Chianti – włoskie wino wytrawne, intensywnie czerwone, o zawartości alkoholu 11,5-12,5%. Jego nazwa pochodzi od krainy historycznej w środkowej Toskanii, w której jest produkowane. Powstaje z winogron szczepów: sangiovese (min. 75%), canaiolo nero, trebbiano toscano i malvasia del chianti. Najbardziej cenione są wina produkowane w sercu regionu Chianti (obszar położony w trójkącie, wyznaczonym przez trzy niewielkie toskańskie miejscowości: Radda in Chianti, Gaiole in Chianti oraz Castellina in Chianti) i według tradycyjnej receptury, a określa się je mianem Chianti Classico DOCG. Jednocześnie w sprzedaży są też wina z charakterystycznym czarnym kogutem na żółtym tle (wówczas nie ma już dopisku DOCG), co świadczy o tym, że zostały wyprodukowane w szeroko pojętym regionie Chianti, ale według najwyższych standardów. Chianti często rozlewa się do charakterystycznych pękatych butelek umieszczonych w plecionce, zwanych fiasco. Przepis na dzisiejsze Chianti pochodzi prawdopodobnie z XVII lub z XVIII wieku, kiedy to bazowano przede wszystkim na szczepie sangiovese i kilku innych odmianach w mniejszych proporcjach. == Subregiony Chianti == Region Chianti obejmuje rozległy obszar Toskanii i zawiera w swoich granicach kilka nakładających się na siebie stref klasyfikacji Denominazione di origine controllata (DOC) oraz Denominazione di Origine Controllata e Garantita (DOCG). Inne renomowane toskańskie wina na bazie szczepu Sangiovese, takie jak Brunello di Montalcino czy Vino Nobile di Montepulciano, mogłyby być – gdyby ich producenci tak zdecydowali – butelkowane i etykietowane pod najbardziej podstawowym oznaczeniem „Chianti”. W ramach całego regionu Chianti produkuje się rocznie ponad 8 milionów skrzynek win klasyfikowanych na poziomie DOC lub wyższym. Chianti DOCG obejmuje całość win Chianti i rozciąga się na duży obszar – od zachodnich fragmentów prowincji Piza blisko wybrzeża Morza Tyrreńskiego, przez wzgórza Florencji na północy, prowincję Arezzo na wschodzie, aż po wzgórza Sieny na południu. W ramach Chianti DOCG wyróżnia się osiem zdefiniowanych subregionów, które mają prawo umieszczać swoją nazwę na etykiecie wina. Wina oznaczone po prostu jako „Chianti” pochodzą albo z mieszanki winogron z tych subregionów, albo z regionów peryferyjnych, nieobjętych żadną z podstref. Subregiony (zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara, zaczynając od północy) to: Colli Fiorentini – położona na południe od Florencji, Chianti Rùfina – w północno-wschodniej części strefy, wokół gminy Rufina, Chianti Classico – w centralnej części Chianti, rozciągająca się przez prowincje Florencji i Sieny, Colli Aretini – we wschodniej prowincji Arezzo, Colli Senesi – na południe od Chianti Classico, w wzgórzach Sieny; to największa z podstref, obejmująca również obszary Brunello di Montalcino i Vino Nobile di Montepulciano, Colline Pisane – najbardziej wysunięta na zachód podstrefa, w prowincji Piza, Montespertoli – wewnątrz Colli Fiorentini, wokół gminy Montespertoli, Montalbano – w północno-zachodniej części regionu, obejmująca również strefę Carmignano DOCG. Na rok 2006 areał upraw winorośli w poszczególnych podstrefach wynosił: Montalbano – 318 ha Colli Fiorentini – 905 ha Montespertoli – 57 ha Rùfina – 740 ha Colli Senesi – 3 550 ha Colline Pisane – 150 ha Colli Aretini – 649 ha oraz dodatkowe 10 324 ha w obszarach peryferyjnych, nieklasyfikowanych w ramach konkretnej podstrefy. Wina produkowane z tych ostatnich terenów są etykietowane po prostu jako „Chianti”. === Chianti Classico === Historyczny region produkcji wina Chianti został zdefiniowany po raz pierwszy w dekrecie Kosmy III Medyceusza w 1716, który określał dokładnie granice regionu i ustanawiał urzędową kontrolę nad produkcją (w celu uniknięcia oszustw). 