Stockport – miasto w północno-zachodniej Anglii, położone w południowej części hrabstwa metropolitalnego Wielki Manchester, w dystrykcie Stockport. Leży 9,8 km na południowy wschód od Manchesteru. Liczy 117 935 mieszkańców (2021). Historycznie część hrabstwa Cheshire, Stockport w XVI w. był małym miastem położonym na południowym brzegu rzeki Mersey, znanym z uprawy konopi i wyrobu sznurka. W XVIII w. miasto zyskało jedną z pierwszych w Zjednoczonym Królestwie zmechanizowanych fabryk jedwabiu. Jednak dominował przemysł bawełniany. Stockport był też centrum przemysłu kapeluszowego, w 1884 eksportując ponad 6 milionów kapeluszy rocznie. W grudniu 1997 zamknięto ostatnią wytwórnię kapeluszy. Historii kapelusznictwa poświęcone jest muzeum „Hat Works – the Museum of Hatting”. Od strony zachodniej dominującą budowlą jest wiadukt kolejowy. Wybudowany w latach 40. XIX w., 27-łukowy most nad rzeką Mersey doprowadza kolej z Manchesteru do Birmingham i Londynu. Wiadukt jest tłem wielu pejzaży namalowanych przez L.S. Lowry’ego. Lowry był częstym gościem Stockport War Memorial Gallery na Greek Street, zwłaszcza w trakcie dorocznych wystaw malarstwa i rzeźby Stockport Art Guild. == Historia == === Toponimia === Pierwsza wzmianka o Stockport była zanotowana jako „Stokeport” w 1170. Obecnie akceptowana etymologia to staroangielskie stoc, rynek, oraz port, wioska, sioło (a dokładniej osada wewnątrz majątku); oznaczająca wobec tego wiejski rynek. Starsze wyjaśnienia to: stock, stos, piętra lub zamek, oraz port, las; oznaczające leśny zamek. Zamek w nazwie prawdopodobnie odnosi się do Stockport Castle, XII-wiecznej rezydencji rycerskiej typu motte, o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1173. Stockport nigdy nie był portem rzecznym ani morskim. Rzeka Mersey nie nadaje się do żeglugi niczym większym od canoe. W centrum Stockport postawiono na rzece Mersey budynki, tworząc przepust, i ulokowano na niej główną ulicę handlową Merseyway. === Wczesna historia === Najwcześniejsze znamiona obecności człowieka w okolicy to mikrolity ludów zbieracko-łowieckich z okresu mezolitu (środkowego okresu epoki kamienia, ok. 8000–3500 p.n.e.) oraz broń i narzędzia z okresu neolitu (nowy okres epoki kamienia, ok. 3500–2000 p.n.e.). Pozostałości z wczesnej epoki brązu (2000–1200 p.n.e.) to młoty kamienne, noże z krzemienia, siekiery z brązu oraz urny funeralne; wszystkie znalezione przez przypadek, nie w drodze systematycznych poszukiwań. Luka w datowaniu znalezionych przedmiotów przypada na lata ok. 1200 p.n.e. a okresem rzymskim (tzn. po ok. 70 n.e.). Może to oznaczać, że teren był niezamieszkały, być może z powodu niesprzyjającego klimatu. Mało dowodów wskazuje na stacjonowanie wojsk rzymskich w Stockport, pomimo silnych przekonań mieszkańców. Uważa się, że drogi z Cheadle do Ardotalia (Melandra) oraz z Manchesteru do Buxton krzyżowały się w pobliżu centrum miasta. Być może było to w okolicach przeprawy (brodu) przez rzekę Mersey, która była już wyłożona chodnikiem w XVIII w., jednak nigdy nie udowodniono, że zrobili to Rzymianie. Hegginbotham donosi (w 1892) o odkryciu mozaik rzymskich na Castle Hill (rejon rynku w Stockport) pod koniec XVIII w., w czasie budowy fabryki, ale podkreśla, że opiera się jedynie na miejscowej legendzie; kamienie w tym rejonie nigdy nie zostały poddane datowaniu przy