Somerset (IPA /ˈsʌmɚˌsɛt/) – hrabstwo ceremonialne i historyczne w południowo-zachodniej Anglii, nad południowym wybrzeżem Kanału Bristolskiego. Do 31 marca 2023 pełniło funkcję hrabstwa administracyjnego (niemetropolitalnego), ze stolicą w Taunton. Somerset jest krainą z przewagą krajobrazu wiejskiego. Jego charakter kształtują wzgórza Quantock Hills i Mendip, Park Narodowy Exmoor i równina Somerset Levels. Osadnictwo na tym obszarze datuje się od neolitu. Zasiedlanie obszaru nastąpiło w epoce rzymskiej i saksońskiej. Hrabstwo odegrało znaczącą rolę przy umocnieniu władzy za Alfreda Wielkiego, wojny domowej 1652-1661 oraz rebelii Monmoutha. Najważniejszą gałęzią gospodarki hrabstwa jest rolnictwo. Przeważa chów owiec i krów, serowarstwo oraz uprawa wierzby dla potrzeb wikliniarstwa. Nieco spadła rola sadownictwa, choć do dzisiaj produkuje się tu znany w Anglii mocny cydr. Inne ważne gałęzie gospodarki to usługi, przemysł spożywczy, drobne rzemiosło oraz turystyka. Bezrobocie jest niższe od średniej krajowej, a przyrost naturalny – wyższy. == Podział administracyjny == Od 1 kwietnia 2023 Somerset, jako hrabstwo ceremonialne, obejmuje trzy dystrykty typu unitary authority: Somerset, centrum administracyjne – Taunton North Somerset, centrum administracyjne – Weston-super-Mare Bath and North East Somerset, centrum administracyjne – Bath === Historia podziału administracyjnego === Od 1 kwietnia 1974 do 31 marca 2023 roku Somerset był hrabstwem niemetropolitalnym, dzielącym się na pięć dystryktów (od 2019 – cztery). Jako hrabstwo ceremonialne od 1 kwietnia 1997 roku Somerset obejmował także dwie jednostki typu unitary authority, wcześniej wchodzące w skład zlikwidowanego hrabstwa Avon. == Nazewnictwo == Nazwa hrabstwa pochodzi od staroangielskiego Sumorsǣte, krótkiej formy słowa Sumortūnsǣte oznaczającego „ludzi mieszkających w albo zależnych od Sumortūna. Pierwsze udokumentowane użycie nazwy Somersæte pochodzi z roku 845 po przejściu regionu pod panowanie saksońskie. Sumortūn odpowiada współczesnej nazwie Somerton, co oznacza „letnią osadę”, farmę zamieszkiwaną latem, ale opuszczaną na zimę. Jednak Somerton nie leży na równinie, a w zagłębieniu, gdzie było możliwe tylko życie latem z powodu możliwości powodzi, ale na wzgórzu, gdzie możliwa była również praca zimą. Istnieje alternatywna sugestia, że nazwa pochodzi od zwrotu Seo-mere-saetan oznaczającego „osadników nad jeziorem przy morzu”. Mieszkańcy Somersetu są wymienieni po raz pierwszy w kronice anglosaskiej przy wpisie z roku 845 w postaci formy Sumursætum, ale hrabstwo wymienione jest po raz pierwszy dopiero w roku 1015 – pod tą samą nazwą. Stara nazwa hrabstwa Somersetshire pada we wpisie z roku 878. Chociaż Somersetshire było obiegową i równoważną nazwą hrabstwa, wyszło z użycia dopiero w XIX wieku i już się go nie używa. Nastąpiło to prawdopodobnie z powodu przystosowania nazwy Somerset do oficjalnego użycia przez radę hrabstwa w roku 1889. Sufiks -shire, niezbędny w przypadku innych hrabstw, tu nie miała zastosowania, jako że nie zachodziła potrzeba odróżnienia nazwy hrabstwa od nazwy miasta. Nazwa staroangielska dalej jest używana w dewizie hrabstwa Sumorsaete ealle – „Wszyscy ludzie Somersetu”. Przyjęta jako motto w roku 1911, fraza została zaczerpnięta z Kroniki anglosaskiej. Somerset był częścią anglosaskiego