Audrey Hepburn (wym. ['ɔːdri ˈhɛpˌbɜrn], właśc. Audrey Kathleen Ruston; ur. 4 maja 1929 w Ixelles, zm. 20 stycznia 1993 w Tolochenaz) – brytyjska aktorka filmowa, teatralna i telewizyjna, a także działaczka humanitarna oraz filantropka. Ikona kultury popularnej, mody i stylu. Należała do grona najbardziej cenionych aktorek późniejszego okresu „Złotej Ery Hollywood”. Dzieciństwo i lata młodości spędziła w Belgii, Anglii i Holandii. W Amsterdamie uczyła się baletu. Naukę kontynuowała po przeprowadzce do Londynu w 1948, występując także w chórkach w teatrach muzycznych na West Endzie. W 1951 – zagrawszy drugoplanowe role w kilku brytyjskich filmach – została dostrzeżona przez Sidonie-Gabrielle Colette. Dzięki niej zadebiutowała w scenicznej adaptacji jej powieści sztuce Gigi, wystawianej na Broadwayu. Dwa lata później wystąpiła w głównej roli w komedii romantycznej Rzymskie wakacje, która zapoczątkowała jej hollywoodzką karierę. Stała się też pierwszą aktorką w historii uhonorowaną za swoją kreację nagrodą Akademii Filmowej, BAFTĄ i Złotym Globem. W latach 50. i 60. zagrała w takich filmach, jak: Sabrina (1954), Historia zakonnicy (1959), Śniadanie u Tiffany’ego (1961), Szarada (1963), My Fair Lady (1964), Jak ukraść milion dolarów (1966) oraz Dwoje na drodze i Doczekać zmroku (oba z 1967). Była laureatką wielu prestiżowych nagród filmowych, teatralnych i telewizyjnych, także tych przyznawanych za całokształt pracy artystycznej. Otrzymała francuski Order Sztuki i Literatury w klasie Komandora. Pozostaje jedną z 21 osób w historii, które zdobyły EGOT, czyli Emmy, Grammy, Oscara i Tony. W trakcie 33-letniej kariery wystąpiła w 28 filmach fabularnych. Pod koniec lat 60. ograniczyła swą aktywność aktorską, angażując się w działalność humanitarną jako ambasador dobrej woli UNICEF. Była członkinią tej organizacji od 1954, a w latach 1988–1992 pracowała w najbiedniejszych krajach Afryki, Ameryki Południowej i Azji. W 1992, w uznaniu za zasługi na rzecz humanitaryzmu, została odznaczona przez prezydenta George’a H.W. Busha Medalem Wolności. W 1999 American Film Institute (AFI) umieścił jej nazwisko na 3. miejscu w rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu”. == Życiorys == === Rodzina i młodość === Audrey Hepburn urodziła się jako Audrey Kathleen Ruston (część biografów podawała także Edda Kathleen Hepburn-Ruston lub Audrey Kathleen van Heemstra Ruston) 4 maja 1929 pod numerem 48 przy Rue Keyenveld w Ixelles, gminie miejskiej położonej w Regionie Stołecznym Brukseli w Belgii. Jej matka, holenderska baronessa pochodzenia fryzyjskiego Ella van Heemstra (1900−1984), była jednym z sześciorga dzieci barona Aarnouda van Heemstra (1871–1957) – burmistrza Arnhem w latach 1910–1920 i gubernatora Gujany Holenderskiej w Ameryce Południowej (późniejszego Surinamu; urząd ten pełnił w latach 1921−1924 i 1925–1928), stanowiącego w owych czasach kolonię holenderską – i Elbrig Wilhelminy Henrietty, baronessy van Asbeck (1873–1939). Obie rodziny należały do arystokracji. Van Heemstra w wieku 19 lat ukończyła szkołę dla panien z wyższych sfer, w której wyróżniała się na zajęciach ze śpiewu i w teatrze amatorskim. Jej marzeniem było zostanie śpiewaczką operową. 