# Utah – Kraina Gór i Mormonów Utah, położony w środkowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, jest stanem o niezwykłej różnorodności krajobrazowej i bogatej historii. Od pustynnych równin po ośnieżone szczyty, Utah oferuje spektakularne widoki i szeroki wachlarz możliwości rekreacyjnych. Znany jako „Stan Ulów” (Beehive State), Utah jest również domem dla dużej populacji członków Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, potocznie zwanych mormonami. ## Historia Utah Historia Utah jest nierozerwalnie związana z rdzennymi Amerykanami, hiszpańskimi odkrywcami i mormońskimi pionierami. Region ten był zamieszkany przez plemiona takie jak Ute, Navajo, Goshute, Paiute i Shoshone od tysięcy lat, zanim Europejczycy zaczęli eksplorować i osiedlać się na tych ziemiach. ### Okres prekolumbijski Pierwsi ludzie pojawili się na terenach Utah około 12 000 lat temu, krótko po ostatnim zlodowaceniu. Klimat był wtedy chłodniejszy i bardziej wilgotny, a megafauna dostarczała pożywienia. Około 8000 lat temu klimat uległ zmianie, co wpłynęło na styl życia mieszkańców. Zaczęto zbierać i polować na inne gatunki roślin i zwierząt. Około 2000 lat temu, Indianie zaczęli prowadzić osiadły tryb życia, uprawiając kukurydzę, fasolę i dynie. Na terenach Utah rozwinęły się dwie kultury indiańskie: Anasazi na południu i południowym wschodzie oraz Kultura Fremont na północy i północnym zachodzie. Obie kultury około 750 roku n.e. wprowadziły łuk i strzały. Kultura Fremont zanikła około połowy XIII wieku, a susza, która zaczęła się około 1270 roku, spowodowała migrację Indian Anasazi na południe. ### Eksploracja i osadnictwo W 1776 roku hiszpańscy misjonarze Silvestre Vélez de Escalante i Francisco Atanasio Domínguez jako pierwsi Europejczycy zbadali centralną część dzisiejszego Utah. W latach 20. XIX wieku traperzy i handlarze futrami, tacy jak Jim Bridger, przemierzali region, odkrywając m.in. Wielkie Jezioro Słone. Jednak kluczowym momentem w historii Utah było przybycie mormonów w 1847 roku pod przywództwem Brighama Younga. Uciekając przed prześladowaniami religijnymi na wschodzie Stanów Zjednoczonych, mormoni szukali schronienia w odległej Dolinie Wielkiego Jeziora Słonego. Dzięki ciężkiej pracy i współpracy, przekształcili pustynny krajobraz w kwitnące osady. ### Terytorium Utah i walka o stanowość W 1848 roku, po wojnie amerykańsko-meksykańskiej, obszar Utah stał się częścią Stanów Zjednoczonych. W 1849 roku mormoni utworzyli Stan Deseret, który obejmował większą część dzisiejszego Utah oraz fragmenty sąsiednich stanów. Jednak Kongres Stanów Zjednoczonych odrzucił tę propozycję i w 1850 roku utworzył Terytorium Utah. W drugiej połowie XIX wieku relacje między mormonami a rządem federalnym były napięte z powodu praktyki poligamii. Dopiero po oficjalnym zakazie wielożeństwa w 1890 roku, Utah został przyjęty do Unii jako 45. stan 4 stycznia 1896 roku. ## Geografia i klimat Utah charakteryzuje się niezwykłym zróżnicowaniem krajobrazowym. Stan leży na obszarze Gór Skalistych, Wielkiej Kotliny i Wyżyny Kolorado. W północno-zachodniej części rozpościera się Wielkie Jezioro Słone i Wielka Pustynia Słona. Najwyższym szczytem jest Kings Peak (4123 m n.p.m.). Klimat Utah jest suchy i półpustynny, z dużymi różnicami temperatur między latem a zimą. Opady są niskie, szczególnie na obszarach nizinnych, ale w górach mogą być znacznie wyższe. Zimą śnieg jest powszechny w górach i dolinach. ### Parki narodowe i obszary chronione Utah jest domem dla pięciu parków narodowych, co plasuje go na trzecim miejscu w Stanach Zjednoczonych pod względem ich liczby:- * **Park Narodowy Bryce Canyon:** znany z unikalnych formacji skalnych zwanych hoodoos. * **Park Narodowy Zion:** imponujące kaniony wyrzeźbione przez rzekę Virgin. * **Park Narodowy Canyonlands:** labirynt kanionów, płaskowyżów i formacji skalnych. * **Park Narodowy Arches:** ponad 2000 naturalnych łuków skalnych. * **Park Narodowy Capitol Reef:** fałda skalna o długości 100 mil, odsłaniająca warstwy geologiczne. Oprócz parków narodowych, w Utah znajduje się wiele pomników narodowych, obszarów chronionych i parków stanowych, które oferują niezliczone możliwości rekreacyjne, od pieszych wędrówek i wspinaczki po jazdę na rowerze i narciarstwo. ## Demografia i kultura Utah jest jednym z najszybciej rozwijających się stanów w Stanach Zjednoczonych. Większość mieszkańców stanowią biali Amerykanie, ale rośnie liczba Latynosów, Azjatów i innych grup etnicznych. Dominującą religią jest mormonizm, który ma duży wpływ na kulturę i wartości stanu. ### Język Większość mieszkańców Utah posługuje się językiem angielskim. Hiszpański jest drugim najczęściej używanym językiem. ### Religia Struktura religijna w 2014 r.: * Mormoni – 55% * Bez religii – 22% * Protestanci – 13% * Katolicy – 5% * Pozostałe religie – 5% ## Gospodarka Gospodarka Utah jest zróżnicowana i dynamiczna. Oprócz tradycyjnych sektorów, takich jak górnictwo i rolnictwo, rozwija się przemysł technologiczny, turystyka i usługi. ### Zasoby naturalne Utah posiada bogate zasoby naturalne, w tym ropę naftową, gaz ziemny, węgiel, miedź, złoto, srebro i sól. Górnictwo odgrywa ważną rolę w gospodarce stanu. ### Turystyka Turystyka jest jednym z kluczowych sektorów gospodarki Utah. Parki narodowe, obszary chronione, ośrodki narciarskie i inne atrakcje przyciągają miliony turystów każdego roku. ### Rolnictwo Ważną gałęzią gospodarki jest rolnictwo. Hodowla bydła, uprawa siana, pszenicy i kukurydzy to główne działy. ## Podział administracyjny Stan Utah podzielony jest na 29 hrabstw (counties). ## Miasta Największe miasta w Utah to: * Salt Lake City (stolica stanu) * West Valley City * Provo * West Jordan * Orem ## Uczelnie Utah posiada wiele renomowanych uczelni, w tym: * University of Utah * Brigham Young University * Utah State University * Weber State University ## Informacje dodatkowe * **Dewiza stanu:** Industry (Pracowitość) * **Symbol stanu:** ul pszczeli ## Podsumowanie Utah to stan o niezwykłej historii, malowniczych krajobrazach i dynamicznej gospodarce. Od mormońskich pionierów po nowoczesne centra technologiczne, Utah łączy tradycję z innowacją. Bez względu na to, czy jesteś miłośnikiem przyrody, historii czy kultury, Utah ma wiele do zaoferowania.