# Bliski Wschód Bliski Wschód to region geograficzny, który obejmuje głównie Azję Zachodnią, ale także części Europy i Afryki. Termin ten, o korzeniach europocentrycznych, odnosi się do obszarów leżących na wschód od Europy, bliżej niż Daleki Wschód. ## Geografia Region Bliskiego Wschodu obejmuje przede wszystkim państwa położone w południowo-zachodniej Azji. Do najczęściej zaliczanych państw należą: * Arabia Saudyjska * Bahrajn * Egipt * Irak * Iran * Izrael * Jemen * Jordania * Katar * Kuwejt * Liban * Oman * Palestyna * Syria * Turcja * Zjednoczone Emiraty Arabskie * Cypr (w niektórych ujęciach) Łączna powierzchnia tych państw wynosi około 9,7 mln km², a populacja sięga 456 mln mieszkańców (dane z 2021 roku). ## Historia Bliski Wschód jest uznawany za kolebkę cywilizacji, miejsce, gdzie rozpoczęły się procesy przejścia z paleolitu do neolitu. Żyzny Półksiężyc, obszar wchodzący w skład regionu, dał początek starożytnym cywilizacjom Mezopotamii i Egiptu. To także miejsce narodzin trzech wielkich religii abrahamowych: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Przez wieki Bliski Wschód był areną konfliktów i rywalizacji wielkich imperiów: * Asyrii z Królestwem Medów * Medów z Persami * Persów z Królestwem Macedonii * Macedonii z Seleucydami * Seleucydów z Królestwem Partii * Partów z Imperium Rzymskim * Rzymu z Persją Sasanidów * Persów z Cesarstwem Bizantyńskim * Bizancjum z Imperium Arabskim * Arabów z Krzyżowcami * Krzyżowców z Mamelukami * Mameluków z Imperium Osmańskim * Turków z Persją Safawidów * Muzułmanów z Kolonializmem Europejskim Po I wojnie światowej wpływy w regionie rywalizowały Francja i Wielka Brytania, a po II wojnie światowej Stany Zjednoczone. ## Uwarunkowania polityczne Współcześnie na Bliskim Wschodzie dominuje ludność arabskojęzyczna wyznająca islam (sunnicki i szyicki). Region ten charakteryzuje się dużą niestabilnością polityczną, czego przykładem są liczne konflikty, takie jak konflikt izraelsko-arabski, wojna iracko-irańska i wojna w Zatoce Perskiej. ## Spójność geopolityczna Na spójność geopolityczną Bliskiego Wschodu wpływają następujące czynniki: * Przewaga ludności arabskiej * Dominacja islamu sunnickiego * Obecność języków semickich * Wspólna tradycja, kultura i historia * Działalność Ligi Państw Arabskich ## Gospodarka Bliski Wschód odgrywa kluczową rolę w globalnej gospodarce, ze względu na ogromne zasoby ropy naftowej. Ponadto region ten leży na skrzyżowaniu ważnych międzynarodowych szlaków komunikacyjnych, zarówno lotniczych, jak i morskich (Kanał Sueski). Kraje takie jak Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Katar są jednymi z największych producentów ropy naftowej na świecie. Turystyka, szczególnie religijna, również ma istotne znaczenie dla gospodarki niektórych państw, jak Izrael i Jordania. ## Kultura і Religia Bliski Wschód to miejsce styku różnych kultur i religii. Islam jest dominującą religią, ale istnieją również znaczące mniejszości chrześcijańskie i żydowskie. Kultura arabska ma ogromny wpływ na region, przejawiający się w muzyce, literaturze, architekturze i kuchni. Region ten posiada bogate dziedzictwo historyczne, widoczne w licznych zabytkach i stanowiskach archeologicznych. W architekturze dominują monumentalne meczety, pałace i fortyfikacje, często zdobione misternymi wzorami geometrycznymi i kaligrafią. ## Toponomia Termin "Bliski Wschód" jest przykładem nazwy europocentrycznej, określającej region z perspektywy Europejczyków. W języku angielskim termin "Near East" (Bliski Wschód) jest stopniowo wypierany przez "Middle East" (Środkowy Wschód). Badaniem kultur Bliskiego Wschodu zajmują się odpowiednie działy orientalistyki. ## Znaczenie стратегичне Bliski Wschód ma strategiczne znaczenie ze względu na swoje położenie na skrzyżowaniu trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki. Przebiegają tędy ważne szlaki komunikacyjne z Europy i Afryki Północnej na Daleki Wschód. Drogi morskie przez cieśniny czarnomorskie, Morze Śródziemne, Kanał Sueski, Morze Czerwone i Zatokę Perską oraz linie lotnicze łączące najważniejsze porty lotnicze Europy z południową Afryką, Azją, Dalekim Wschodem i Australią.