11 marca 1920 poślubiła starszego o sześć lat Hendrika Gustaafa Adolfa Quarlesa van Ufforda, producenta ropy naftowej z siedzibą w Batawii, gdzie następnie zamieszkali. Mieli dwóch synów: Arnolda Roberta Alexandra „Alexa” Quarlesa van Ufforda (1920–1979) i Iana Edgara Bruce’a Quarlesa van Ufforda (1924–2010). Rozwiedli się na początku 1925. Ojciec Hepburn, Brytyjczyk Joseph Victor Anton „Anthony” Ruston (1889−1980), urodzony w Auschitz na terenie ówczesnych Austro-Węgier (obecnie Czechy), był synem Anglika Victora Johna Rustona oraz Niemki Anny Catheriny Wels (ur. 1868 w Kovarce w Austro-Węgrzech [obecnie Słowacja]). Był on potomkiem pochodzącego z irlandzkiej lub szkockiej rodziny Johna Josepha Rustona, inżyniera, budowniczego statków i maszyn. W latach 1923–1924 Ruston piastował stanowisko honorowego konsula brytyjskiego w Semarangu w Holenderskich Indiach Wschodnich (stracił je w wyniku wykroczenia). Jego pierwszą żoną była holenderska dziedziczka Cornelia Wilhelmina Bisschop. Rozwiedli się w San Francisco w Kalifornii. Rodzice Hepburn zawarli związek małżeński 7 września 1926 w Dżakarcie w Holenderskich Indiach Wschodnich (późniejsza Indonezja). Donald Spoto pisał, że Ruston „okazał się zwykłym kombinatorem, który ożenił się z nią dla pieniędzy i możliwości życia w blasku jej arystokratycznej rodziny”. Pod koniec 1928 małżonkowie z dwójką dzieci przeprowadzili się z Indii Wschodnich do Londynu, gdzie wynajęli mieszkanie w dzielnicy Mayfair, nieopodal Hyde Parku. Ruston przyjął posadę w firmie handlowej Maclaine, Watson & Company. Otrzymawszy w lutym 1929 ofertę pracy w firmie ubezpieczeniowej w Brukseli, razem z rodziną wypłynął promem do Francji, a następnie do stolicy Belgii. Rodzina Rustonów trzy lata spędziła w podróży między Brukselą, Arnhem, Hagą i Londynem. Według Barry’ego Parisa osiedli w podmiejskiej gminie belgijskiej Linkebeek w Brabancji Flamandzkiej. Brak funduszy doprowadzał do częstych konfliktów w małżeństwie. Po jednej z kłótni z Rustonem van Heemstra wróciła z trójką dzieci do Arnhem. Hepburn – znana w rodzinie jako Adriaantje – razem z przyrodnimi braćmi, Arnoldem oraz Ianem, pomieszkiwała u dziadków w willi Roestenburg w Oosterbeek. Napięte relacje między rodzicami miały na nią negatywny wpływ (była cicha, nieśmiała i wrażliwa, a ich kłótnie powodowały u niej ataki astmy i napady lęku). W połowie lat 30. rodzice Hepburn zaczęli wykazywać rosnące zainteresowanie skrajnie prawicową polityką; obydwoje brali udział w nazistowskich wiecach w Niemczech i gościli w Brunatnym Domu w Monachium (ówczesnej siedzibie NSDAP). Wiosną 1935 rekrutowali i gromadzili datki na rzecz Brytyjskiej Unii Faszystów (BUF) pod przewodnictwem Oswalda Mosleya. Ella van Heemstra – pod nazwiskiem „Ella de Heemstra” – publikowała na łamach „The Blackshirt”, gazety należącej do wspomnianego ugrupowania, artykuły i pochlebne opinie o Adolfie Hitlerze (którego obydwoje osobiście poznali) i o koncepcji nazizmu. Rodzina po zabraniu dzieci z Oosterbeek wróciła do Brukseli. Pod koniec maja, bądź też pod koniec roku, Ruston opuścił rodzinę – wśród przyczyn wymieniano zdradę, jakiej miał się dopuścić z zatrudnioną do opieki nad dziećmi nianią, wygnanie przez barona za opróżnienie kont bankowych oraz interwencję królowej Wilhelminy, której nie podobało się popieranie nazistowskiej ideologii przez baronessę van Heemstra. Alexander Walker uważał, że bezpośrednim powodem rozstania była zdrada Rustona. Wobec niewierności