Podział terytorialny Polski – zmieniał się wielokrotnie. Od II wojny światowej reformy miały miejsce w latach 1946, 1950, 1957 i 1975. Obecny trójstopniowy podział administracyjny obowiązuje od ostatniej zmiany, wprowadzonej 1 stycznia 1999. Stan na 1 stycznia 2025: jednostki I stopnia – 16 województw jednostki II stopnia – 380 powiatów, w tym: 66 miast na prawach powiatu – gminy o statusie miasta, wykonujące zadania powiatu, potocznie zwane „powiatami grodzkimi”, 314 powiatów – skupiają od kilku do kilkunastu sąsiadujących ze sobą gmin, potocznie zwane „powiatami ziemskimi”; mogą mieć siedzibę w mieście na prawach powiatu, które nie leży na ich obszarze jednostki III stopnia – 2479 gmin, w tym: 302 miejskie – gminy, które zawierają się w administracyjnych granicach miasta (w tym 66 gmin będących jednocześnie miastami na prawach powiatu), 718 miejsko-wiejskich – gminy, w skład których wchodzi miasto oraz kilka wsi, 1459 wiejskich – gminy, które na swoim terytorium nie zawierają miasta (z tego 158 takich gmin ma siedzibę w mieście poza swoim obszarem, tzw. gmina obwarzankowa). == Dane statystyczne == Stan na 30 czerwca 2024 r. == Oceny podziału administracyjnego == Bohdan Wyżnikiewicz (Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową) wskazuje, że różnice w wielkości i potencjale województw są znaczne i że wynika to z faktu, że tworzeniu nowych województw towarzyszyły przetargi polityczne w sprawie ich liczby. Przedstawia ponadto, że mniejsze i słabsze ekonomicznie województwa rozwijają się wolniej niż duże i silne ekonomicznie regiony. W 2000 r. rząd Jerzego Buzka uznał potrzebę rozpoczęcia pilnych działań prowadzących do łączenia się miast na prawach powiatu i powiatów mających siedzibę swych władz w tych miastach, z uwagi na znaczące dysproporcje występujące w zakresie potencjału instytucjonalnego jednostek powiatowych. Analizy rządowe wskazywały na znacząco wyższy potencjał miast na prawach powiatu i szczególnie niski potencjał powiatów pozbawionych większych ośrodków miejskich. Dane wskazują, że powiaty pozbawione dużych miast mają znacząco mniejsze zasoby służące do wypełniania powiatowych zadań publicznych. W 2001 Sejm i Senat zgodnie uznały nowy zasadniczy podział terytorialny państwa za poprawny i spełniający założenia reformy administracji publicznej. Senat wskazał na konieczność wspierania inicjatyw zmierzających do racjonalizacji podziału terytorialnego kraju na powiaty. Sejm stwierdził, że część powiatów jest zbyt słaba ekonomicznie, a przez to mało sprawna i mało efektywna. Analiza potencjału rozwojowego jednostek powiatowych wskazuje na duże zróżnicowanie między miastami na prawach powiatu a powiatami pozbawionymi ośrodków miejskich. Za korzystne dla wykonywania funkcji publicznych Sejm uznał łączenie się miast na prawach powiatu i otaczających je powiatów mających siedziby w tych miastach. == Podział administracyjny Polski == Poniższa lista przedstawia podział administracyjny Polski na województwa. Najpierw wymienione jest miasto (lub miasta) wojewódzkie (wytłuszczoną czcionką) oraz pozostałe miasta na prawach powiatu. Dalej wszystkie powiaty wraz z miastami będącymi siedzibą władz powiatu. Podział powiatów na gminy przedstawiono na stronach „Dokładniejsze informacje”. === województwo dolnośląskie === Podział powiatów na gminy zamieszczono w podział