Władysław Hańcza; pierwotne nazwisko Tosik (ur. 18 maja 1905 w Łodzi, zm. 19 listopada 1977 w Warszawie) – polski aktor filmowy i teatralny, pedagog. == Młodość i kariera sceniczna == Urodził się w Łodzi 18 maja 1905 w rodzinie związanej z przemysłem włókienniczym jako syn Władysława Tosika i Karoliny z Chanieckich. Nazwisko Tosik zostało zmienione 17 lipca 1946 aktem nr XX.O.IV.3-1/76/46 prezydenta miasta Łodzi. W 1924 zdał maturę w Gimnazjum Humanistycznym im. ks. I. Skorupki w Łodzi. Początkowo miał być inżynierem włókiennikiem, ale sprawy rodzinne przeszkodziły mu w wyjeździe na studia do Belgii. Wtedy zdecydował przenieść się do Poznania, gdzie na Uniwersytecie Poznańskim podjął studia filozoficzne i polonistyczne, które przerwał w 1927, by rozpocząć naukę w Szkole Dramatycznej przy Teatrze Polskim w Poznaniu. 27 listopada 1927 zadebiutował jako aktor na poznańskiej scenie rolą Hermesa w przedstawieniu Noc listopadowa według Wyspiańskiego. W czerwcu 1929 zdał egzamin kwalifikacyjny ZASP-u i stał się pełnoprawnym aktorem. Na poznańskiej scenie występował do roku 1930, później do wybuchu wojny grał kolejno w: Teatrze Śląskim w Katowicach w latach 1930–1931, Teatrze Miejskim w Toruniu w latach 1931–1932, Teatrze Stanisławy Wysockiej w Łodzi w latach 1932–1933, ponownie w Teatrze Polskim w Poznaniu w latach 1933–1937 oraz w łódzkich teatrach – w sezonie 1937/1938 w Teatrze Kameralnym i Teatrze Miejskim w latach 1937–1939. Tuż przed wybuchem wojny przeniósł się do Warszawy, gdzie miał grać w Teatrze Narodowym. W czasie wojny pracował w Warszawie jako magazynier i konwojent. Po upadku powstania warszawskiego został wywieziony do Niemiec do obozu pracy w Chociebużu, gdzie przebywał od października 1944 do maja 1945. Po powrocie do kraju występował w latach 1945–1946 i 1947–1948 w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi, a w sezonie 1946–1947 krótko grał w Krakowie, gdzie zadebiutował również jako reżyser teatralny. W 1948 rozpoczął pracę w Teatrze Polskim w Warszawie, którego aktorem pozostał aż do śmierci w 1977. Lektor Polskiej Kroniki Filmowej w latach 1944–1953. Przez wiele lat był wykładowcą PWST w Warszawie. == Kariera filmowa == W filmie zadebiutował dopiero po wojnie rolą byłego obozowego kapo Filipa w filmie Dwie godziny z 1946 (premiera odbyła się w 1957). To właśnie role filmowe przyniosły Hańczy największą popularność i uznanie. Zagrał w ok. 40 filmach i serialach telewizyjnych; kreował zwykle role drugoplanowe, jednak jego wyrazista sylwetka, dykcja i charakterystyczny głos zwracały uwagę i utrwalały się w pamięci. Prawdziwą sławę i stałe miejsce w pamięci widzów przyniosły mu głównie trzy wybitne filmowe kreacje. Pierwsza z nich to Władysław Kargul w komediowej trylogii Sylwestra Chęcińskiego, na którą składają się filmy: Sami swoi (1967), Nie ma mocnych (1974) oraz Kochaj albo rzuć (1977). Stworzył w nich niezapomniany duet z Wacławem Kowalskim. Kolejnymi wielkimi rolami Hańczy były: Maciej Boryna w serialu Chłopi (1971–1972) Jana Rybkowskiego oraz Janusz Radziwiłł w Potopie (1974) Jerzego Hoffmana. 22 lipca 1973 otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I stopnia. == Życie prywatne == Dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną Hańczy była aktorka Helena Chaniecka. Byli małżeństwem od 1929 do rozwodu w 1948. Mieli jednego syna, również Władysława (1932–1966). Jego drugą żoną była popularna aktorka Barbara Ludwiżanka. Byli małżeństwem do śmierci Hańczy w 1977. Nie mieli dzieci. Zachorował niespodziewanie jesienią 1977. Trafił do szpitala w Warszawie, gdzie zmarł 19 listopada 1977. Miał 72 lata. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 167-3-3). W 1990 spoczęła obok niego żona, Barbara Ludwiżanka. == Filmografia == == Role teatralne == Horsztyński, jako Horsztyński Rozdroże miłości (1947), jako ksiądz Jan Na dnie (1949), jako Bubnow Lorenzaccio (1955), jako Alexandro Medici Dziady (1955), jako senator Maria Stuart (1958), jako Botwel Mazepa (1958), jako wojewoda Don Carlos (1960), jako Inkwizytor (także reżyseria) Pożądanie w cieniu wiązów (1961), jako Cabot Król Lear (1962), jako król Lear Bracia Karamazow (1963), jako Fiodor Borys Godunow (1963), jako Borys Godunow Lilla Weneda (1968), jako Derwid Martwe dusze, (1969); reżyseria Zmierzch długiego dnia (1972), jako James Tyrone Przy pełni księżyca (1977), jak Matwiej (ostatnia teatralna rola) == Słuchowiska dla dzieci == Czerwony kapturek (1961), jako Wilk == Ordery i odznaczenia == Order Sztandaru Pracy I klasy (1976) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1964) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 lipca 1955) Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) Odznaka "Zasłużony dla Teatru Polskiego" (1976) == Przypisy == == Bibliografia == Władysław Hańcza w bazie filmpolski.pl Władysław Hańcza, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-04-09] . == Linki zewnętrzne == Władysław Hańcza w bazie IMDb (ang.) Władysław Hańcza w bazie Filmweb Władysław Hańcza na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka” Władysław Hańcza w bazie Akademia Polskiego Filmu Władysław Hańcza o swoich rolach, wirtualny album