Michigan (wymowa:/ˈmɪʃɪɡən/) – stan w północnej części Stanów Zjednoczonych, w regionie Midwest, w Krainie Wielkich Jezior, przy granicy kanadyjskiej. Graniczy z czterema z pięciu Wielkich Jezior. Michigan leży na dwóch półwyspach – Lower Peninsula na południowym wschodzie i Upper Peninsula na północnym zachodzie, rozdzielonych cieśniną Mackinac. Lower Peninsula ma większą powierzchnię i gęstość zaludnienia, otoczony przez jeziora Michigan na zachodzie i Huron na wschodzie. Upper Peninsula, położony pomiędzy Jeziorem Górnym na północy a Michigan na południu, jest ważny ze względu na turystykę i zasoby naturalne. Most Mackinac o długości 8 km łączy oba półwyspy i jest piątym pod względem długości mostem wiszącym na świecie. Stan liczy ponad 10 milionów mieszkańców, w tym 43% zamieszkuje obszar metropolitalny Detroit (4,3 mln mieszkańców). Stolicą stanu jest Lansing (112,1 tys.). Od przełomu wieków populacja Michigan pozostaje w stagnacji, a stan dotykają coraz większe problemy starzenia się populacji. University of Michigan był pierwszym publicznym uniwersytetem na Terytoriach Północno-Zachodnich, kiedy został otwarty w 1817 roku. Przez dziesięciolecia Michigan było znane z wysoko płatnych, związkowych miejsc pracy w przemyśle, z których duży procent przypadał na przemysł samochodowy. W XXI wieku przemysł wytwórczy podupadł. Nazwa stanu pochodzi od nazwy jeziora Michigan, poprzez język francuski wywodzącej się od słowa misshikama („wielkie jezioro”) z języka odżibwe. == Historia == Terytorium zostało początkowo skolonizowane przez Francuzów. Wcześniej przez tysiące lat, obszar stanu zamieszkiwały plemiona indiańskie. W czasie kolonizacji największym plemieniem byli Huroni. Pierwotni mieszkańcy tego regionu byli ludźmi mobilnymi. Do transportu wykorzystywali rzeki i jeziora. Francuski odkrywca Samuel de Champlain jako pierwszy odkrył dzisiejsze Michigan, gdy w 1603 roku przepłynął rzekę Świętego Wawrzyńca. Odkrywca i ksiądz Jacques Marquette założył pierwszą stałą europejską osadę w Sault Ste. Marie w 1668 roku. Miasto Detroit zostało założone w 1701 roku przez Antoine'a de Lamothe-Cadillaca, w tym czasie było placówką wojskową i ośrodkiem handlu futrami. Konflikty o kontrolę nad handlem futrami w Ameryce Północnej doprowadziły do ​​wojny siedmioletniej między Francją a Wielką Brytanią. Po przegranej wojnie w 1763 r. Francuzi oddali swoje kolonie na wschód od rzeki Missisipi, w tym Michigan, Brytyjczykom. Michigan pozostało pod kontrolą Brytyjczyków aż do zwycięstwa amerykańskich kolonistów. 3 września 1783 roku Michigan zostało przyznane Stanom Zjednoczonym na mocy traktatu paryskiego jako część Terytorium Północno-Zachodniego. W latach 30. XIX wieku rozpoczął się boom populacji. Pierwszy spis w 1834 roku wykazał populację ok. 60 tysięcy osób, rozproszonych w czternastu zorganizowanych hrabstwach. Do połowy XIX wieku populacja osiągnęła prawie 400 tys. mieszkańców. W 1860 roku Michigan było demokratyczną społecznością rolników, rzemieślników i drwali, którzy wywodzili się głównie z Nowej Anglii, Nowego Jorku, Pensylwanii i Ohio. Północna część tego stanu, zwana jest Copper Country (dosłownie „krainą miedzi”), to obszar w regionie Upper Peninsula, gdzie w latach 1845–1970 powszechne było wydobycie miedzi, a jedna z kopalń działała do 1995 r. W latach 1847–1887 