administracyjny województwa dolnośląskiego. miasta na prawach powiatu: Wrocław Jelenia Góra Legnica Wałbrzych (do 31 grudnia 2002 i ponownie od 1 stycznia 2013) powiaty: powiat bolesławiecki ⇒ Bolesławiec powiat dzierżoniowski ⇒ Dzierżoniów powiat głogowski ⇒ Głogów powiat górowski ⇒ Góra powiat jaworski ⇒ Jawor powiat kamiennogórski ⇒ Kamienna Góra powiat karkonoski ⇒ Jelenia Góra (do 31 grudnia 2020 powiat jeleniogórski) powiat kłodzki ⇒ Kłodzko powiat legnicki ⇒ Legnica powiat lubański ⇒ Lubań powiat lubiński ⇒ Lubin powiat lwówecki ⇒ Lwówek Śląski powiat milicki ⇒ Milicz powiat oleśnicki ⇒ Oleśnica powiat oławski ⇒ Oława powiat polkowicki ⇒ Polkowice powiat strzeliński ⇒ Strzelin powiat średzki ⇒ Środa Śląska powiat świdnicki ⇒ Świdnica powiat trzebnicki ⇒ Trzebnica powiat wałbrzyski ⇒ Wałbrzych powiat wołowski ⇒ Wołów powiat wrocławski ⇒ Wrocław powiat ząbkowicki ⇒ Ząbkowice Śląskie powiat zgorzelecki ⇒ Zgorzelec powiat złotoryjski ⇒ Złotoryja === województwo kujawsko-pomorskie === Podział powiatów na gminy zamieszczono w podział administracyjny województwa kujawsko-pomorskiego. miasta na prawach powiatu: Bydgoszcz Toruń Włocławek Grudziądz powiaty: powiat aleksandrowski ⇒ Aleksandrów Kujawski powiat brodnicki ⇒ Brodnica powiat bydgoski ⇒ Bydgoszcz powiat chełmiński ⇒ Chełmno powiat golubsko-dobrzyński ⇒ Golub-Dobrzyń powiat grudziądzki ⇒ Grudziądz powiat inowrocławski ⇒ Inowrocław powiat lipnowski ⇒ Lipno powiat mogileński ⇒ Mogilno powiat nakielski ⇒ Nakło nad Notecią powiat radziejowski ⇒ Radziejów powiat rypiński ⇒ Rypin powiat sępoleński ⇒ Sępólno Krajeńskie powiat świecki ⇒ Świecie powiat toruński ⇒ Toruń powiat tucholski ⇒ Tuchola powiat wąbrzeski ⇒ Wąbrzeźno powiat włocławski ⇒ Włocławek powiat żniński ⇒ Żnin === województwo lubelskie === Podział powiatów na gminy zamieszczono w podział administracyjny województwa lubelskiego. miasta na prawach powiatu: Lublin Biała Podlaska Chełm Zamość powiaty: powiat bialski ⇒ Biała Podlaska powiat biłgorajski ⇒ Biłgoraj powiat chełmski ⇒ Chełm powiat hrubieszowski ⇒ Hrubieszów powiat janowski ⇒ Janów Lubelski powiat krasnostawski ⇒ Krasnystaw powiat kraśnicki ⇒ Kraśnik powiat lubartowski ⇒ Lubartów powiat lubelski ⇒ Lublin powiat łęczyński ⇒ Łęczna powiat łukowski ⇒ Łuków powiat opolski ⇒ Opole Lubelskie powiat parczewski ⇒ Parczew powiat puławski ⇒ Puławy powiat radzyński ⇒ Radzyń Podlaski powiat rycki ⇒ Ryki powiat świdnicki ⇒ Świdnik powiat tomaszowski ⇒ Tomaszów Lubelski powiat włodawski ⇒ Włodawa powiat zamojski ⇒ Zamość === województwo lubuskie === Podział powiatów na gminy zamieszczono w podział administracyjny województwa lubuskiego. miasta na prawach powiatu: Gorzów Wielkopolski Zielona Góra powiaty: powiat gorzowski ⇒ Gorzów Wielkopolski powiat krośnieński ⇒ Krosno Odrzańskie powiat międzyrzecki ⇒ Międzyrzecz powiat nowosolski ⇒ Nowa Sól powiat słubicki ⇒ Słubice powiat strzelecko-drezdenecki ⇒ Strzelce Krajeńskie powiat sulęciński ⇒ Sulęcin powiat świebodziński ⇒ Świebodzin powiat wschowski ⇒ Wschowa (utworzony 1 stycznia 2002) powiat zielonogórski ⇒ Zielona Góra powiat żagański ⇒ Żagań powiat żarski ⇒ Żary === województwo łódzkie === Podział powiatów na gminy zamieszczono w podział administracyjny województwa łódzkiego. miasta na prawach powiatu: Łódź Piotrków Trybunalski Skierniewice powiaty: powiat