# Bytów Bytów (kasz. Bętowó; niem. Bütow) to miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie bytowskim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bytów, położone na Pojezierzu Bytowskim, nad rzekami Borują i Bytową, oraz jeziorem Jeleń. Miasto stanowi lokalny węzeł drogowy (DK20, DW209, DW212, DW228). W latach 1975–1998 było administracyjnie w województwie słupskim. ## Historia Bytów pochodzi z XV w. Najstarszy zapis nazwy w formie *Butow* datowany jest z 1321 roku. W 1294 książą gdański Mściwoj II zmarł, a jego dziedzictwo przejmował późnny król Polski Przemysł II. W 1307 obszar, na którym leży Bytów, został zajęty przez margrabów brandenburskich. W 1317 brandenburski margrabia Waldemar przekazał ziemi bytowskiej księciu zachodniopomorskemu Warcisławowi IV, a ten w 1321 nadał ziemi bytowskiej swojemu marszałkowi Henningowi Behrowi. Z 1321 pochodzi najstarszy zapis nazwy miasta. W 1329 ziemia bytowska została wykupiona od jego spadkobierców przez Krzyżaki za 800 grzywien denarów pruskich srebra. W 1342 Krzyżacy utracili Słupsk, dlatego przenieśli z niego na krótko komturstwo do Bytowa. W 1346 miasto otrzymało prawa miejskie. W latach 1390–1405 Krzyżacy odbudowali zamek, a w 1409 go zdobyli wojska polskie. W 1410 po bitwie pod Grunwaldem Bytów przekazano przez króla Władysława Jagiełłę księciu pomorskemu Bogusławowi VIII. W 1411 po traktacie toruńskim ziemia bytowska wróciła do Krzyżaków. Po inkorporacji państwa Zakonu Krzyżackiego do Królestwa Polskiego, w dniu 2 grudnia 1454 król Kazimierz Jagiellończyk przekazał Bytów księciu szczecińskiemu Erykowi II. W 1460 Eryk II zerwał przymierze z Polską i przekazał Bytów Krzyżakom, jednak w 1466 Eryk II odzyskał ziemi bytowską poprzez wykup. W latach 1526–1637 wraz z całą ziemi lęborsko-bytowską był lennem Polski. W 1637 Bytów z Lęborkiem został przyłączony do Królestwa Polskiego. W 1657 po traktacie bydgoskim Bytów trafił pod władę Brandenburgii (dynastii Hohenzollernów), formalnie jako lenno Polski. W 1772 miasto zajęli Prusacy. W 1912 Polacy stanowili w powiecie bytowskim ok. 15% ludności i traktat wersalski pozostawił miasto w granicach Niemiec. Mimo to w okresie 1919–1939 działało tu liczne polskie organizacje. Od 1930 działał polski bank oraz Związek Polaków w Niemczech. W okresie II wojny Światowej Bytów był ościanym terenem konspiracji (Tajna Organizacja Wojskowa “Gryf Kaszubski” i Odra). W styczniu 1945 r. przez Bytów przeszedł marsz Świercęj alianckich z obozu jenieckiego Stalag XX B. W 1945 zniszczony w 70% i włączony ponownie do Polski; 90% niemieckiej ludności miasta wysiedlono. Stopniowo odbudowywany; siedziba powiatu 1946–1975. W 1946 urzędowo zatwierdzono obecną nazwę, po 1947 Bytów oraz okolice został zasiedlony osadnikami ze wschodniej i centralnej Polski, m.in. w ramach akcji “Wisła”. ## Demografia Piramida wieku mieszkańców Bytowa w 2014 roku:  ## Zabytki Cennymi zabytkami architektury (niechronionymi) są: - szpital przy ul. Lęborskiej z 1933, ob. rozbudowany, - dom modernistyczny z lat 30. XX w., ul. Prosta 3, - dom modernistyczny z 1935 (projekt), ul. Zielona 2-4, - wiadukt nad torami kolejowymi, w pierwotnej wersji zbudowany przed wojną. W czasie II wojny Światowej zburzono jedno przęsło. W Szczecinie podobnie zburzono Most Kłodny o zbliżonych konstrukcjach, jednak sama kratownica nie doznała uszkodzeń. Most Kłodny został wtedy przewieżony i ponownie zmontowany w Bytowie. Przez pewien czas obydwa przęsła – przedwojęne i przywiezione ze Szczecina koegzystowały, póżniej oryginalne przedwojęne przęsło rozebrano. ## Odkrycia archeologiczne W 2013 w Bytowie znaleziono miecz z późnlnej epoki brązu (950/900 – 750/700 r. p.n.e.). Zabytek znajduje się w zbiorach Muzeum Zachodniokaszubskiego w Bytowie. ## Transport W mieście krzyżują się drogi: - droga krajowa nr 20: Stargard – Szczecinek – Bytów – Gdynia, - droga wojewódzka nr 209: Warszkowo – Bytów, - droga wojewódzka nr 228: Bytów – Kartuzy, - droga wojewódzka nr 212: Osowo Lęborskie – Bytów – Chojnice – Kamionka nad jeziorem Zamarte. Do 1945 przez Bytów przebiegała linia kolejowa Miastko – Bytów – Lębork. 