królestwa Wessex, a zdanie odnosi się do poparcia udzielonego Alfredowi Wielkiemu podczas walk z najazdem wikingów. W języku walijskim nazwa hrabstwa brzmi Gwlad yr Haf , w kornijskim – Gwlas an Hav , a w bretońskim – Bro an Hañv. Wszystkie trzy nazwy znaczą „Kraj lata”. Nazewnictwo Somersetu jest w przeważającej części pochodzenia anglosaskiego, kilka nazw jednak zawiera elementy celtyckie. Na przykład dokument z roku 682 dotyczący wzgórza Creechborough, definiuje je jako „wzgórze, które Brytowie nazywają Cructan, a my – Crychbeorh (my – czyli Anglosasi). Niektóre nazwy są pochodzenia bretońskiego, jak np. Tarnock, lub też mają elementy zarówno bretońskie jak i anglosaskie, tak jak Pen Hill. == Historia == === Starożytność i średniowiecze === Osadnictwo w jaskiniach na wzgórzach Mendip i inne utwory, takie jak wąwóz w Cheddar sięga epoki paleolitu. Szkielet z Jaskini Gough pochodzi z roku 12 000 p.n.e., podczas gdy kompletny szkielet, znany jako człowiek z Cheddar, datowany jest na rok 7150 p.n.e. W jaskiniach znajdują się malowidła naskalne. Zamieszkiwanie niektórych jaskiń, takich jak Wookey Hole mogło odbywać się do czasów historycznych. Równiny Somerset Levels, zwłaszcza ich suche miejsca Glastonbury i Brent Knoll, również mają długą historię osadnictwa – wiadomo, że były zamieszkiwane przez myśliwych epoki mezolitu. Przemieszczanie się w regionie ułatwiała konstrukcja drogi przeprawowej przez bagna, najstarszej w Europie drogi zdradzającej prace inżynierskie Sweet Track, która pochodzi z lat 3807–3806 p.n.e. Na terenie hrabstwa znajdują się liczne grodziska epoki żelaza, które, tak jak np. Cadbury Castle czy Ham Hill, były zamieszkiwane później, w początkach średniowiecza. Wiek innych obiektów, jak np. kamiennych kręgów w Stanton Drew, nie jest ustalony, ale przyjmuje się, że pochodzą z neolitu. W roku 47 n.e., za czasów cesarza Wespazjana, Somerset podbił II Legion Augusta w ramach opanowywania Wyspy. Teren hrabstwa był pod panowaniem Cesarstwa rzymskiego do roku 409. Z tamtego okresu pochodzi wiele obiektów, w tym najbardziej znany – łaźnie rzymskie, od których nazwano miasto Bath. Po opuszczeniu Wyspy przez Rzymian nastąpił okres inwazji anglosaskiej. Anglosasi sprawowali kontrolę nad obszarem obecnej Anglii do roku 600 n.e., choć Somerset był wciąż brytyjski. Brytom udało się powstrzymać na jakiś czas ekspansję anglosaską na południowy zachód. Dopiero król Wessexu Ine przesunął granicę królestwa wschodniosaksońskiego na zachód, obejmując i Somerset. Pałac królewski w Cheddar był używany kilkakrotnie dla potrzeb Witenagemotu. Po inwazji Normanów na Anglię w 1066 obszar hrabstwa podzielono na 700 lenn, jednak duża część terytorium hrabstwa była własnością Korony, łącznie z fortyfikacjami Dunster. Przez następne wieki hrabstwo było regionem typowo rolniczym i dobrze prosperowało. Rozwinął się tu również przemysł, zwłaszcza wełniany i był największy w Anglii tamtego okresu. Kwitło również prymitywne górnictwo węglowe. Jednak, podobnie jak pozostałe części Wyspy, zostało silnie dotknięte przez czarną śmierć w r. 1348, która w tym regionie spowodowała blisko 50-procentową śmiertelność. W tym okresie w hrabstwie powstało kilka miast; bardzo silne były również wpływy kościoła, który na terenie hrabstwa posiadał ponad 20 opactw. === Czasy nowożytne === W roku 1610 