bełchatowski ⇒ Bełchatów powiat brzeziński ⇒ Brzeziny (utworzony 1 stycznia 2002) powiat kutnowski ⇒ Kutno powiat łaski ⇒ Łask powiat łęczycki ⇒ Łęczyca powiat łowicki ⇒ Łowicz powiat łódzki wschodni ⇒ Łódź powiat opoczyński ⇒ Opoczno powiat pabianicki ⇒ Pabianice powiat pajęczański ⇒ Pajęczno powiat piotrkowski ⇒ Piotrków Trybunalski powiat poddębicki ⇒ Poddębice powiat radomszczański ⇒ Radomsko powiat rawski ⇒ Rawa Mazowiecka powiat sieradzki ⇒ Sieradz powiat skierniewicki ⇒ Skierniewice powiat tomaszowski ⇒ Tomaszów Mazowiecki powiat wieluński ⇒ Wieluń powiat wieruszowski ⇒ Wieruszów powiat zduńskowolski ⇒ Zduńska Wola powiat zgierski ⇒ Zgierz === województwo małopolskie === Podział powiatów na gminy zamieszczono w podział administracyjny województwa małopolskiego. miasta na prawach powiatu: Kraków Tarnów Nowy Sącz powiaty: powiat bocheński ⇒ Bochnia powiat brzeski ⇒ Brzesko powiat chrzanowski ⇒ Chrzanów powiat dąbrowski ⇒ Dąbrowa Tarnowska powiat gorlicki ⇒ Gorlice powiat krakowski ⇒ Kraków powiat limanowski ⇒ Limanowa powiat miechowski ⇒ Miechów powiat myślenicki ⇒ Myślenice powiat nowosądecki ⇒ Nowy Sącz powiat nowotarski ⇒ Nowy Targ powiat olkuski ⇒ Olkusz powiat oświęcimski ⇒ Oświęcim powiat proszowicki ⇒ Proszowice powiat suski ⇒ Sucha Beskidzka powiat tarnowski ⇒ Tarnów powiat tatrzański ⇒ Zakopane powiat wadowicki ⇒ Wadowice powiat wielicki ⇒ Wieliczka === województwo mazowieckie === Podział powiatów na gminy zamieszczono w podział administracyjny województwa mazowieckiego. miasta na prawach powiatu: Warszawa Ostrołęka Płock Radom Siedlce powiaty: powiat białobrzeski ⇒ Białobrzegi powiat ciechanowski ⇒ Ciechanów powiat garwoliński ⇒ Garwolin powiat gostyniński ⇒ Gostynin powiat grodziski ⇒ Grodzisk Mazowiecki powiat grójecki ⇒ Grójec powiat kozienicki ⇒ Kozienice powiat legionowski ⇒ Legionowo powiat lipski ⇒ Lipsko powiat łosicki ⇒ Łosice powiat makowski ⇒ Maków Mazowiecki powiat miński ⇒ Mińsk Mazowiecki powiat mławski ⇒ Mława powiat nowodworski ⇒ Nowy Dwór Mazowiecki powiat ostrołęcki ⇒ Ostrołęka powiat ostrowski ⇒ Ostrów Mazowiecka powiat otwocki ⇒ Otwock powiat piaseczyński ⇒ Piaseczno powiat płocki ⇒ Płock powiat płoński ⇒ Płońsk powiat pruszkowski ⇒ Pruszków powiat przasnyski ⇒ Przasnysz powiat przysuski ⇒ Przysucha powiat pułtuski ⇒ Pułtusk powiat radomski ⇒ Radom powiat siedlecki ⇒ Siedlce powiat sierpecki ⇒ Sierpc powiat sochaczewski ⇒ Sochaczew powiat sokołowski ⇒ Sokołów Podlaski powiat szydłowiecki ⇒ Szydłowiec powiat warszawski zachodni ⇒ Ożarów Mazowiecki powiat węgrowski ⇒ Węgrów powiat wołomiński ⇒ Wołomin powiat wyszkowski ⇒ Wyszków powiat zwoleński ⇒ Zwoleń powiat żuromiński ⇒ Żuromin powiat żyrardowski ⇒ Żyrardów === województwo opolskie === Podział powiatów na gminy zamieszczono w podział administracyjny województwa opolskiego. miasta na prawach powiatu: Opole powiaty: powiat brzeski ⇒ Brzeg powiat głubczycki ⇒ Głubczyce powiat kędzierzyńsko-kozielski ⇒ Kędzierzyn-Koźle powiat kluczborski ⇒ Kluczbork powiat krapkowicki ⇒ Krapkowice powiat namysłowski ⇒ Namysłów powiat nyski ⇒ Nysa powiat oleski ⇒ Olesno powiat opolski ⇒ Opole powiat prudnicki ⇒ Prudnik powiat strzelecki ⇒ Strzelce Opolskie === województwo podkarpackie === Podział powiatów na gminy zamieszczono w podział administracyjny województwa podkarpackiego. miasta na prawach powiatu: Rzesz