Województwo warmińsko-mazurskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju. Siedzibą wojewody i władz samorządu województwa jest Olsztyn. Obejmuje obszar 24 173,47 km² (stan na 31 grudnia 2017) i liczy około 1,36 mln mieszkańców (30 czerwca 2023). == Historia == Województwo warmińsko-mazurskie powstało w 1999 r. w wyniku reformy podziału administracyjnego kraju i objęło tereny dawnego województwa: olsztyńskiego, większe części województw elbląskiego i suwalskiego oraz fragmenty toruńskiego, ciechanowskiego i ostrołęckiego. == Geografia == Według danych z 2 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 24 173,47 km², co stanowi 7,7% powierzchni Polski. Jest czwarte pod względem powierzchni spośród województw. === Położenie administracyjne === Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z: Rosją (z obwodem królewieckim) na długości 208,3 km na północy Litwą (z okręgiem mariampolskim) na długości 0 km na północnym wschodzie oraz z województwami: kujawsko-pomorskim na długości 125,8 km na południowym zachodzie mazowieckim na długości 210,9 km na południu podlaskim na długości 220,4 km na wschodzie pomorskim na długości 191,4 km na zachodzie Natomiast od północnego zachodu styka się z Zalewem Wiślanym. Województwo graniczy w jednym punkcie z Litwą; jest to trójstyk Polski, Rosji i Litwy, a jednocześnie czwórstyk granic województwa warmińsko-mazurskiego i podlaskiego z Rosją i Litwą. === Położenie historyczne === Województwo obejmuje należącą do Polski południową część krainy historycznej Prusy, która dzieli się na poszczególne mniejsze krainy – zarówno historyczne, jak i etnograficzne: Warmię Mazury Powiśle (tylko wschodnia część) Barcję (w większości, południowa część) Natangię (tylko południowa część) Południowa i wschodnia granica województwa warmińsko-mazurskiego pokrywa się, w niemal większości miejsc, z dawnymi granicami Prus, a zatem Prus Książęcych i Prus Wschodnich. Ponadto w granicach województwa znajdują się fragmenty innych regionów historyczno-etnograficznych, nienależących do Prus: Pomorze – ziemia chełmińska (południowo-zachodni skrawek) i ziemia lubawska (w większości, północno-wschodnia część) Mazowsze (południowe fragmenty) Suwalszczyzna (wschodnie i północno-wschodnie fragmenty) === Topografia === W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 146 km, to jest 1°18′44″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 240 km, co w mierze kątowej daje 3°39′28″. Współrzędne geograficzne skrajnych punktów: północny: 54°27′11″ szer. geogr. N – przecięcie granicy państwowej z pn. brzegiem Zalewu Wiślanego na Mierzei Wiślanej na wsch. od słupka granicznego nr 2436 (powiat braniewski), południowy: 53°08′27″ szer. geogr. N – pd.-wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 3197 (powiat działdowski), zachodni: 19°07′39″ dług. geogr. E – zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 81 (powiat iławski), wschodni: 22°47′07″ dług. geogr. E – wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 44 (powiat ełcki). Ukształtowanie powierzchni ma charakter wybitnie nizinny. Najwyższym punktem jest wierzchołek Dylewskiej Góry – 312 m n.p.m. Natomiast najniższym punktem jest depresja w Raczkach Elbląskich – 1,8 m p.p.m. === Stosunki wodne === Znaczna część województwa znajduje się na Pojezierzu Mazurskim. W jego skład wchodzą pojezierza: Olsztyńskie, Mrągowskie, Ełckie, Kraina Wielkich Jezior Mazurskich i Równina Mazurska. Województwo warmińsko-mazurskie nazywane jest „Krainą Tysiąca Jezior”. W rzeczywistości znajduje się w nim ponad 3000 jezior, w tym 2000 o powierzchni przekraczającej 1 ha. Największe z nich to: Śniardwy (109,7 km²) i Mamry (102,3 km²). Najdłuższe jezioro to Jeziorak (27 km długości, 32 km²) na Pojezierzu Iławskim. Najgłębsze jeziora to Wuksniki (67–68 m), Babięty Wielkie (65 m) i Piłakno (57 m). Większość zbiorników wodnych w regionie połączona jest systemem kanałów zbudowanych głównie w XIX w. Przykład stanowi Kanał Elbląski łączący jezioro Druzno z jeziorem Szeląg. Jego długość wynosi 83,3 km. Województwo leży w dorzeczu Wisły i rzek pobrzeża Bałtyku. Główne rzeki to Pasłęka, Łyna i Drwęca. Województwo leży nad Zalewem Wiślanym (na północnym zachodzie). === Lasy === Według danych z 31 grudnia 2012 w woj. warmińsko-mazurskim lasy obejmowały powierzchnię 745,9 tys. ha, co stanowiło 30,9% jego powierzchni. Największym kompleksem leśnym jest Puszcza Piska zajmująca prawie 1000 km². Inne duże zespoły leśne to: Puszcza Borecka, Puszcza Nidzicka i część Rominckiej oraz lasy: Łańskie i Taborskie. Dominuje drzewostan iglasty, przeważnie sosna. == Podział administracyjny == Województwo warmińsko-mazurskie podzielone jest na 19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu. W skład powiatów wchodzi 116 gmin: 16 miejskich, 34 miejsko-wiejskie i 66 wiejskich. Powierzchnia stan na 31 grudnia 2017 liczba ludności stan na 