Michigan było największym producentem miedzi w kraju. W tamtym czasie był to najbardziej zróżnicowany etnicznie region stanu. Praca w kopalniach przyciągała niewykwalifikowanych Chorwatów, Finów, Węgrów, Włochów, Polaków, Słoweńców i innych imigrantów. Wykwalifikowane stanowiska zajmowali głównie Kornwalijczycy, Irlandczycy i Niemcy. Wysoki odsetek drwali w firmach górniczych stanowili francuscy Kanadyjczycy. Przemysł motoryzacyjny w Michigan rozpoczął się wraz z założeniem Oldsmobile w Lansing, w 1897 roku. W 1903 roku Henry Ford założył Ford Motor Company w Detroit. == Geografia == W stanie obowiązują dwie strefy czasowe: w większości hrabstw UTC-05:00, a w 4 hrabstwach Upper Peninsula – UTC-06:00. === Granice stanu === Stan Michigan składa się z dwóch półwyspów położonych między 82°30′ a 90°30′W – „górnego” (Upper Peninsula) i „dolnego” (Lower Peninsula), oddzielonych cieśniną Mackinac. Na południu graniczy ze stanami Ohio i Indiana – część granic z tymi stanami to granice wodne. Zachodnia granica stanu to prawie całkowicie granice wodna na jeziorze Michigan ze stanami Illinois i Wisconsin. Dalej na północ przebiega granica lądowa części stanu Michigan położonej na półwyspie Upper Peninsula, wyznaczona częściowo przez rzeki Menominee i Montreal ze stanem Wisconsin. Dalej następuje granica wodna na Jeziorze Górnym, kolejno ze stanem Wisconsin, stanem Minnesota i kanadyjską prowincją Ontario. Od wyspy Isle Royale granica wodna między Michigan a Ontario przebiega prostoliniowo przez Jezioro Górne, a od Sault Ste. Marie skręca na południe, przebiegając przez jezioro Huron. W okolicach Detroit przebiega lądowa granica Michigan i Ontario, a następnie granica wodna Michigan i Ontario na jeziorze Erie. === Powierzchnia === Powierzchnia lądowa stanu wynosi 150 504 km², powierzchnia wodna tworzona przez położoną na terenie stanu część Wielkich Jezior 99,909 km², pozostała powierzchnia wodna 3380 km². Jedynym stanem amerykańskim o większej powierzchni wodnej jest Alaska. Z powierzchnią całkowitą wynoszącą 253 793 km², Michigan jest największym stanem amerykańskim na wschód od Missisipi (uwzględniając powierzchnię wodną) i 10. ze wszystkich stanów pod względem całkowitej powierzchni. === Ukształtowanie fizyczne === Półwysep Upper Peninsula jest silnie zalesiony, a na zachodzie dość górzysty. Góry Porcupine, najstarsze góry Ameryki Północnej, osiągają wysokość niemal 670 m (2000 stóp) n.p.m. i formują dział wodny między ciekami uchodzącymi do Jeziora Górnego a ciekami uchodzącymi do jeziora Michigan. Znajduje się tu najwyższy punkt stanu, Mount Arvon, o wysokości 602 m. W 2010 roku na półwyspie mieszkało 311 361 mieszkańców. Lower Peninsula rozciąga się z północy na południe przez 446 km i ze wschodu na zachód przez 314 km, a zajmuje prawie 2/3 powierzchni lądowej stanu. Orientacja geograficzna półwyspów stanu Michigan sprawia, że odległość między jego najbardziej oddalonymi punktami jest duża: Ironwood na zachodzie Upper Peninsula leży 1015 km od Lambertville na południowo-wschodnim krańcu Lower Peninsula. Geograficzna izolacja Upper Peninsula od demograficznych i politycznych ośrodków stanu czyni go odrębnym gospodarczo i kulturowo – na górnym półwyspie istnieją nawet aspiracje utworzenia nowego stanu o nazwie „Superior”. === Wody === W granicach stanu leży część