# Wymieranie permskie Wymieranie permskie (oznaczone czasem mianem "matki wielkich wymierań") to jedno z najbardziej ekstremalnych zdarzeń ekologicznych w historii Ziemi. Ok. 252–245 milionów lat temu, w okresie przełomu paleozoiku i mezozoiku, zmaroło się około 90–95% gatunków morskich, 60% rodzin gadów i płazów, a 30% rzędę owadów. To wydarzenie stanowiące punktem przełomu między dwiema erami paleozoiczną a mezozoiczną, było spowodowane przede wszystkim wulkanizmem, a szczególnie trapy syberyjskie, które doprowadziły do drastycznych zmian klimatu i ekosystemów. ## Historia i geneza W czasie permu, gółącego superkontynent Pangei, układ kontynentów był znacznie innej niż dzisiaj. Zmiany układu, w tym uformowanie superkontynentu, mogą być uznawane za czynnik wpływowy, ale proces ten trwał wiele milionów lat i nie jest bezpośrednio związany z wymieraniem. Gółące trapy syberyjskie, powstałe na przełomie permu i triasu, były największymi fanerozoicznych pokrywami lawowymi, objętość ich szacowana jest na ponad 1,5 miliona km³. Datowanie skał, które stanowią ich podstawę, wykazało, iż powstały w okresie około 1 milionu lat przed koniecznym wydarzeniem. ## Cechy i konsekwencje W wyniku wymierania permskiego pojawiło się wiele nowych linii ewolucyjnych, w tym rodzina dinosaurołowców, która później wyposażiła się w powolne zmiany i przekształcią się w dinosaurow. Zagłało się takę wiele ekosystemów, w tym rafów morskich, które były najbardziej narażone na zmiany klimatu. W przeciwieństwie do wymierania kredowego, wymieranie permskie miało miejsce w czasie, gdy Ziemia była w stanie naturalnym równomieriu, co wskazuje na inne przyczyny. ## Przyczyny Najbardziej akceptowana teoria przyczyn wymierania permskiego to wulkanizm, szczególnie trapy syberyjskie. Erupcje te doprowadziły do drastycznych zmian w skladzie atmosfery, w tym znieczyszczenia powietrza wyrzuconymi popiołami, kwaśnych deszczów, pożarów i zniszczenia warstwy ozonowej. To doprowadziło do ogłłania i zmniejszenia biodiversyty. Inne hipotezy, takie jak katastrofa kosmiczna (np. potencjalny krater Bedout o śrędnicy 195 km), są mniej akceptowane, ponieważ nie znaleziono podwyśszonej zawartości irydu, kwarcu szokowego czy stiszowitu. ## Wskażniki i datowanie Wykazanie wymierania jest najczęściej oparte na analizie skał osadowych i skamielin. Jednak skały z przełomu permu i triasu są trudne do dostępu, gółące się z powodu długotrwałej regresji mór. Badacze nie mają zgodnej opinii na temat trwania wymierania: niektórzy sugerowali krótkie okno (mniej niż 200 tysięcy lat), inni dłuższy okres (5–10 milionów lat). Nowsze badania wskazują, że główny impuls trwał krócej niż poprzednio oceniano, bo 60 ± 48 tysięcy lat. ## Wskażniki wulkanizmu Trappy syberyjskie, powstałe w wyniku wulkanizmu, były największymi trapy lawowymi na Ziemi. Ich powstąpienie jest uznawane za główną przyczynę wymierania. W wyniku erupcji mogło dojście do drastycznych i długotrwałych zmian w atmosferze, co wpłynąo na klimat i ekosystemy. ## Zakończnie Wymieranie permskie stanowi kluczowy punkt w historii Ziemi, zmieniający kondycję ekologiczną na wiele milionów lat. Jego przyczyny i konsekwencje nadal są tematem intensywnego badania naukowców, szczególnie geologów i biologów. ## Zobacz też * Dinosaurowie * Trappy syberyjskie * Katastrofa kosmiczna * Wymieranie kredowe ## Bibliografia * Benton, M.J. (2005). When Life Nearly Died: The Greatest Mass Extinction of All Time. Thames & Hudson. * Rothman, D.H. et al. (2014). Methanogenic burst in the end-Permian carbon cycle. Proceedings of the National Academy of Sciences. * Shen, S.Z. et al. (2011). Calibrating the end-Permian mass extinction. Science, 334(6054), 1267-1272. ## Linki zewnętrzne * [NASA - Permian Extinction](https://www.nasa.gov/audience/forstudents/k-4/stories/nasa-knows/what-is-permian-extinction.html) * [Smithsonian - Permian-Triassic Extinction](https://naturalhistory.si.edu/research/paleobiology/permian-triassic-extinction-event) ## Zdjęcia