męża van Heemstra złożyła pozew rozwodowy. Przeprowadził się on do Londynu i angażował w działalność faszystowską. Hepburn wspominała, że odejście ojca było „najbardziej traumatycznym wydarzeniem” w jej życiu. ==== Edukacja i zainteresowanie baletem ==== W 1935 rodzice Elli van Heemstra zabrali ją i wnuczkę do rodzinnej posiadłości w Arnhem. Hepburn uczęszczała do miejscowej szkoły podstawowej Tamboers Basse – mówiła płynnie po angielsku i francusku, a jej matka podejmowała się różnych prac dorywczych. Mieszkający w Londynie Ruston, uzyskawszy zgodę do odwiedzania córki, zaproponował, by kształciła się ona w Anglii. Obydwie wyjechały w tym samym roku do hrabstwa Kent, gdzie Hepburn do 1939 uczyła się w małej prywatnej szkole dla dziewcząt w Elham. Według Walkera głównym powodem wyjazdu do Anglii był romans jej matki z żonatym właścicielem ziemskim i chęć bycia blisko niego. Wśród miejscowych była znana jako Audrey Ruston. Nie lubiła się uczyć, a szkołę uważała za „bardzo nudną” – jedynie zajęcia z astronomii, historii oraz z mitologii wzbudzały w niej zainteresowanie. Rozłąka z rodziną i doskwierająca samotność powodowała, że stawała się zamknięta w sobie. Miewała też ataki astmy, silne migreny i skłonność do przejadania się. Matka często wyjeżdżała do Niemiec, gdzie brała udział w przemówieniach wygłaszanych przez Hitlera (w miarę możliwości odwiedzała córkę wraz ze swoimi dwoma synami). Sześcioletnia Hepburn zostawała pod opieką właścicielki domu, w którym mieszkała. Była członkinią szkolnej grupy teatralnej, a w wieku 8 lat wzięła udział w przedstawieniu Humpty Dumpty, wcielając się w rolę jednego z dworzan. Należała też do miejscowej drużyny zuchów. Za sprawą Nory Rigden, młodej tancerki, zainteresowała się baletem. Dojeżdżała na lekcje londyńskiej baleriny do nadmorskiego Folkestone, oddalonego o kilka kilometrów od Elham. Lato 1939 spędziła w towarzystwie matki i przyjaciela rodziny w pobliżu Folkestone, spacerując po lokalnych parkach, jadając lunch na portowej promenadzie, podziwiając gregoriańskie kamienne domy i uczęszczając na koncerty muzyczne na świeżym powietrzu. Mimo zgody na odwiedzanie córki, Ruston nie wykazywał większego zainteresowania dzieckiem; według części źródeł w ciągu czterech lat spotykali się sporadycznie, z kolei Walker pisał, że ojciec ani razu nie przyjechał z Londynu do córki w trakcie jej nauki w Anglii. ==== Powrót do Holandii i kontynuacja nauki ==== Wobec rosnącego zagrożenia wybuchu II wojny światowej, van Heemstra – będąc przekonaną, że jej ojczyzna pozostanie neutralna jak podczas I wojny światowej – wystąpiła o zezwolenie na pobyt córki w Holandii. Pozwolenie uzyskała 14 września. Hepburn została wysłana, na polecenie matki, przez opiekunkę Mary Butcher pociągiem z Folkestone do Londynu, skąd ojciec odwiózł ją na lotnisko. Stamtąd odleciała jednym z ostatnich samolotów do Holandii. Również we wrześniu van Heemstra uzyskała dokumenty potwierdzające rozwód z Rustonem. Powróciwszy do Holandii, zamieszkała z matką i przyrodnimi braćmi w Arnhem. By mieć pieniądze na utrzymanie rodziny, van Heemstra pracowała dla firmy H. Pander & Zonen z Hagi. Chcąc przystosować córkę do „bycia Holenderką”, posłała ją do piątej klasy w szkole numer 21A, Tamboersboje, gdzie była początkowo prześladowana przez rówieśników z uwagi na swój akcent i s