# Zachodni Brzeg (region) **Zachodni Brzeg** (arab. الضفة الغربية, hebr. הגדה המערבית) – część Półwyspu Syryjsko-Palestyńskiego, kontrolowana przez Izrael od wojny sześciodniowej w 1967 roku. Nazwa terytorium odnosi się do położenia na zachodnim brzegu rzeki Jordan. ## Geografia Powierzchnia: **5800 km²** Ludność: **ponad 3 miliony osób** (2,3 mln Palestyńczyków i ponad 700 tysięcy Żydów w osadach) Najważniejsze miasta: Jerycho, Betlejem, Dżanin, Nablus, Ramallah, Hebron Region leży na zachodnim brzegu rzeki Jordan, graniczy z Jordanią na wschodzie, a z północnej i zachodniej strony otaczają go terytoria państwa Izrael. Charakteryzuje się zróżnicowanym krajobrazem – od płaskich obszarów wokół Dżaniku po pagóry Judei na południu. ## Historia ### Okres przed 1948 W latach 1920–1947 Zachodni Brzeg był częścią **brytyjskiego mandatu Palestyny**. Po upadku Imperium Osmańskiego w ramach postkonfesjonalistycznego porządku międzynarodowego, region trafił pod administrację brytyjską w ramach układów pokojowych zakończonych I wojną światową. ### Okres 1948–1967 W wyniku wojny izraelsko-arabskiej 1948 roku **Jordania okupowała Zachodni Brzeg**, a następnie 24 kwietnia 1950 roku **oficjalnie anektowała** tę ziemię. Anexja ta została uznana jedynie przez Pakistan i Wielką Brytię. W tym okresie Jordania administrowała terenem, łącząc go z transjordanijską częścią swojego królestwa. ### Okres po 1967 roku Podczas **wojny sześciodniowej w 1967 roku** wojska izraelskie okupowały Zachodni Brzeg, który pozostaje pod kontrolą Izraela do dnia dzisiejszego. W 1972 roku Jordania zaproponowała stworzenie federacji z terenem, ale propozycja została odrzucona przez Federację Państw Arabskich. W 1988 roku król **Husajn I formalnie zrzekł się praw do terytorium**, co oznaczało formalne zakończenie roszczeń Jordanii do regionu. W 1994 roku rozpoczęła się **proces autonomii Palestyńskiej** – w pierwszej kolejności dotyczyła ona Jerycha i otaczających go terenów (około 60 km²). W 1995 roku autonomia została rozszerzona na dalsze obszary Zachodniego Brzegu w ramach **porozumień z Okapitu**. ## Polityka i konflikt Od lat 70. XX w. Zachodni Brzeg poddawany jest **stałej izraelskiej presji osadniczej**. Kolejne plany osadnicze miały na celu zakłócenie ciągłości geograficznej regionu, aby zapobiec powstaniu państwa palestyńskiego. W 2013 roku **UNCTAD** zauważyła wzrost liczby wyburzeń palestyńskiej własności i domów oraz wzrost liczby osadników izraelskich na obszarach otaczających wschodnią Jerozolimę i Betlejem. Prowadzono politykę fizycznego rozdrobnienia terytoriów palestyńskich, nazywanych "bantustanami" – analogicznie do polityki apartheidu w Republice Południowej Afryki. Palestyńczycy doświadczają **aktywnej przemocy ze strony żydowskich osadników** i izraelskich formacji zbrojnych, w tym pogromów i innych aktów agresji. ## Gospodarka i infrastruktura Region cierpi na ograniczenia gospodarcze spowodowane izraelską kontrolą granic, ruchu osobistego i handlu. Główne sektory gospodarki to rolnictwo, małe przedsiębiorstwa i usługi. Infrastruktura komunikacyjna jest niestabilna z powodu częstych zamknięć punktów granicznych i barier. ## Kultura Zachodni Brzeg jest regionem o bogatej tradycji kulturowej, z silnymi korzeniami w islamie i chrześcijaństwie. Tradycyjne rzemiosło, muzyka i kuchnia zachodnio-brzeżna odzwierciedlają mieszaninę wpływów arabskich i palestyńskich. Region słynie z produkcji oliwy, winogron i specjalnych gatunków dzięki unikalnemu klimatowi. ## Religia Region ma wielowyznaniowe znaczenie. W Betlejem urodził się Jezus Chrystus, co czyni go świętym miejscem dla chrześcijan. Hebron jest miejscem pochówku patriarchów i matriarch, co czyni go świętym zarówno dla żydów, jak i muzułmanów. Jerozolima, choć położona poza granicami regionu, ma symboliczne znaczenie dla wszystkich mieszkańców. ## Współczesne wyzwania Region zmaga się z trwającym od lat konfliktem, ograniczoną swobodą ruchu, ograniczonymi możliwościami rozwoju gospodarczego i polityczną niestałością. Pomimo to, społeczności lokalne starają się utrzymać życie kulturalne i społeczne w trudnych warunkach. --- **Zobacz też:** Jerozolima, Autonomia Palestyńska, Transjordania **Źródła:** JoeJ. Macaron, MichaelM. Sharnoff, AdamA. Zeidan