22 lutego 1927 roku we Florencji 30 głównych winiarzy z regionu zawiązało konsorcjum o nazwie Consorzio Vino Chianti w celu standaryzacji jakości i zapewnienia autentyczności win Chianti. W 1932 roku po długich bataliach administracyjnych i prawnych cały teren z dekretu Kosmy III został wreszcie uznany za zupełnie odseparowany i posiadający własną tożsamość subregion Chianti Classico, w którym produkowane jest wino o klasyfikacji Chianti Classico. Od lat 80. XX wieku konsorcjum sponsoruje szeroko zakrojone badania w zakresie ampelografii i enologii, ze szczególnym uwzględnieniem selekcji klonalnej. W ramach projektu „Chianti 2000”, w ciągu ostatnich trzech dekad zreplantowano ponad 50% areału winnic w subregionie Chianti Classico, stosując nowoczesne techniki uprawy oraz zoptymalizowane klony szczepu Sangiovese. Według regulaminu włoskiego Ministerstwa Rolnictwa dot. produkcji wina DOCG Chianti Classico dzieli się na 3 rodzaje: Chianti Annata – wersja bazowa, dostępna w sprzedaży po minimum 12 miesiącach dojrzewania (odpowiada codziennej konsumpcji, lżejszym potrawom), minimum 80 % szczepu Sangiovese Chianti Riserva – klasa premium, dojrzewa co najmniej 24 miesiące z czego minimum 3 miesiące w butelce (do wykwintniejszej kuchni, na specjalne okazje), minimum 80 % szczepu Sangiovese Chianti Gran Selezione – wymaga co najmniej 30 miesięcy dojrzewania z czego min. 3 miesiące w butelce, produkowane wyłącznie z własnych winnic producenta, zgodnie z surowszymi normami jakości, oceniane przez niezależną komisję sensoryczną (kolekcjonerskie, do wieloletniego leżakowania, koneserskie degustacje), minimum 90 % szczepu Sangiovese Oficjalnym symbolem, który producenci Chianti Classico są zobligowani do umieszczania na butelce jest "Gallo Nero" czyli czarny kogut. Według danych z 2006 roku, w granicach Chianti Classico znajdowało się 7 140 ha (czyli 17 640 akrów) winnic. Ten subregion obejmuje powierzchnię około 260 km² (czyli 100 mil kwadratowych) i rozciąga się między miastem Florencja na północy a Sieną na południu. Cztery gminy - Castellina in Chianti, Gaiole in Chianti, Greve in Chianti oraz Radda in Chianti - znajdują się w całości wewnątrz oficjalnych granic Chianti Classico. Części gmin Barberino Val d’Elsa, San Casciano in Val di Pesa i Tavarnelle Val di Pesa (w prowincji Florencja), a także Castelnuovo Berardenga i Poggibonsi (w prowincji Siena), również mieszczą się w strefie dozwolonej dla produkcji win Chianti Classico. Podłoże geologiczne oraz topografia są zróżnicowane – wysokości wahają się od 250 do 610 metrów n.p.m. (czyli od 820 do 2 000 stóp), a pagórkowate ukształtowanie terenu sprzyja powstawaniu mikroklimatów. Dominują tu dwa główne typy gleby: alberese – czyli zwietrzały piaskowiec galestro – szarawoniebieski margiel o strukturze kredowej Na północy gleba jest bardziej żyzna i bogatsza w galestro. W kierunku południowym staje