Shrek – amerykański film animowany z 2001 w reżyserii Andrew Adamsona i Vicky Jenson, będący adaptacją ilustrowanej książki Shrek! autorstwa Williama Steiga. Film został nagrodzony Nagrodą Akademii Filmowej w kategorii najlepszy film animowany pełnometrażowy na 74. ceremonii wręczenia Oscarów. Był to pierwszy Oscar w tej kategorii, gdyż nagrodę tę zaczęto przyznawać od 2003. Piosenki w filmie śpiewają: Smash Mouth, Joan Jett, The Proclaimers, Jason Wade, The Baha Men i Rufus Wainwright. Animacja doczekała się trzech pełnometrażowych kontynuacji: Shrek 2 (2004), Shrek Trzeci (2007) i Shrek Forever (2010), a także spin-offów – Kot w butach (2011) oraz Kot w butach: Ostatnie życzenie (2022). Premiera filmu w Polsce odbyła się w kinach 13 lipca 2001 roku z dystrybutorem UIP i tłumaczeniem Bartosza Wierzbięty. == Fabuła == Źródło na podstawie scenariusza oraz źródeł wtórnych. Tytułowy bohater, Shrek jest ogrem, który mieszka sam na swoim bagnie i czerpie radość z odstraszania innych. Pewnego dnia wpada na niego gadający Osioł uciekający przed żołnierzami, których odstrasza Shrek. Osioł miał zostać sprzedany wraz z innymi baśniowymi stworami z rozkazu karłowatego Lorda Farquaada, władcy Duloc. Po odstraszeniu żołnierzy, Osioł podąża za Shrekiem próbując się z nim zaprzyjaźnić, czego ogr nie odwzajemnia. Nocą pod domem Shreka pojawiają się baśniowe postacie, które przedtem zostały wypędzone z Duloc przez Lorda Farquaada. Shrek, chcąc odzyskać swoje bagno wyrusza do Farquaada, przy czym towarzyszy mu Osioł, jako że ten zna drogę do Duloc. Tymczasem Farquaad otrzymuje magiczne zwierciadło, które mówi mu, że musi poślubić królewnę, by formalnie został królem. Po podaniu mu kilku propozycji na małżonkę, Farquaad wybiera Fionę, królewnę uwięzioną w zamku strzeżonym przez Smoczycę. Farquaad organizuje turniej rycerski, którego zwycięzca dostanie zadanie uratowania królewny Fiony. Po przybyciu Shreka i Osła do Duloc, Farquaad ogłasza, że rycerz, który zabije ogra, wygra turniej. Jednak Shrek i Osioł pokonują wszystkich rycerzy, przez co Farquaad ogłasza Shreka zwycięzcą turnieju i obiecuje ogrowi przekazanie ziemi w zamian za uratowanie Fiony. Shrek i Osioł docierają do zamku, gdzie zostają zaatakowani przez Smoczycę. Shrek w stroju rycerza ratuje Fionę, która jest zszokowana jego brakiem odwzajemnienia romantycznych uczuć. Osioł porwany przez Smoczycę, która się w nim zakochała, również zostaje uratowany przez Shreka. Po ucieczce z zamku, Shrek zdejmuje swój rycerski hełm, przy czym wyjawia Fionie, że jest ogrem, przez co Fiona odmawia pójścia do Duloc domagając się, by Farquaad sam ją uratował. Jednakże Shrek zabiera ją wbrew jej woli. Podczas nocnego postoju Shrek wyjawia Osłu, że jego aspołeczność wynika z odrzucenia go przez innych przez bycie ogrem. Fiona, będąc w jaskini, słysząc to staje się milsza wobec Shreka. Podczas podróży bohaterowie zostają zaatakowani przez Robin Hooda i jego kompanię, jednak zostają pokonani przez Fionę budząc podziw u Shreka. Pomiędzy Shrekiem a Fioną pojawia się romantyczne uczucie. Gdy bohaterowie znajdują się coraz bliżej Duloc, Fiona decyduje się spędzić noc w wiatraku. Gdy Osioł wchodzi do budynku, dowiaduje się, że Fiona zmieniła się w ogrzycę. Ta wyjawia mu, że w dzieciństwie rzucono na nią urok, przez który co noc zmienia się w ogrzycę. Mówi, że tylko „pocałunek prawdziwej miłości” może odczynić czar. Fiona wierzy, że taki może otrzymać tylko od Farquaada. Tymczasem, gdy Shrek idzie Fionie wyznać swoje uczucia wobec niej, podsłuchuje, jak Fiona określa siebie jako „wstrętnego potwora”. Shrek myśląc, że Fiona mówiła o nim, wpada w gniew. Następnego ranka, gdy Fiona jest zszokowana nagłą wrogością Shreka, pojawia się Lord Farquaad, który przekazuje ogrowi prawo do bagna i oświadcza się królewnie Fionie. Królewna przyjmuje oświadczyny i prosi, by ślub odbył się przed zachodem Słońca. Shrek wraca sam na swoje bagno uprzednio odrzucając Osła, jednak czuje się nieszczęśliwy. Osioł ponownie przychodzi na bagno, gdzie wyjawia Shrekowi, że Fiona nie określała ogra jako „wstrętnego potwora”, jednak nie wyjawił jej sekretu. Obaj się godzą, po czym Osioł wzywa Smoczycę, z którą wcześniej ponownie się spotkał. Shrek i Fiona lecą na Smoczycy w kierunku Duloc by przerwać ślub. Shrek przerywa ceremonię i tuż przed zachodem Słońca wyraża swoje uczucia do Fiony. Gdy Słońce zachodzi, Fiona zmienia się w ogrzycę przed wszystkimi. Widząc to, Farquaad rozkazuje straży zabić Shreka i ponownie uwięzić Fionę w wieży, przy czym deklaruje się królem przez zawarcie małżeństwa, do świątyni wbija Smoczyca ujeżdżana przez Osła, która pożera Farquaada. Shrek i Fiona się całują, przez co urok zostaje złamany. Choć Fiona wciąż pozostaje ogrzycą, Shrek wciąż określa ją jako piękną. Pod koniec filmu oboje biorą ślub na bagnie, po czym odjeżdżają w karocy. == Obsada == == Odbiór == === Box office === Budżet filmu wyniósł 60 milionów dolarów. W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie film zarobił blisko 268 mln USD. W innych krajach przychody wyniosły blisko 217 mln, a łączny przychód z biletów 484,4 miliona dolarów. === Krytyka w mediach === Film spotkał się z dobrą reakcją krytyków. W serwisie Rotten Tomatoes 88% z 203 recenzji jest pozytywne, a średnia ocen wyniosła 7,81/10. Na portalu Metacritic średnia ocen z 34 recenzji wyniosła 84 punkty na 100. === Nagrody i nominacje === Film w 2002 zdobył Oscara za najlepszy film animowany pełnometrażowy oraz był nominowany do tej nagrody za najlepszy scenariusz adaptowany. Otrzymał również cztery nominacje do MTV Movie Awards w kategoriach: najlepszy film, najlepsza rola komediowa (Mike Myers i Eddie Murphy) oraz najlepszy zespół (Cameron Diaz, Eddie Murphy i Mike Myers). W 2020 film został dodany do Narodowego Rejestru Filmowego Stanów Zjednoczonych i wybrany do przechowywania w Bibliotece Kongresu jako „film znaczący kulturowo, historycznie lub estetycznie”. == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Shrek w bazie IMDb (ang.) Shrek w bazie Filmweb