Ocean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, zbiornik wodny na Ziemi. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalnymi równoważnymi nazwami polskimi, są Ocean Spokojny oraz Pacyfik. == Położenie i obszar == Największą rozciągłość południkową osiąga między arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa (w obrębie Oceanu Południowego) przy brzegach Antarktydy, gdzie wynosi ona aż 15,5 tys. km. Natomiast największą rozciągłość równoleżnikową osiąga pomiędzy wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru – jest to 19,8 tys. km, czyli prawie połowa obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są wybrzeża: Ameryki Północnej i Południowej na wschodzie, Azji i Australii na zachodzie oraz lody Arktyki i Antarktyki odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 764,836 mln km³, co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na części północną i południową, ale wyjątki stanowią wyspy Gilberta i Galapagos, które w całości zalicza się do Południowego Pacyfiku. Na tym oceanie znajdują się Rów Mariański, który osiąga głębokość 10 924 m, oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4280 m p.p.m. === Granice === Granice oceanów są umowne i niejednokrotnie stanowią przedmiot dyskusji naukowców, ponieważ niełatwo je wyznaczyć – na wodzie nie ma naturalnych granic. Ogólnie przyjmuje się, że Ocean Spokojny oddzielony jest od pozostałych w następujących miejscach: Ocean Spokojny / Ocean Atlantycki → Przyl. Horn, Cieśn. Drake’a, do Półwyspu Antarktycznego (lub do równoleżnika 60°S, jeżeli wyróżnia się Ocean Południowy) Ocean Spokojny / Ocean Arktyczny (uznawany także za część Atlantyku) → Cieśn. Beringa – od Płw. Czukockiego do Płw. Seward Ocean Spokojny / Ocean Indyjski → Płw. Malajski, Cieśn. Malakka, północno-zachodnie wybrzeża Archipelagu Malajskiego w pobliżu wyspy Timor, do Australii, od Tasmanii (147°E) do wybrzeża Antarktydy (lub do równoleżnika 60°S, jeżeli wyróżnia się Ocean Południowy) Ocean Spokojny / Ocean Południowy → równoleżnik 60°S == Morza, wyspy i rzeki == === Morza === Liczba mórz na Oceanie Spokojnym w stosunku do jego powierzchni nie jest zbyt wielka, ponieważ większa część jego obszaru to po prostu ocean, bez miejsc, w których można wyznaczyć morza. Jedynie w zachodniej części występuje dość duża liczba mórz i zatok. Niektóre z mórz to: Tasmana, Koralowe, Banda, Jawajskie, Celebes, Południowochińskie, Wschodniochińskie, Japońskie, Ochockie oraz Beringa. Wśród zatok można wyróżnić: Tajlandzką, Karpentaria oraz na wschodzie Alaska i Kalifornijską. Morza układu oceanicznego – Ocean Spokojny (Pacyfik): === Wyspy === Na oceanie tym znajduje się około 25 tys. wysp, czyli więcej niż na pozostałych zbiornikach wodnych razem wziętych. Duża ich część nosi nazwę Oceanii. Tradycyjnie składają się na nie: Polinezja – wiele wysp, należą do niej m.in.: Hawaje, Rotuma, Wyspy Midway, Samoa, Tonga, Tuvalu, Wyspy Cooka, Polinezja Francuska i Wyspa Wielkanocna Mikronezja – małe wyspy, zalicza się do niej: Mariany, Guam, Palau, Wyspy Marshalla, Kiribati, Nauru, Wake Melanezja – czarne wyspy, do której należą m.in. wyspy: Nowa Gwinea, Nowa Kaledonia, Vanuatu, Fidżi, Wyspy Salomona i Wyspy w Cieśninie Torresa Nowa Zelandia Prócz tego jest wiele wysp azjatyckich, niezaliczanych