się coraz bardziej kamienista i zwarta, z przewagą alberese. Klimat również ulega zmianom – na północy wpływ rzeki Arno obniża temperatury, natomiast im dalej na południe, tym silniejsze jest nasłonecznienie i wyższe temperatury, szczególnie w okolicach Castelnuovo Berardenga. Wina Chianti Classico to zazwyczaj trunki o średniej strukturze, z wyraźnymi taninami oraz średnio-wysoką lub wysoką kwasowością. Typowe aromaty obejmują kwiatowe akcenty, wiśnię i delikatne nuty orzechowe. Profil smakowy wina rozwija się szczególnie intensywnie w środkowej fazie degustacji i finiszu, a niekoniecznie w pierwszym kontakcie z podniebieniem. Podobnie jak w przypadku Bordeaux, różne mikroregiony w obrębie Chianti Classico wykazują unikatowe cechy klimatyczno-glebowe, które znajdują odzwierciedlenie w charakterze lokalnych win. Według Master of Wine Mary Ewing-Mulligan: Wina z okolic Castellina odznaczają się delikatnym aromatem i smakiem Produkty z Castelnuovo Berardenga są najbardziej dojrzałe i intensywne smakowo Wina z Gaiole cechują się mocną strukturą i wyrazistymi taninami W okolicach Greve produkuje się wina o wysokim stopniu koncentracji smakowej Wprowadzenie w 2014 nowej kategorii Chianti Classico - Gran Selezione wzbudziło kontrowersje. Mimo wysokiego standardu technicznego, wprowadzenie kategorii Gran Selezione zostało skrytykowane przez część komentatorów jako zbędne i wynikające bardziej z potrzeb marketingowych niż rzeczywistej potrzeby jakościowej. Niektórzy określili tę decyzję jako:„Niepotrzebna; kolejna warstwa zamieszania, stworzona przez dział marketingu w desperackiej próbie wyciągnięcia Chianti Classico z kryzysu sprzedażowego.” == Winogrona i ich klasyfikacja == Od 1996 roku skład mieszanki winogron dla Chianti i Chianti Classico musi wynosić 75–100% Sangiovese, do 10% Canaiolo oraz do 20% innych zatwierdzonych czerwonych szczepów, takich jak Cabernet Sauvignon, Merlot or Syrah. Od 2006 roku w Chianti Classico zabronione jest używanie białych odmian winogron, takich jak Malvasia i Trebbiano. Chianti Classico musi mieć minimalny procent alkoholu wynoszący 12% oraz co najmniej 7 miesięcy leżakowania w barrique, natomiast Chianti Classico kategorii riserva musi być leżakowane co najmniej 24 miesiące w winnicy i zawierać co najmniej 12,5% alkoholu. Efektywność winnicy dla Chianti Classico jest limitowana do maksymalnie 7,5 t/ha (czyli 3 tony na akr). Dla podstawowego Chianti minimalna zawartość alkoholu to 11,5%, a plony ograniczone są do 9 t/ha (4 tony na akr). The aging for basic Chianti DOCG is much less stringent with most varieties allowed to be released to the market on 1 March following the vintage year. The sub-zones of Colli Fiorentini, Montespertoli and Rufina must be aged for a further three months and not released until 1 June. All Chianti Classicos must be held back until 1 October in the year following the vintage. Wymogi dotyczące leżakowania bazowego Chianti DOCG są znacznie mniej rygorystyczne - większość win może trafić na rynek już 1 marca po roku zbiorów. Subregiony Colli Fiorentini, Montespertoli i Rufina muszą dojrzewać dodatkowe trzy miesiące i nie mogą być wypuszczone przed 1 czerwca. Wszystkie Chianti Classico muszą być wstrzymywane co najmniej do 1 października roku następującego po zbiorach. Jancis Robinson zauważa, że Chianti bywa czas