użyciu nowoczesnych metod. Jednakże w XVIII w. prawdopodobnie znajdywano tam rzymskie monety i ceramikę. Zbiór monet z lat 375–378 mógł zostać znaleziony na brzegu rzeki Mersey na Daw Bank; prawdopodobnie zakopano je tam ze względów bezpieczeństwa. Sześć monet z okresu panowania anglosaskiego króla Edmunda (panował 939–946) i Eadreda (946–955) znaleziono w czasie orki w Reddish Green w 1789. Inna interpretacja (autorstwa Arrowsmith) uważa to za dowód osadnictwa w tamtych czasach, ale Morris uważa, że mógł to być „pojedynczy przypadek”. Ten mały zbiór jest jedynym anglosaskim znaleziskiem w tym rejonie. Jednak etymologia Stoc-port sugeruje zamieszkanie. === Średniowiecze === Żadna część Stockport nie pojawia się w Domesday Book z 1086. Północna część Mersey należała do setni (ok. 100 domostw, germański system administracji opisany już w 98 n.e. przez Tacyta, do Cheshire wprowadzony przed podbojem normandzkim) w rejonie Salford, która była słabo znana. Południowy rejon Mersey należał do setni Hamestan (Macclesfield). (Wspomniane są Cheadle, Bramhall, Bredbury, i Romiley, ale leżą one już za granicami miasta.) Opisana jest setnia Salford jako całość oraz Cheadle (itd.) za czasów Edwarda Wyznawcy (tzn. tuż przed inwazją Normanów) oraz w czasach współczesnych opisowi. Zmniejszenie ich wartości uważa się za dowód zniszczeń wojsk Wilhelma Zdobywcy w kampaniach znanych jako plądrowanie Północy. Pominięcie Stockport sugeruje tak dotkliwe zniszczenia, że nie było czego opisywać (zob. np. Husain). Arrowsmith wywodzi z etymologii że Stockport mógł być rykiem związanym z większymi ziemiami, wobec czego nie byłby opisywany osobno. Anglosascy właściciele ziemscy w tym rejonie zostali pozbawieni ziemi, która przypadła nowym panom normandzkim. Pierwszy przywilej miejski został nadany ok. 1220 i był jedyną podstawą działania władz w regionie przez 600 lat. Zamek należący do Geoffreya de Costentina jest zapisany jako twierdza przeciwko Henrykowi II w latach 1172–1173. Miejscowa legenda błędnie głosi, że Geoffrey był synem króla, Godfryd II Plantagenet, który był jednym z buntowników. Dent określa wielkość zamku na ok. 31 × 60 m, i uważa, że był podobny do zamków w Pontefract i Launceston. Zamek był prawdopodobnie w ruinie w połowie XVI w., i w 1642 postanowiono go zburzyć. Castle Hill, prawdopodobnie podstawa zamku, została zrównana w 1775 aby zrobić miejsce na fabrykę Warrena (patrz niżej). Pobliskie mury, kiedyś uważane za mury zamku lub mury miejskie, teraz uważa się za mur oporowy, zabezpieczający skarpę przed erozją. === Uprzemysłowienie === Stockport był jednym z prototypowych miast fabrycznych (mill town). W początkach XVIII w. produkowany w Anglii jedwab nie był wystarczającej jakości, aby mógł być użyty jako osnowa tkanin. Odpowiedni wątek importowano z Włoch, gdzie był przędzony na maszynach napędzanych wodą. Około 1717 John Lombe pojechał do Włoch i skopiował projekt maszyny. Po powrocie opatentował ten projekt i rozpoczął produkcję w Derby. Kiedy Lombe próbował odnowić swoje prawa do patentu w 1732, pracownicy przędzalni z Manchesteru, Macclesfield, Leek i Stockport wystosowali petycję do parlamentu, aby patentu nie odnawiano. Lombe został spłacony, i w 1732 pierwsza fabryka jedwabiu napędzana wodą w Stockport (i pierwsza napędzana wodą fabryka w północno-zachodniej Anglii) została