# Zbigniew Religa Zbigniew Eugeniusz Religa (ur. 16 grudnia 1938 w Miedniewicach, zm. 8 marca 2009 w Warszawie) był cenionym polskim kardiochirurgiem, politykiem, profesorem nauk medycznych i pionierem transplantologii w Polsce. Jego praca i zaangażowanie w rozwój medycyny, a także działalność polityczna, uczyniły go jedną z najważniejszych postaci w historii Polski. ## Życiorys i Kariera Zawodowa ### Młodość i Edukacja Zbigniew Religa urodził się w Miedniewicach 16 grudnia 1938 roku. W 1956 roku ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Limanowskiego w Warszawie. Początkowo rozważał studia filozoficzne lub dziennikarskie, ale ostatecznie podjął studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Warszawie. ### Początki Kariery Lekarskiej Po ukończeniu studiów medycznych w latach 1963–1964 odbył staż podyplomowy, a następnie służył w wojsku w latach 1964–1966. W 1966 roku rozpoczął pracę w Szpitalu Wolskim w Warszawie, gdzie uzyskał specjalizację I i II stopnia z chirurgii. Pracował tam do 1980 roku, pełniąc funkcję zastępcy ordynatora. ### Dalsze Kształcenie i Staże Zagraniczne Po zdaniu egzaminów ECFMG (Educational Commission for Foreign Medical Graduates) otrzymał stypendium w Mercy Hospital w Nowym Jorku. Następnie odbył staże podyplomowe w Stanach Zjednoczonych: w 1973 roku z chirurgii naczyniowej i w 1975 roku z kardiochirurgii w Sinai Hospital w Detroit. W 1973 roku uzyskał stopień doktora nauk medycznych, a w 1981 roku doktora habilitowanego. ### Praca w Instytucie Kardiologii i Zabrze W latach 1980–1984 pracował w Klinice Kardiochirurgii Instytutu Kardiologii w Warszawie pod kierownictwem Wacława Sitkowskiego. Od 1984 roku kierował Kliniką Kardiochirurgii Wojewódzkiego Ośrodka Kardiologii w Zabrzu. ### Centralny Szpital Kliniczny MSW i Akademia Medyczna W latach 1989–1991 był ordynatorem oddziału w Centralnym Szpitalu Klinicznym MSW w Warszawie. W latach 1998–2000 stał na czele Kliniki Kardiochirurgii w tej placówce. W 1990 roku został profesorem Śląskiej Akademii Medycznej, a w 1995 roku otrzymał tytuł profesora nauk medycznych. ### Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii W 1991 roku powołał i został prezesem rady Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii, która zajęła się wdrażaniem najnowszych metod leczenia chorób serca oraz działalnością naukowo-badawczą i szkoleniową. ### Rektor Śląskiej Akademii Medycznej i Krajowy Specjalista W latach 1996–1999 był rektorem Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach. Od 1998 roku pełnił funkcję krajowego specjalisty ds. kardiochirurgii. ### Powrót do Instytutu Kardiologii W 2000 roku objął stanowisko kierownika II Kliniki Kardiochirurgii w Instytucie Kardiologii w Warszawie i został dyrektorem całego instytutu. W tym samym roku przeprowadził pierwszy w Polsce zabieg wstrzyknięcia do serca preparatu powodującego powstawanie nowych naczyń krwionośnych. ## Przeszczepienie Serca ### Pionierska Operacja w Zabrzu 15 sierpnia 1985 roku Zbigniew Religa przeprowadził pierwszą operację na sercu w Klinice Kardiochirurgii Wojewódzkiego Ośrodka Kardiologii w Zabrzu. 5 listopada tego samego roku, pod jego kierownictwem, zespół lekarzy przeprowadził pierwszy udany zabieg przeszczepienia serca w Polsce. ### Kontrowersje i Etyczne Aspekty Operacja ta wzbudziła wiele kontrowersji ze względu na etyczne aspekty pobierania serca od osoby w stanie śpiączki. Dawcą był człowiek, u którego stwierdzono śmierć mózgową. Biorcą był 62-letni rolnik z Krzepic, który zmarł kilka dni po operacji. ### Dalsze Prace nad Wspomaganiem Serca Dalszymi osiągnięciami były prace nad wykorzystaniem wszczepialnych urządzeń wspomagających pracę serca oraz nad wyprodukowaniem tzw. sztucznego serca. Zajęła się tym Pracownia Sztucznego Serca Śląskiej Akademii Medycznej w Zabrzu, utworzona z inicjatywy Zbigniewa Religi. ### Zdjęcie w National Geographic W 1987 roku, po jednej z kolejnych operacji przeszczepu serca, Zbigniew Religa znalazł się na zdjęciu wykonanym dla magazynu „National Geographic” przez Jamesa Stanfielda. Zdjęcie to zostało uznane za fotografię roku i znalazło się wśród 100 najlepszych zdjęć tego pisma. Ukazywało ono wyczerpanego Religę siedzącego przy stole operacyjnym, z pacjentem po operacji i śpiącym asystentem w tle. ## Działalność Polityczna ### Zaangażowanie w PRON i Wybory do Senatu W latach 80. Zbigniew Religa zaangażował się w działalność Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego (PRON). W 1989 roku bez powodzenia kandydował do Senatu z ramienia tej organizacji. ### Senator i Tworzenie Partii W latach 1993–1997 był senatorem III kadencji z województwa katowickiego, a w latach 2001–2005 senatorem V kadencji z okręgu gliwickiego. W 1993 roku zaangażował się w tworzenie Bezpartyjnego Bloku Wspierania Reform (BBWR). Później współtworzył Partię Republikanie, a następnie Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe (SKL). ### Kandydat na Prezydenta W 2005 roku Zbigniew Religa kandydował na urząd prezydenta RP jako kandydat niezależny. Poparły go m.in. Partia Centrum, Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe i Stronnictwo Demokratyczne. Ostatecznie wycofał się z kandydatury, udzielając poparcia Donaldowi Tuskowi. ### Minister Zdrowia Od 31 października 2005 do 14 lipca 2006 roku Zbigniew Religa pełnił funkcję ministra zdrowia w rządzie Kazimierza Marcinkiewicza, a następnie w rządzie Jarosława Kaczyńskiego (od 14 lipca 2006 do 7 września 2007 i od 10 września 2007 do 16 listopada 2007). Wprowadził tzw. podatek Religi, który miał na celu finansowanie leczenia ofiar wypadków drogowych. ### Poseł na Sejm W przedterminowych wyborach parlamentarnych w 2007 roku Zbigniew Religa zdobył mandat posła na Sejm z listy Prawa i Sprawiedliwości. Został wyznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego jako marszałek senior i otworzył posiedzenie Sejmu VI kadencji. ## Choroba i Śmierć ### Nałogi i Choroba Zbigniew Religa przez wiele lat był nałogowym palaczem tytoniu. W maju 2007 roku zdiagnozowano u niego raka płuca. Przeszedł operację, która zakończyła się wycięciem komórek nowotworowych, ale choroba powróciła. ### Leczenie i Ostatnie Lata W lutym 2008 roku Religa przeszedł operację usunięcia nadnercza i chemioterapię. Zmarł 8 marca 2009 roku w Warszawie. ### Pogrzeb Został pochowany 13 marca 2009 roku na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Pogrzeb miał charakter państwowy z asystą kompanii honorowej Wojska Polskiego. Wzięli w nim udział m.in. prezydent Lech Kaczyński, marszałek Sejmu Bronisław Komorowski i premier Donald Tusk. ## Życie Prywatne ### Rodzina Zbigniew Religa był żonaty z Anną Wajszczuk-Religą. Miał dwoje dzieci: Małgorzatę i Grzegorza, który również został kardiochirurgiem. ### Poglądy Deklarował się jako ateista. ### Zainteresowania Był kibicem Górnika Zabrze. ## Osiągnięcia ### Programy Naukowo-Badawcze * Transplantacje serca i płuc * Chirurgiczne leczenie niewydolności mięśnia sercowego * Kliniczne zastosowanie sztucznego serca * Stworzenie polskiej zastawki biologicznej i prototypu sztucznego serca * Operacyjne leczenie zatorowości płucnej ### Publikacje Był autorem lub współautorem ponad 160 prac naukowych, ponad 100 prelekcji, 3 książek i 2 wywiadów rzek, w tym: * *Zarys kardiochirurgii*, 1993 * *Przeszczep serca*, 1998 * *Kardiochirurgia dziecięca*, 2003 * *Serce do polityki: Rozmowa ze Zbigniewem Religą*, 2006 * *Zbigniew Religa. Człowiek z sercem w dłoni*, 2009 ## Członkostwo w Towarzystwach Naukowych * International Society for Heart Transplantation * European Association for Cardio-Thoracic Surgeons * European Society of Artificial Organs * American College of Angiology * Polskie Towarzystwo Chirurgiczne * Polskie Towarzystwo Kardiologiczne * Polskie Towarzystwo Transplantologiczne ## Odznaczenia, Wyróżnienia i Upamiętnienie ### Ordery i Odznaczenia * Order Orła Białego (2008) * Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1998) * Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1995) * Krzyż Wielki Orderu Pro Merito Melitensi * Odznaka honorowa „Za wzorową pracę w służbie zdrowia” * Order Uśmiechu ### Nagrody i Wyróżnienia * Medal im. Tadeusza Kotarbińskiego (2004) * Medal im. Tadeusza Orłowskiego Polskiego Towarzystwa Chirurgicznego * Medal Gloria Medicinae Polskiego Towarzystwa Lekarskiego * Doctor honoris causa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, Akademii Medycznej w Warszawie, Śląskiej Akademii Medycznej, Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, Uniwersytetu w Opolu * Honorowy obywatel Zabrza (2002) ### Upamiętnienie * Tablica poświęcona Relidze na ścianie kamienicy w Warszawie (2013) * Filmy dokumentalne: *Na otwartym sercu* (1986), *Profesor Religa* (1993), *Profesor od serca. Zbigniew Religa* (2011) * Film *Bogowie* (2014) w reżyserii Łukasza Palkowskiego * Patron Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii, szkół i bibliotek