czterech spośród Wielkich Jezior Amerykańskich – Michigan, Górnego, Huron i Erie, a także należące do tego samego systemu jezioro St. Clair. Michigan posiada najdłuższą śródlądową linię brzegową spośród wszystkich stanów amerykańskich i najdłuższą po Alasce całkowitą linię brzegową (włączając wyspy). Najbardziej oddalony od Wielkich Jezior punkt na terenie stanu jest od nich oddalony o 137 km, najbardziej oddalony od naturalnych źródeł wody punkt stanu jest od nich oddalony o 10 km. Na obu półwyspach stanu znajduje się wiele jezior i mokradeł, a wybrzeże jest bardzo rozczłonkowane – główne zatoki półwyspu Upper Peninsula to Keweenaw, Whitefish, Big Bay De Noc i Little Bay De Noc, a Lower Peninsula – Grand Traverse, Little Traverse, Thunder i Saginaw. Największą rzeką stanu jest Grand River o długości 406 km, jednak rzeki zlokalizowane na terenie stanu są na ogół małe, krótkie i nie niosą dużo wody. Niewiele spośród nich to rzeki żeglowne. === Ochrona przyrody === Na terenie stanu znajduje się park narodowy Isle Royale. Inne chronione strefy przyrody na terenie stanu to: Keweenaw National Historical Park, Pictured Rocks National Lakeshore, Sleeping Bear Dunes National Lakeshore i Father Marquette National Memorial. Przez Michigan przechodzi także The North Country National Scenic Trail. === Podział administracyjny === Stan podzielony jest na 83 hrabstwa. Podział w niewielkim stopniu uwzględnia ukształtowanie powierzchni. === Miejscowości === Na terenie stanu Michigan znajdują się 533 miasta (city) i wsie (village), w tym 7 o liczbie ludności przekraczającej 100 000, 91 powyżej 10 000 mieszkańców, a 352 powyżej 1000 mieszkańców (2022 r.). Detroit jest największym miastem w stanie Michigan, z szacowaną liczbą ludności 633 tys. (2023). Jest to największe miasto na granicy amerykańsko–kanadyjskiej, oraz połączone jest z Kanadą autostradą, tunelem kolejowym, a także jednym z najbardziej ruchliwych mostów – Ambassador Bridge. Obszar metropolitalny Detroit z populacją 4,3 mln mieszkańców, jest 14. co do wielkości aglomeracją USA i drugą (po Chicago) co do wielkości gospodarką w regionie Środkowego Zachodu. Lista miast zamieszkanych przez 10 000 lub więcej osób (2022 r.): == Demografia == Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Michigan liczy 10 077 331 mieszkańców, co oznacza wzrost o 193 691 (2,0%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 5,7% populacji, 21,5% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 17,7% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,7% ludności stanu stanowią kobiety. W latach 2020–2023 populacja skurczyła się o 40 tys. do 10 037 261 mieszkańców. Więcej osób opuszcza stan niż do niego przyjeżdża, innym problemem jest spadająca dzietność, z jednoczesnym starzeniem się populacji. 6,9% mieszkańców urodziło się poza granicami Stanów Zjednoczonych, co plasuje stan na 29. miejscu w USA (średnia krajowa wynosi – 13,7%). Ze średnią wieku 40,1 lat, Michigan jest 13. najstarszym stanem w kraju. === Język === W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami są: język angielski – 91,11%, język hiszpański – 2,93%, język arabski – 1,04%. === Grupy etniczne i pochodzenie === Według danych z 2022 roku, 75,7% mieszkańców stanowiła ludność biała (73,5% nie licząc Latynosów), 13,6% to ludność czarna lub Afroamerykanie