Intifada Al-Aksa (hebr. ‏אינתיפאדת אל אקצה‎, arab. ‏انتفاضة الأقصى‎) – druga intifada Palestyńczyków przeciwko izraelskim władzom, a także konflikty wewnątrz ruchu palestyńskiego między fundamentalistycznymi ugrupowaniami muzułmańskimi (Hamas) a zwolennikami ruchu narodowowyzwoleńczego kierowanego przez Jasera Arafata. Powstanie rozpoczęło się 28 września 2000 roku sprowokowane wizytą ministra turystyki Izraela (późniejszego premiera) Ariela Szarona na Wzgórzu Świątynnym w Jerozolimie. Arabskie zamieszki wybuchły w Jerozolimie i szybko rozprzestrzeniły się na Zachodni Brzeg i Strefę Gazy. Najczęściej podawana data zakończenia drugiej intifady to 8 lutego 2005 roku, gdy odbył się szczyt w Szarm el-Szejk. Wtedy premier Szaron wraz z Mahmudem Abbasem, następcą zmarłego w listopadzie 2004 roku Arafata, zawarli porozumienie dotyczące zakończenia konfliktu Palestyńczyków z władzą izraelską. Arabskie słowo intifada jest powszechnie tłumaczone jako bunt, powstanie. Dodanie w nazwie powstania dodatkowego słowa „Al-Aksa” wskazuje na wyraźny związek tej intifady z meczetem Al-Aksa. Wielu Palestyńczyków uważa, że intifada jest narodowowyzwoleńczą walką z okupacją izraelską, jednak Izraelczycy postrzegają ją jako walkę terrorystyczną. Druga intifada bywa także nazywana przez Izraelczyków wojną Oslo (hebr. מלחמת אוסלו), gdyż wielu z nich uważa, że jest to skutek błędnych decyzji izraelskich polityków, którzy uczynili zbyt duże ustępstwa względem Palestyńczyków podczas zawierania porozumienia w Oslo w 1993 roku. Jeszcze inni Izraelczycy nazywają ją wojną Arafata, od nazwiska palestyńskiego przywódcy Jasira Arafata, którego wszystkie strony konfliktu obciążały winą za niepowodzenie procesu pokojowego zapoczątkowanego w Oslo. == Wprowadzenie == Pierwsze powstanie – intifada kamieni – wybuchło 9 grudnia 1987 roku w sprzeciwie wobec izraelskiej obecności na Zachodnim Brzegu i w Strefie Gazy. Palestyńskie osiedla zostały otoczone barykadami, za którymi ukrywali się młodzi bojownicy atakujący kamieniami izraelskie posterunki. Mieszkańcy osiedli mogli się cieszyć wolnością nie ograniczoną obecnością izraelskich żołnierzy, którzy nie mogli dostać się na ich teren. Działaniami kierowali lokalni przywódcy religijni wywodzący się z Centrum Islamskiego (działającego od lat 70. na Uniwersytecie w Gazie) w Gazie. Jako zbrojne ramię wystąpił wówczas po raz pierwszy Hamas. Wsparcie zapewniali dysydenci OWP i radykalne organizacje islamskie działające poza granicami kraju. Celem Intifady było stworzenie suwerennego państwa palestyńskiego. Bezpośrednim powodem wybuchu Intifady był wypadek samochodowy (8 grudnia) do którego doszło w Strefie Gazy. Izraelska ciężarówka wojskowa zabiła palestyńskiego pasażera samochodu osobowego. Jako odpowiedź na wybuch palestyńskiego powstania, żołnierze izraelscy otrzymali zgodę na stosowanie broni palnej i ostrej amunicji. Wojsko stosowało także kule gumowe, które zmniejszały liczbę ofiar. Pomimo to, do sierpnia 1988 roku w starciach ulicznych zginęło 324 Palestyńczyków. Buldożery burzyły domy aresztowanych palestyńskich aktywistów. Przeprowadzano masowe aresztowania i osadzania w więzieniach. Latem 1988 roku Palestyńczycy stworzyli Zjednoczone Narodowe Kierownictwo Powstania, składające się z przedstawicieli wszystkich palestyńskich organizacji, w tym OWP i Hamasu, które rywalizowały ze sobą o wpływy wśród Arabów. W odpowiedzi na eskalację zamieszek, izraelski rząd podjął decyzję zamknięcia aż do odwołania wszystkich palestyńskich szkół, aby w ten sposób spróbować zdławić Intifadę. W okresie od sierpnia 1988 do czerwca 1989 roku w starciach ulicznych zginęło 574 Palestyńczyków. Radykalne ugrupowania palestyńskie zdecydowały się wówczas powrócić na drogę zamachów na terenie Izraela. 