). Za swoją służbę Polacy otrzymali wiele pozytywnych opinii ze strony przełożonych. Na teatr działań wojennych skierowany został także dodatkowy pododdział: 21 marca z 33 Bazy Lotniczej w Powidzu wyleciała pierwsza, kilkudziesięcioosobowa grupa żołnierzy wojsk chemicznych i logistycznych z 4 Pułku Chemicznego, reszta wojsk dołączyła do 30 marca. Wzmocniony pluton likwidacji skażeń (PKW Jordania) pod dowództwem ppłk. Romana Witkowskiego liczył 36 chemików wojskowych i 38 logistyków (wyposażonych był w m.in. wozy rozpoznania skażeń chemicznych i promieniotwórczych BRDM-2RS) został zakwaterowany w Jordanii, przy amerykańskiej 300 Kompanii Chemicznej. Jego głównym zadaniem miało być przeciwdziałanie w przypadku użycia przez władze Iraku broni chemicznej. W czasie wojny ORP kadm X. Czernicki (PKW Bahrajn) nadal wspierał logistycznie aliantów, kontynuując patrolowanie wód Zatoki Perskiej. W trakcie całej misji przeprowadził 36 patroli i wykonał 4 akcje ratownicze, ratując lub pomagając 19 marynarzom irackim lub irańskim. 2 sierpnia 2003 opuścił bazę operacyjną Mina Salman w Bahrajnie i rozpoczął rejs powrotny do kraju, zakończony 10 września w Świnoujściu. Jednostką formalnie odrębną pod względem formalno-prawnym miał być PKW Turcja, zgodnie z decyzją Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 2003 i na podstawie postanowienia Prezydenta RP z 3 kwietnia 2003. PKW Turcja miał zostać skierowano do operacji Display Deterrence, prowadzonej na wniosek Turcji zgodnie z artykułem 4. traktatu waszyngtońskiego – władze Turcji obawiały się uderzeń odwetowych z strony Iraku na bazy i instalacje wojskowe. Do wzmocnienia sił sojuszniczych wyznaczono pluton likwidacji skażeń (4 Pułk Chemiczny), drużynę ochrony (1 Pułk Specjalny Komandosów) i drużynę logistyczną (10 Brygada Logistyczna), łącznie 36 osób. Zadania kontyngentu obejmowały wsparcie sił tureckich i NATO w likwidacji skutków ewentualnego użycia przez Irak broni chemicznej. Ze względu na szybkie postępy wojsk koalicji w Iraku do wysłania kontyngentu do Turcji nie doszło i 17 czerwca prezydent uchylił postanowienie o jego użyciu. W porównaniu z siłami amerykańskimi i brytyjskimi polski kontyngent w Operacji Iraqi Freedom był znikomy: zaledwie prawie 200 żołnierzy i pracowników. SZ RP tą operacją rozpoczęły naukę prowadzenia działań w warunkach rzeczywistego konfliktu. === „Iraqi Freedom”: stabilizacja === W kwietniu 2003, po zdobyciu Bagdadu i rozbiciu niemalże całości irackich sił zbrojnych, Amerykanie rozpoczęli tworzenie władz okupacyjnych i podzielili Irak na cztery sektory stabilizacyjne: Sektor Północny (proponowano Australii, objęły Stany Zjednoczone), Sektor Centralno-Północny (objęły Stany Zjednoczone), Sektor Centralno-Południowy (wielonarodowy, proponowano Danii, objęła Polska), Sektor Południowy (wielonarodowy, objęła Wielka Brytania). Po odmowie rządu duńskiego, objęcie kontroli nad strefą środkowo-południową zaproponowano Polsce. Rząd Leszka Millera wyraził zgodę, licząc w ten sposób m.in. na intratne kontrakty na odbudowę Iraku, czy umocnienie pozycji na aren