otwarta na rzece Mersey. Kolejne fabryki otwierano na pobliskich strumykach. Tkactwo jedwabiu rozwijało się, i do 1769 przemysł ten zatrudniał 2000 ludzi. W 1772 nastąpiło załamanie, prawdopodobnie spowodowane tańszym importem z zagranicy; w późnych latach 70. XVIII w. przemysł ponownie zaczął się rozrastać. Cykliczne załamania i nawroty prosperity trwały przez cały okres tekstylny. Zarówno dobre zaopatrzenie w wodę rzeczną (opisaną przez Rodgersa jako „zdecydowanie najlepsze ze wszystkich w nizinie” [Manchesteru]), jak i liczba pracowników fabryk pomogły Stockport wykorzystać swoje szanse w przetwórstwie bawełny pod koniec XVIII w. Fabryka Warrena na rynku była pierwsza. Siła pochodziła z koła podsiębiernego w głębokim szybie, zasilanym wodą doprowadzaną tunelem z rzeki Goyt. Pozycja na wysoko położonym gruncie, niezwykła dla fabryki napędzanej wodą, przyczyniła się do wczesnego upadku, ale pomysł doprowadzania wody tunelami się przyjął, i pod miastem wydrążono wiele tuneli doprowadzających wodę z rzeki Goyt do fabryk. W 1796 James Harrisson zbudował kanał łączący rzekę Tame z licznymi fabrykami na obszarze Park w rejonie Portwood, leżącym poza centrum miasta. Inne napędzane wodą fabryki wybudowano na rzece Mersey. Produkcja kapeluszy datuje się w północnym Cheshire i południowo-wschodnim Lancashire od XVI w. W początkach XIX w. wzrosła liczba wytwórców kapeluszy w tym rejonie, którzy zyskali sobie wysoką reputację. Londyńska firma Miller Christy wykupiła lokalną firmę w 1826, co Arrowsmith określił jako 'punkt zwrotny'. W drugiej połowie XIX w. proces wyrobu kapeluszy zmechanizowano, i ta gałąź przemysłu zatrudniała teraz w Stockport największą liczbę pracowników; rejon ten, wraz z pobliskim Denton, był wiodącym ośrodkiem w kraju. Zaczęły powstawać firmy wytwarzające pokrewne produkty, jak formy do kapeluszy, lamówki, skóra. Wybuch pierwszej wojny światowej położył kres handlowi z dalej położonymi miastami, co zachwiało lokalnym przemysłem i zmniejszyło jego znaczenie. Mimo to, w 1932 było zatrudnionych ponad 3000 pracowników, czyniąc wytwórstwo kapeluszy trzecim co do wielkości źródłem zatrudnienia, po przemyśle tekstylnym i inżynierii. Depresja lat 30. XX w. i zmiana mody znacznie zmniejszyły popyt na kapelusze, a istniejące zapotrzebowanie zaspokajały tańsze wełniane produkty np. z rejonu Luton. W latach 1966–1967 wszystkie większe firmy połączyły się, tworząc Associated British Hat Manufacturers (Związek Brytyjskich Wytwórców Kapeluszy). Ostały się dwie niezależne wytwórnie: fabryki Christy i Wilsona (w Denton). Fabryka Wilsona upadła pierwsza, a następnie (w 1997) zamknięto wytwórnię Christy, kończąc tym samym 400 lat kapelusznictwa w regionie. Przemysłowi kapeluszowemu poświęcone jest jedyne w UK muzeum kapelusznictwa, Hat Works. Od XVII w. Stockport był centrum przemysłu kapeluszowego i następnie jedwabniczego. Gwałtowny rozwój Stockport przypadł na czasy Rewolucji przemysłowej, zwłaszcza wytwórstwo bawełny. Potem jednak nastąpił upadek, i XIX-wieczny filozof Friedrich Engels stwierdził w 1844, że Stockport był „znany jako jeden z najbardziej mrocznych, zadymionych dziur w całym okręgu przemysłowym” („renowned as one of the duskiest, smokiest holes in the whole of the industrial area”). Miasto było połączone z krajową siecią kanałów poprzez 8 km odgałęzienie w kieru