30 czerwca 2023. NUTS 2 PL62. == Urbanizacja == W województwie warmińsko-mazurskim jest 50 miast, z czego największymi z nich są Olsztyn, Elbląg i Ełk. Olsztyn jest głównym ośrodkiem przemysłu spożywczego, oponiarskiego i drzewnego oraz turystyki. Podkreślone zostały siedziby powiatów a wytłuszczone miasta na prawach powiatu. Liczba ludności według danych z dnia 30 czerwca 2023, powierzchnia z 31 grudnia 2017. Wszystkie miasta województwa przynależą do krainy historycznej Prusy, lecz w ich obrębie wyodrębnia się kilka mniejszych krain. Przy niektórych miastach podano więcej niż jedną taką krainę historyczną, gdyż w niektórych przypadkach nie ma ściśle określonych granic lub (ze względu na rozbieżne kryteria) różne krainy obejmują te same tereny. === Nazewnictwo miejscowości i regionów === W latach 1945–1950 Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych ponownie nazwała niektóre miejscowości i obiekty fizjograficzne (rzeki, jeziora) na terenie przyznanej Polsce południowej części byłych Prus Wschodnich. Istniejące wcześniej w polskim piśmiennictwie lub lokalnej mowie nazwy przemianowano na nowe, wcześniej nieistniejące, związane m.in. z zasłużonymi dla regionu postaciami: Ządzbork – Mrągowo Lec lub Łuczany – Giżycko Rastembork – Kętrzyn Węgobork – Węgorzewo Dryfort – Srokowo Nibork – Nidzica Rudczane – Ruciane Jańsbork – Pisz Wartembork – Barczewo Zybork – Jeziorany Melzak – Pieniężno Braunsberga – Braniewo Pruski Holąd – Pasłęk Zełwałd – Zalewo Margrabowa – Olecko Barsztyn – Bartoszyce Barty – Barciany Lecbark – Lidzbark Warmiński Ostród – Ostróda == Demografia == Według danych z 30 czerwca 2023 r. województwo miało 1 362 433 mieszkańców, co stanowiło 3,61% ludności Polski. Średnia gęstość zaludnienia jest jedną z najniższych w kraju i wynosi 56 osób na km² (śr. gęstość zaludnienia w Polsce – 123 os./km²), a na obszarach wiejskich wynosi około 25 osób na km². Dane z 30 czerwca 2023: Województwo jest jednym z bardziej zróżnicowanych etnicznie regionem współczesnej Polski. W 2021 roku mniejszości narodowe i etniczne stanowiły około 4% całej populacji województwa. Największe grupy stanowili Ukraińcy – 9107 osób, Niemcy – 4546 osób i Białorusini – 1165 osób. Województwo zamieszkują również inne mniejszości m.in. Romowie, Rosjanie, Litwini i Żydzi. == Cudzoziemcy == == Religia == == Administracja i polityka == === Samorząd wojewódzki === Organem stanowiącym i kontrolnym jest Sejmik Województwa Warmińsko-Mazurskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Olsztyn. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego tworzą następujące osoby: Marcin Kuchciński (marszałek), Katarzyna Sobiech (wicemarszałek), Sylwia Jaskulska (wicemarszałek), Maria Bąkowska oraz Robert Turlej. === Administracja rządowa === Organem administracji rządowej jest Wojewoda Warmińsko-Mazurski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Olsztyn przy alei Marszałka J. Piłsudskiego 7/9, gdzie znajduje się Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie. W ramach urzędu działają także 2 delegatury: w Elblągu i Ełku. Obecnie funkcję wojewody pełni Radosław Król, a wicewojewodami są Mateusz Szauer i Zbigniew Szczypiński. == Ochrona przyrody == Łącznie obszary chronione zajmują obszar 1126155,3 ha co stanowi 46,6% województwa. W regionie znajduje się 8 parków krajobrazowych: Według stanu na 2012 r. w województwie było 110 rezerwatów przyrody. W granicach województwa wyznaczonych jest 71 obszarów chronionego krajobrazu, gdzie ochroną objęto 956 286 ha. W 2024 r. na obszarze województwa znajdowało się 2327 pomników przyrody. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowiły pojedyncze drzewa (1708), grupy drzew (392), głazy narzutowe (135), aleje przydrożne (73) i 19 innych obiektów. W 2010 r. na obszarze województwa wyznaczono 14 obszarów specjalnej ochrony ptaków oraz 41 obszary mające znaczenie dla Wspólnoty. Większość obszarów Natura 2000 znajduje się na terenach już chronionych jako parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu. W 2024 r. na terenie regionu znajdowało się 146 użytków ekologicznych, zajmujących powierzchnię 7058 ha, 24 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych o powierzchni 23739 ha oraz jedno stanowisko dokumentacyjne Losy chroniące wyrobisko kredy jeziornej o pow. 2 ha. Główne obszary leśne w województwie: Puszcza Borecka Puszcza Napiwodzko-Ramucka Puszcza Nidzicka Puszcza Piska Lasy Iławskie Puszcza Romincka == Kultura == === Instytucje kultury samorządu województwa === Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie Centrum Spotkań Europejskich Światowid w Elblągu Centrum Polsko-Francuskie Côtes d’Armor Warmia i Mazury w Olsztynie Muzeum Budownictwa Ludowego Park Etnograficzny w Olsztynku Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie Muzeum Bitwy pod Grunwaldem w Stębarku Teatr im. Aleksandra Sewruka w Elblągu Teatr im