wybudowano więzienie w Shepton Mallet, najstarsze w Anglii będące do tej pory w użyciu. W czasach angielskiej wojny domowej Somerset był w przeważającej części po stronie Parlamentu. W roku 1685 wybuchła rebelia Monmoutha. Rebelianci wylądowali w Lyme Regis i posuwali się na północ, mając nadzieję na zajęcie Bristolu i Bath, ale zostali pokonani w bitwie o Sedgemoor pod Westonzoyland, ostatniej bitwie w Anglii, stoczonej w uzgodnionym przez strony miejscu i czasie. Od miasta Wellington wziął swój tytuł Arthur Wellesley, 1. książę Wellington. Jego postać upamiętnia okazały obelisk. Wojna domowa w Anglii toczyła się również na terenie hrabstwa; najważniejszym jej epizodem było oblężenie Taunton. Wiek XVIII to w hrabstwie okres spokoju, ale rewolucja przemysłowa zlikwidowała w znacznej mierze chałupnictwo. Dalej rozwijało się rolnictwo, w Bath powstało w roku 1777 Stowarzyszenie Wspierania Rolnictwa, Sztuki, Rzemiosła i Handlu w Bath i Zachodniej Anglii, które dbało o postęp w technologii rolniczej. Ważną dziedziną gospodarki było podówczas górnictwo węgla kamiennego, głównie w okolicach Radstock. Szczyt produkcji przypada na rok 1920, choć obecnie wszystkie kopalnie są już nieczynne; ostatnią zamknięto w roku 1973. Usunięto również większość zabudowy przemysłowej i kopalnianej, oprócz koła napędowego koło muzeum w Radstock, nie ma bezpośrednich zabytków materialnych związanych z tą gałęzią życia ekonomicznego hrabstwa. Na zachodzie Somersetu pod koniec XIX wieku wydobywano również rudę żelaza, wysyłaną następnie z portu Watchet. W okresie I wojny światowej Somerset wystawił pułk piechoty, którego 5 000 żołnierzy poległo. W większości miast postawiono pomniki upamiętniające wydarzenia wojny; w wyniku działań wojennych tylko z siedmiu miejscowości nikt nie został zabity – miejscowości te nazywa się często Thankful villages. Podczas II wojny światowej Somerset był bazą przygotowawczą do D-Day. Do dziś w użyciu są szpitale, które zbudowano dla rannych w operacji. W Taunton zbudowano linię fortyfikacyjną mającą zapobiec inwazji niemieckiej. Do dziś pozostały bunkry na wybrzeżu i na południu hrabstwa, w pobliżu Ilminster i Chard. W Somersecie zbudowano szereg miast-atrap, aby chronić Bristol i inne ośrodki miejskie – miały udawać „zaciemnione” ulice, linie kolejowe i dworzec kolejowy Bristol Temple Meads, aby ochronić te obiekty przed nalotami bombowymi. Jedna z nich znajdowała się na szlaku Knickebein w obniżeniu Black Down, a wyprodukowało ją Studio Filmowe Shepperton w oparciu o zdjęcia lotnicze terenów kolejowych. Atrapy były oświetlone czerwonym, przymglonym światłem, udając np. pracę lokomotyw, Palono olej opałowy, aby symulować efekt płonącego miasta, co miało spowodować atak bombowy w niewłaściwym miejscu. Na miasto-atrapę Chew Magna zrzucono 3 stycznia 1941 sześć bomb, następnego dnia zbombardowano miasto – atrapę Uphill, zabezpieczające lotnisko w Weston-super-Mare. W wyniku nalotu zabito tylko stado krów. Po II wojnie światowej Somerset nie przeszedł większych przeobrażeń. Na fali ogólnego zainteresowania ochroną przyrody w roku 1954 na granicy hrabstwa stworzono Park Narodowy Exmoor, a dwa obszary objęto ochroną krajobrazu – Mendip (1972) i Quantock Hills (1956). Mimo zmierzchu kolei, region nabrał znaczenia gospodarczego dzięki budowie autostrady M5, która przecin