do tego podziału, jak np. Wyspy Japońskie, Archipelag Filipiński, Borneo i Jawa. === Rzeki === Do Oceanu Spokojnego uchodzi niewiele dużych rzek. Główną tego przyczyną są nadmorskie łańcuchy górskie na wybrzeżach obu Ameryk oraz Australii, stanowiące dział wodny, który kieruje większość rzek z tych kontynentów do innych oceanów. Jedynie w Azji sieć rzeczna jest bardziej rozbudowana. Najważniejsze rzeki wpadające do Oceanu Spokojnego to (według kontynentów): Azja – Jangcy, Rzeka Żółta, Amur i Mekong Ameryka Północna – Kolumbia, Jukon. Z pozostałych kontynentów zasilają Pacyfik tylko nieliczne, krótkie rzeki. == Charakterystyka wód == Temperatura wód powierzchniowych Oceanu Spokojnego waha się od bliskiej zeru w okolicach podbiegunowych do ok. 30 °C w pobliżu równika. Zasolenie również zmienia się stopniowo. Woda w okolicach równika jest mniej słona (ok. 30‰), z powodu obfitych deszczów nawiedzających te rejony, od tej znajdującej się na zwrotnikach (ponad 35‰). Niższe zasolenie niż w strefie zwrotnikowej cechuje również rejony polarne, gdyż niska temperatura hamuje tam parowanie. Wraz z głębokością temperatura wody opada do ok. 3–4 °C, przy czym nie dzieje się to stopniowo, ale skokowo (termoklina). Cyrkulacja powierzchniowa wody w północnej części oceanu jest zgodna z ruchem wskazówek zegara, a w części południowej jest odwrotnie. Główne prądy ciepłe: Północnorównikowy i Południoworównikowy, Równikowy Prąd Wsteczny, Kuro-siwo, Północnopacyficzny, Aleucki oraz Wschodnioaustralijski. Natomiast prądy zimne to m.in.: Prąd Wiatrów Zachodnich (Antarktyczny Prąd Okołobiegunowy), jego odnoga – Prąd Zachodnioaustralijski, Prąd Kalifornijski i Oja Siwo. Głębiej występują prądy o innej cyrkulacji, często przeciwbieżne. Na ich przebieg wpływ mają różnice temperatur i zasolenia, czyli gęstości wody. == Ukształtowanie dna == Ukształtowanie dna Oceanu Spokojnego jest bardzo urozmaicone. Występują tam wszystkie wielkie i małe formy dna oceanicznego. Najbardziej charakterystyczną cechą rzeźby jest obecność najrozleglejszych w oceanie światowym basenów oceanicznych i licznych rowów oceanicznych (2/3 rowów w oceanie światowym), ciągnących się wzdłuż podnóży Azji i obu Ameryk oraz wzdłuż podwodnych grzbietów z łukami wysp w zachodniej części oceanu. Najgłębsze rowy oceaniczne to: Mariański (10 911 m), Tonga (do 10 882 m), Kurylsko-Kamczacki (10 542 m), Filipiński (10 497 m), Izu-Ogasawara (9810 m) oraz Bougainville’a (9140 m). Światowy system grzbietów śródoceanicznych przechodzi do Oceanu Spokojnego z Oceanu Indyjskiego, od Grzbietu Australijsko-Antarktycznego, którego pacyficznym przedłużeniem jest Grzbiet Pacyficzno-Antarktyczny (Południowopacyficzny), ciągnący się przez południową część dna oceanu do Krawędzi Eltanin, od której z kolei ciągnie się Grzbiet Wschodniopacyficzny, szeroki i rozległy grzbiet skręcający stopniowo na północ w kierunku Zatoki Kalifornijskiej, gdzie kończy się główny pacyficzny ciąg grzbietów śródoceanicznych. W części południowo-wschodniej dna Oceanu Spokojnego leży drugorzędny śródoceaniczny Grzbiet Chilijski, ciągnący się w kierunku południowo-wschodnim, jako przedłużenie poprzecznej do Grzbietu Wschodniopacyficznego Krawędzi Challengera – do podnóża stoku kontynentalnego Ameryki Płd. Grzbiety śródoceaniczne Oceanu