# Syria **Syria** (arab. ‏سوريا‎, trl. Sūrijā, trb. ‏Surija‎), oficjalna nazwa: **Syryjska Republika Arabska** (ar. الجمهورية العربية السورية, trl. Al-Ǧumhūrijja ăl-ʿArabijja ăs-Sūrijja) – państwo arabskie na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją, Irak, Jordanią, Libanem i Izraelem. Długość wybrzeża Morza Śródziemnego wynosi 193 km, najwyższym punktem jest Hermon (2814 m n.p.m.). Nazwa pochodzi od słowa luwijskiego „Sura/i” i greckiego Σύριοι/Sýrioi, oznaczającego region północnego Lewantu, obejmującego dzisiejszy Liban, Aleksandrettę i starożytne Antiochję. W szerokim znaczeniu jako „Wielka Syria” obejmuje tereny dzisiejszych Izraela, Palestyny, Jordanii, Synaju, Cylicji i innych ziem od gór Taurusu po Pustynię Syryjską. --- ## Geografia Syria leży na terenie historycznego regionu Bliskiego Wschodu. Charakteryzuje się różnorodnymi krajobrazami – od płaskowyżów, przez góry, aż po pustynię. Kluczowe rzeki to Eufrat i Barada. Klimat jest głównie suchy i kontynentalny. --- ## Historia ### Starożytność Pierwsze państwo na terenie dzisiejszej Syrii to **Ebla** (ok. 2500–2400 p.n.e.). Później była ważną prowincją Rzymskiego Imperium, podbitej przez Pompejusza w 64 p.n.e., a następnie pozostała pod panowaniem bizantyjskim. ### Okres arabski W latach 634–637 Arabowie podbili Syrię. W 661 Damaszek stał się stolicą kalifatu Umajjadów i centrum kultury islamu. Po przeniesieniu stolicy kalifatu Abbasydów do Bagdadu w 750 Syria znalazła się na obrzeżach muzułmańskiego świata. ### Średniowiecze i okres osmański W latach 1400–1401 miała miejsce najazd wojsk Timura na północną Syrię, w wyniku którego zostały złupione i zabite mieszkańcy Aleppo, Homs i Damaszku. W 1517 Syrię przyłączono do Imperium Osmańskiego, gdzie pozostała do 1831, a następnie do 1840 pod kontrolą wojsk egipskich Muhammada Ali. ### Okres międzywojenny Na mocy traktatu wersalskiego (1919) tereny tureckie na Bliskim Wschodzie oddano pod mandat francusko-brytyjski (umowa Sykes-Picot, 1916). W marcu 1920 Kongres Narodowy Syrii ogłosił niepodległość, ale francuskie wojska szybko ją stłumiły. W sierpniu 1920 Francja podzieliła Syrię na cztery małe państwa: Damaszek, Aleppo, Latakię i Dżabal ad-Duruz, a w 1925 połączyła Damaszek i Aleppo w Państwo Syrii. W 1946 ostatnie wojskowe oddziały francuskie opuściły Syrię. ### Niepodległość i pierwsze lata wolności W 1948 wojska syryjskie wzięły udział w pierwszej wojnie arabsko-izraelskiej. W 1958–1961 Syria połączyła się z Egiptem w Zjednoczoną Republikę Arabską pod przywództwem Gamal Abdel Naser. 28 września 1961 nastąpił zamach stanu i odłączenie od ZRA. ### Czasy partii Baas 8 marca 1963 partia Baas i Komitet Wojskowy przejęli władzę w wyniku zamachu stanu. W latach 1966–1970 miała miejsce walka o władzę między generałem Salah Dżadidem a Hafezem al-Asadem. Po wojnie sześciodniowej (1967) Syria straciła kontrolę nad wzgórzami Golan. W 1970 Hafiz al-Asad przejął władzę, wprowadzając Ruch Korygujący i zmieniając kurs gospodarczy. ### Wojna domowa i obecność W styczniu 2011 wybuchły protesty przeciw rządom Baszszara al-Asada, które przerodziły się w wojnę domową. Konflikt zaciągnął liczne aktorów międzynarodowych i lokalnych, w tym Stany Zjednoczone, Rosję, Turcję, Iran i grupy radykalne. W grudniu 2024 rebelianci przejęli kontrolę nad Aleppo, a następnie 8 grudnia 2024 Damaszek, obalając rząd Baszszara al-Asada. --- ## Podział administracyjny Syria dzieli się na 14 prowincji (muhafaz): - Damaszek (miasto wydzielone) - Al-Kunajtira - Dara - As-Suwajda - Hims - Tartus - Latakia - Hama - Idlib - Aleppo - Ar-Rakka - Dajr az-Zaur - Al-Hasaka Północna i wschodnia Syria de facto kontrolowana jest przez Autonomiczną Administrację Północną i Wschodnią Syrii, zamieszkawaną głównie przez Kurdów. --- ## Demografia Według danych z 2020 roku w Syrii dominują Arabowie syryjscy (63,8%), oprócz nich żyją Kurdowie (8,1%), Arabowie Alawici (7,2%), Arabowie saudyjscy (7,5%), Arabowie Druzowie (3,1%) i inne grupy etniczne. W zakresie religii islam dominuje (94,3%, głównie sunnicy), chrześcijaństwo stanowi 3,6%, pozostali 2,1%. --- ## Gospodarka Syria opiera się na wydobyciu i eksporcie ropy naftowej, gazu ziemnym, rolnictwie (pszenica, jęczmień, kukurydza, bawełna, warzywa) oraz turystyce. W 2011 PKB wyniósł 64,7 mld USD, bezrobocie 17,8% (2013), inflacja 59,1% (2013). Wartość eksportu 2,675 mld USD, importu 8,971 mld USD (2013). --- ## Siły zbrojne Syria dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: lądowymi, marynarką wojenną i powietrznymi. Wojska liczą 178 tys. żołnierzy zawodowych i 570 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2015) Syria zajmowała 36. miejsce na świecie, z rocznym budżetem obronnym 1,9 mld dolarów. --- ## Podsumowanie Syria to kraj o długiej i turbulentnej historii, przechodzący obecnie kluczowy moment transformacji politycznej i społecznej po 53 latach rządów rodziny Asadów. Konflikt domowy, który trwał od 2011 roku, doprowadził do ogromnych ludzkich i materialnych strat, ale także do zmiany struktury władzy i możliwości ponownego zjednoczenia państwa pod nową elitą polityczną.