1 czerwca 2021 w mieście uruchomiono komunikację miejską. ### Kolej Kolej dotarła do miasta od strony Słupska w 1884; w 1901 połączono je z Lipuszem, w 1902 z Lęborkiem, w 1909 z Miastkiem. W ten sposób Bytów stał się stacją węzłową, jednak po przejście frontu w 1945 odcinki Bytów-Lębork oraz Bytów-Miastko rozebrano. Ostatecznie kolejową komunikację pasażerską zlikwidowano w 1991. Samorząd województwa przewiduje w przyszłości uruchomienie połączenia kolejowego z Gdańskiem i Gdyni, co umożwićlióo oddanie do użytku w 2015 Pomorskiej Kolei Metropolitalnej. ## Edukacja W Bytów znajdują się 3 szkoły ponadpodstawowe (Zespół Szkól Ponadpodstawowych, Zespół Szkól Ogólnokształcących, Zespół Szkól Ekonomiczno-Usługowych im. Stanisława Staszica), 4 szkoły podstawowe, Ościerz Szkolno-Wychowawczy oraz Filia Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Słupsku. W Bytów działają takę samodzielnie prowadzone szkoły niepubliczne: - Zaoczne Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych (1999), - Zaoczne Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych (2008), - Policealne Studium Zawodowe (1999). ## Wspólnoty religijne Na terenie miasta działalność religijną prowadzi Kościel Rzymskokatolicki, który posiada dwie parafie (pw. Św. Katarzyny i pw. Św. Filipa Neri), Kościel Greckokatolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, Kościel Zielonoświątkowy – protestancka wspólnota o charakterze ewangelickim oraz Świadkowie Jehowy. - Kościel greckokatolicki: parafia Św. Jerzego – cerkiew greckokatolicka, - Kościel rzymskokatolicki: parafia Św. Filipa Neri, - Kościel rzymskokatolicki: parafia Św. Katarzyny Aleksandryjskiej i Św. Jana Chrzcięla – kościel Św. Katarzyny Aleksandryjskiej i Św. Jana Chrzcięla, - Kościel Zielonoświątkowy – zbór w Bytowie, - Świadkowie Jehowy. ## Sport Miasto jest siedzibą klubu sportowego Bytovia. Klub ten korzysta z połączonego przy ul. Mickiewicza stadionu Miejskiego Ościerz Sportu i Rekreacji o nominalnej pojemności 2043 miejsc. 27 października 2009, dzięki rozkładanym trybunom, mecz 1/8 Pucharu Polski pomiędzy Bytovią II Bytów a Wisłą Kraków (0:2) obejrzał 5000 widzów. Boisko posiada wymiary 105 × 68 m, a oświetlenie płytowe zapewnia 4 jupitery o łącznej mocy 1600 lx, użyte po raz pierwszy 5 września 2015 w meczu z klubem Dolcan Ząbki. ## Wspólpraca samorżadowa Miasta partnerskie: - Markaryd, Szwecja (1996), - Zaleszczyki, Ukraina (1997), - Frankenberg, Niemcy (2008), - Winona, Stany Zjednoczone (2004), - Gdańsk, Polska (2007), - Taurogi, Litwa (2017). ## Inne 29 czerwca 2016 Rada Miasta w Bytowie ustanowiła Odznakę Honorową Gminy Bytów, ustalając jednocześnie jej wzór oraz zasady, tryb nadawania i sposób noszenia odznaki. ## Ludzie związani z Bytowem ## Zobacz teź - Cmentarz źdyński w Bytowie, - Most kolejowy w Bytowie ## Przypisy ## Linki zewnętrzne - Urząd Miejski w Bytowie - Historia źdyńw w Bytowie na portalu Wirtualny Sztetl - Bytów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 520 . ## Metadata - population: 16218 - founding_date: 1294 - region_name: West Pomeranian Voivodeship - birth_date: null - career_highlights: null - unique_style: null - interesting_facts: null - quotes: null - primary_color: null - logo_url: null - additional_images: ["https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Bytow_demografia_2014.png/800px-Bytow_demografia_2014.png", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Byt%C3%B3w_castle.jpg/800px-Byt%C3%B3w_castle.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Byt%C3%B3w_church.jpg/800px-Byt%C3%B3w_church.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Byt%C3%B3w_mill.jpg/800px-Byt%C3%B3w_mill.jpg", "https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Byt%C3%B3w_station.jpg/800px-Byt%C3%B3w_station.jpg"] - sentiment: { "positive": 50, "neutral": 50, "negative": 0 } - trust_profile: { "reliability": 80, "transparency": 70, "expertise": 90, "influence": 85, "stability": 75 }