Spokojnego mają wzdłużne doliny ryftowe i są poprzecinane poprzecznie licznymi uskokami transformacyjnymi, tworzącymi długie strefy spękań (krawędzie) ciągnące się daleko w dnie sąsiednich basenów oceanicznych, zwłaszcza na zachód od Grzbietu Wschodniopacyficznego, w wielkim Basenie Północno-Wschodnim, gdzie m.in. krawędzie: Clarion, Clippertona i Galapagos mają po ok. 4 tys. km długości. Główne grzbiety śródoceaniczne dzielą dno Oceanu Spokojnego na 2 nierówne części. Mniejsza rozciąga się wzdłuż stoków kontynentalnych Ameryki i Antarktydy, obejmując kolejno baseny: Gwatemalski, Peruwiański i Chilijski, z rowami oceanicznymi wzdłuż Ameryki oraz rozległy Basen Bellingshausena, rozciągający się do stoków kontynentalnych po południowej części Chile i Antarktydy. Poza grzbietami śródoceanicznymi, na Pacyfiku występują też inne grzbiety podmorskie. Są to grzbiety powstałe w wyniku przesuwania się płyty oceanicznej ponad tzw. „plamą gorąca”, np. Grzbiet Hawajski, Grzbiet Cesarski, wydłużone wyniesienia podmorskie zbudowane ze skorupy kontynentalnej, np. Grzbiet Carnegie, Grzbiet Norfolski lub o nieznanej genezie. Na zachodzie i północy od głównych grzbietów rozciąga się większa część dna Oceanu Spokojnego z najgłębszymi rowami i basenami oceanicznymi, z których najrozleglejsze są baseny: Północno-Wschodni, Południowopacyficzny, Północno-Zachodni i Środkowopacyficzny. W zachodniej części oceanu leżą mniejsze baseny: Filipiński, Zachodniomariański, Melanezyjski, Południowofidżyjski, Tasmana i wiele innych. W basenach tych jest kilka wyraźnych, monotonnych równin abisalnych, największe występują na dnie Basenu Południowopacyficznego (na wschód od Nowej Zelandii) oraz w Basenie Bellingshausena (Równina Amundsena) i Basenie Północno-Wschodnim (m.in. równiny Równina Aleucka i Tuftsa). Inną, charakterystyczną cechą dna Oceanu Spokojnego jest wielka liczba wzniesień podwodnych, głównie pochodzenia wulkanicznego, w postaci łańcuchów gór wulkanicznych o prostolinijnym przebiegu, lub grzbietów w kształcie łuku, zwieńczonych wyspami, z przyległymi po zewnętrznej stronie głębokimi rowami oceanicznymi. Ponadto na dnie Oceanu Spokojnego występują masowo gujoty – pojedyncze podwodne góry o względnej wysokości do kilku tysięcy metrów i płaskich wierzchołkach, m.in.: Góra Hendersona ze szczytem na głębokości −388 m, Góra Pattona (−662 m), szczyt Ramapo (−73 m), Góra Orne'a (−29 m) oraz góry Wildera (−5 m) i Kammu (−320 m). Na dnie oceanu znajdują się także duże prowincje magmatyczne, w tym Wyniesienie Szackiego, na którym znajduje się rozległy wulkaniczny Masyw Tamu (−1980 m). W międzyzwrotnikowej części oceanu występują atole i wyspy koralowe oraz bariery koralowe wzdłuż łańcuchów wysp lub na szelfach, m.in. największa tego typu formacja, Wielka Rafa Koralowa, położona na szelfie u północno-wschodnich wybrzeży Australii na Morzu Koralowym. Stoki kontynentalne w Oceanie Spokojnym są strome, zwłaszcza te, które wznoszą się nad rowami oceanicznymi, a na niektórych odcinkach mają kształt stopni osuwiskowo-tektonicznych i często są pocięte kanionami podmorskimi. Szelfy zajmują niewielką część dna Oceanu Spokojnego, ich szerokość wynosi od kilkudziesięciu kilometrów u wybrzeży Ameryki do 700–800 km w morzach: Beringa, Wschodniochińskim, Południowochińskim,