6 lipca 1989 roku w zamachu bombowym na miejski autobus zginęło 16 Izraelczyków. 2 sierpnia 1990 roku wojska irackie zajęły Kuwejt. Palestyński przywódca Jasir Arafat już w trzecim dniu wojny poleciał do Bagdadu i spotkał się z Saddamem Husajnem, który finansował jego poczynania kwotą 4 milionów dolarów miesięcznie. Uwikłanie się Arafata po przegranej stronie – Iraku – bardzo osłabiło jego pozycję i w 1991 roku siła palestyńskiego powstania zaczęła słabnąć. Od wybuchu powstania w grudniu 1987 roku zginęło ogółem 1225 Palestyńczyków (w tym 697 w starciach z Izraelczykami, pozostali w wyniku walk wewnętrznych) i 13 izraelskich żołnierzy. Jednocześnie wyburzono 2 tys. palestyńskich domów. == Druga intifada (Al-Aksa) == 25 lipca 2000 załamały się izraelsko-palestyńskie rozmowy pokojowe w Camp David (11–25 lipca 2000). W konsekwencji społeczeństwo palestyńskie, zniechęcone brakiem efektów procesu pokojowego i rozgoryczone trudnymi warunkami życia, wznieciło kolejne powstanie. Powodem wybuchu zamieszek była wizyta Ariela Szarona na Wzgórzu Świątynnym w Jerozolimie (28 września 2000) i zabicie palestyńskiego nastolatka przez izraelskiego snajpera. Druga intifada od nazwy Wzgórza Świątynnego nosi nazwę Al-Aksa. 29 września wybuchły gwałtowne zamieszki w wielu miastach Autonomii Palestyńskiej, w których zginęło 18 Palestyńczyków i 1 Izraelczyk. Po raz pierwszy wystąpiła wówczas zbrojnie organizacja Brygady Męczenników Al-Aksa. 4 października władze Autonomii podjęły decyzję o uwolnieniu przetrzymywanych dotąd więźniów, odpowiedzialnych m.in. za zamachy w Izraelu. 12 października tłum Palestyńczyków dokonał linczu 2 izraelskich żołnierzy na posterunku policji palestyńskiej w Ramalli. W odwecie izraelskie śmigłowce zniszczyły ten posterunek. W obliczu eskalacji przemocy amerykański prezydent Bill Clinton przygotował szczyt izraelsko-palestyński w egipskim kurorcie Szarm el-Szejk (16–17 października 2000). Zawarte porozumienie zobowiązywało obie strony do powstrzymania przemocy. Tym postanowieniom nie podporządkowały się jednak radykalne ugrupowania palestyńskie, takie jak Hamas, ani izraelska armia. 18 października Izrael realizując warunki zawartego porozumienia wycofał swoje oddziały z Nablusu. Jednak równocześnie aresztowano 8 Palestyńczyków podejrzewanych o lincz na izraelskich żołnierzach (12 października) w Ramalli (zatrzymanie przeprowadzono w Strefie A, co wywołało oburzenie Palestyńczyków). Pomimo tego władze Autonomii Palestyńskiej wezwały za pośrednictwem telewizji całą ludność palestyńską do powstrzymania się od aktów przemocy. Nic to jednak nie dało i 20 października starcia ponownie wybuchły. W okolicach Nablusu i Ramli zginęło 10 Palestyńczyków, a 400 zostało rannych. Gdy 22 października państwa Ligi Arabskiej zapowiedziały udzielenie pomocy finansowej Palestyńczykom w wysokości 1 mld dolarów, premier Izraela Ehud Barak oficjalnie wstrzymał wszelkie rozmowy pokojowe z Autonomią Palestyńską. W październiku w starciach zginęło ogółem 148 Palestyńczyków i 10 Izraelczyków. Radykalne organizacje palestyńskie postanowiły posłużyć się tym razem inną bronią – zamachami na terenie Izraela. 