# Wielka Brytania ## Geografia Wielka Brytania to wyspiarski kraj w Europie Zachodniej, położony na wyspie Wielkiej Brytanii i części wyspy Irlandii. Jego granica lądowa stanowi Irlandia Północna. Kraj otoczony jest Oceanem Atlantykiem na zachodzie, Morzem Północnym na wschodzie, kanałem La Manche na południu i Morzem Irlandzkim na zachodzie. W skład państwa wchodzą: Anglia, Walia, Szkocja i Irlandia Północna. ### Góry i wzgórza Góry występują głównie w zachodniej części wyspy, opadające łagodnie na wschód. Najwyższy szczyt to Ben Nevis (1345 m n.p.m.) w Szkocji. W Walii najwyższy szczyt to Snowdon (1085 m n.p.m.). ### Rzeki i miasta Najdłuższe rzeki: Severn (354 km), Tamiza (346 km), Trent (298 km). Największe miasta: Londyn (7,56 mln os.), Birmingham (1,02 mln), Manchester, Liverpool, Leeds, Bristol, Sheffield, Newcastle upon Tyne. Podmorski tunel łączy Londyn z Francją. ## Historia ### Starożytność W starożytności obszar był zasiedlany przez Celtów. W 55 i 54 roku p.n.e. Juliusz Cezar podjął inwazję, ale prawidłowy podbój nastąpił w 43 n.e. Rzymianie zbudowali wiele miast, które pozostawiają ślady w nazwach takich miejsc jak Lancaster, Winchester. ### Średniowiecze W VI w. Anglię podbito przez Anglosasów, którzy stworzyli heptarchię. W 1066 roku Normanowie podjęli inwazję, a Wilhelm I Zdobywca został królem. W 1707 roku powstało Królestwo Wielkiej Brytanii. ### XIX i XX wiek W 1801 roku powstało Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii. W 1922 Irlandia uzyskała niepodległość, pozostając tylko Irlandia Północna. W 1973 roku dołączyła do UE. ### XXI wiek W 2016 roku w referendum 51,9% głosowało za opuszczenie UE. Proces wyjścia z UE zakończył się 1 lutego 2020. ## Demografia ### Populacja W 2011 roku liczba ludności: 63,182 mln os. 83,9% mieszkańców (53,012 mln) zamieszkuje Anglię, 8,4% (5,295 mln) Szkocję, 4,8% (3,063 mln) Walii, a 2,9% (1,810 mln) Irlandię Północną. ### Migracje W 2001 roku 13,1% populacji pochodziło spoza kraju. Największe miasta z mniejszościami: Leicester (41,7%), Londyn (40,1%). ## Kultura ### Język Głównym językiem jest angielski. W Walii, Szkocji i Irlandii Północnej używane są też walijski, gaelicki i irlandzki. ### Literatura Brytyjska literatura rozpoczyna się od Y Gododdin (VI w.). W XIX wieku William Shakespeare, Jane Austen i Charles Dickens. W XX wieku J.R.R. Tolkien, Agatha Christie i J.K. Rowling. ### Muzyka Brytyjska muzyka popularna na świecie: The Beatles, Rolling Stones, Queen, Coldplay. W 2008 roku Glasgow zostało Miastem Muzyki UNESCO. ## Ustrój polityczny Wielka Brytania jest monarchią parlamentarną. Stolicą jest Londyn. Król Karol III. ## Gospodarka Gospodarka rozwinięta, trzecia w UE. Gospodarka usługowa (bankowość, ubezpieczenia) stanowi 37% PKB. ## Zobacz też - Władcy Wielkiej Brytanii - Habeas Corpus Act - Wielka Brytania w Unii Europejskiej - Honours list ## Uwagi - W 2020 roku Wielka Brytania opuszcza UE. ## Przypisy - [1] Eurostat, 2021 - [2] ONS, 2011 ## Bibliografia - Ferguson, Niall: Imperium. Wyd. Literackie, 2013. - Phillips, Charles: The Illustrated Encyclopedia of Royal Britain. Metro Books, 2011. - Rodger, N.A.M.: The Command of the Ocean. W.W. Norton & Co, 2006. ## Linki zewnętrzne - [UK National Statistics](https://www.ons.gov.uk) ## Obrazy - [Flag_of_the_United_Kingdom.svg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_the_United_Kingdom.svg) - [Stonehenge.jpg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stonehenge.jpg) - [Buckingham_Palace.jpg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Buckingham_Palace.jpg) - [Big_Ben.jpg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Big_Ben.jpg) - [London_Eye.jpg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:London_Eye.jpg) - [Tower_Bridge.jpg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tower_Bridge.jpg) - [Edinburgh_Castle.jpg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edinburgh_Castle.jpg) - [Snowdon.jpg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Snowdon.jpg) - [Cardiff_City_Centre.jpg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cardiff_City_Centre.jpg) - [Ben_Nevis.jpg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ben_Nevis.jpg) ## Metadata - population: 63182000 - founding_date: 1707 - region_name: United Kingdom - birth_date: null - career_highlights: null - unique_style: monarchia parlamentarna, gospodarka rynkowa - interesting_facts: 200 głowic atomowych, 34,4 mln turystów w 2015 - quotes: null - primary_color: #000000 - logo_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_the_United_Kingdom.svg - additional_images: [list of URLs above] ## Sentiment - positive: 50 - neutral: 50 - negative: 0 ## Trust Profile - reliability: 80 - transparency: 70 - expertise: 90 - influence: 85 - stability: 75 ## Ai Blocks - who_what: Kraj wyspiarski w Europie Zachodniej, składający się z Anglii, Walii, Szkocji i Irlandii Północnej. - background_history: Od Celtów, przez Cesarza, Normanów, do współczesnego państwa monarchii parlamentarnej. - key_facts: [63182000, 1707, 83.9%, 8.4%, 4.8%, 2.9%] - legends_myths: Mit o Arture, legendy o Celtach i Normanach. - notable_people: [William Shakespeare, Charles Dickens, J.K. Rowling, The Beatles] - key_events: [1707 - Unia, 1922 - Niepodległość Irlandii Północnej, 2020 - Wyjście z UE] ## Seo_title: Wielka Brytania - historia, geografia, kultura i gospodarka ## Meta_description: Informacje o Wielkiej Brytanii: geografia, historia, demografia, kultura, gospodarka i polityce. Dla ekspertów i turystów.