2 listopada – Islamski Dżihad zdetonował samochód-pułapkę na targowisku Mahane Jehuda w Jerozolimie, zabijając 2 Izraelczyków i raniąc 10 osób. 20 listopada – Hamas zdetonował bombę przy przejeżdżającym autobusie szkolnym w pobliżu Gusz Katif, w Strefie Gazy, zabijając 2 Izraelczyków, a 9 osób raniąc. 22 listopada – Islamski Dżihad zdetonował samochód-pułapkę w centrum miasta Hadera, zabijając 2 Izraelczyków i raniąc 60 osób. 28 grudnia – dwa zamachy bombowe w centrum Tel Awiwu, oraz jeden na szosie w pobliżu Gazy. Zginęło 2 Izraelczyków, wielu zostało rannych. W trakcie grudniowych starć zginęło ogółem 64 Palestyńczyków i 8 Izraelczyków (oraz dalszych 2 w zamachach bombowych). Spadek liczby ofiar wiązał się z muzułmańskim miesiącem Ramadan. 1 stycznia 2001 – wybuch samochodu-pułapki na przystanku autobusowym w Netanii ranił 60 Izraelczyków. W trakcie styczniowych starć zginęło 24 Palestyńczyków i 7 Izraelczyków. 14 lutego – palestyński kierowca autobusu staranował grupę izraelskich żołnierzy na przystanku autobusowym w Holonie, zabijając 8 i raniąc 25 osób. 4 marca – zamachowiec-samobójca wysadził się w Netanii, zabijając 3 Izraelczyków i raniąc 66 osób. 18 maja – zamachowiec-samobójca wysadził się w centrum handlowym w Netanii. Zginęło 5 Izraelczyków, a ponad 100 zostało rannych. Izraelski wywiad posiadał informacje, że przy organizacji zamachów z grupami bojowników współdziałają palestyńskie siły bezpieczeństwa. Członkowie służb bezpieczeństwa Autonomii Palestyńskiej brali udział w ponad 40% z 4 tys. przypadków zaatakowania Izraelczyków z broni palnej. Dlatego w odwecie izraelskie samoloty zbombardowały budynki palestyńskich służb bezpieczeństwa w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu Jordanu. Zginęło 16 Palestyńczyków. 25 i 26 maja – Islamski Dżihad przeprowadził dwa zamachy bombowe w Jerozolimie, raniąc 95 Izraelczyków. 1 czerwca – zamachowiec-samobójca wysadził się przed dyskoteką Dolphinarium w Tel Awiwie, zabijając 21 młodych Izraelczyków i raniąc 120 osób. Większość ofiar była imigrantami lub dziećmi imigrantów z krajów byłego ZSRR. 29 czerwca – wybuch samochodu-pułapki w Tel Awiwie zabił 1 Izraelkę i ranił wiele osób. 2 lipca – dwa zamachy bombowe w miejscowości Jahud pod Tel Awiwem. 16 lipca – zamachowiec-samobójca wysadził się na przystanku autobusowym przy dworcu kolejowym w Binjamina, zabijając 2 izraelskich żołnierzy i raniąc 11 osób. Do zamachu przyznał się Islamski Dżihad. 29 lipca – wybuch samochodu-pułapki na parkingu w Jerozolimie zranił 2 Izraelczyków. 30 lipca – wybuch dwóch bomb w supermarkecie i w autobusie w Jerozolimie. W odwecie izraelskie śmigłowce ostrzelały główną kwaterę Hamasu w Nablusie, zabijając 8 Palestyńczyków, i raniąc 15 osób. Równocześnie armia zamknęła całą Autonomię Palestyńską. 5 sierpnia – ostrzał z broni maszynowej budynku Ministerstwa Obrony Izraela w Tel Awiwie ranił 10 Izraelczyków. 9 sierpnia – zamachowiec-samobójca wysadził się w pizzerii Sbarro w Jerozolimie, zabijając 15 Izraelczyków (w tym 7 dzieci) i raniąc 130 osób. Do zamachu przyznał się Hamas i Islamski Dżihad. 12 sierpnia – zamachowiec