Waluta (wł. valuta „wartość” z łac. valere „być silnym, mieć moc”), jednostka monetarna – nazwa pieniądza obowiązującego w danym państwie. Nazwę tę stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych. Skrótowe oznaczenie waluty (np. GBP), to ustandaryzowany, trzyliterowy kod przyjęty przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO). Dwie pierwsze litery oznaczają kraj, w którym dana waluta obowiązuje (np. GB – Great Britain), a trzecia to zazwyczaj inicjał danej waluty (P – Pound). == Charakterystyka == Współcześnie w prawie wszystkich państwach świata istnieje tylko jedna podstawowa jednostka monetarna oraz jakaś jednostka mniejsza, zwana zdawkową (najczęściej jest to jedna setna, rzadziej tysięczna, inne stosunki są bardzo rzadkie: np. w Mauretanii i na Madagaskarze jest to jedna piąta, w Wietnamie i w Chińskiej Republice Ludowej – jedna dziesiąta, która potem ponownie dzieli się na dziesięć jednostek drugiego rzędu), a wszystkie banknoty i monety są okrągłymi wielokrotnościami tych jednostek – 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 (czasem występują też półokrągłe – 3, 15, 25) itd. W prawie każdym państwie, gdzie najmniejszą jednostką jest jedna setna, całkowita liczba nominałów będących jednorazowo w obiegu wynosi 15 (np.: 0,01, 0,02, 0,05, 0,10, 0,20, 0,50, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500). W przypadku państw, gdzie waluta ma tylko wartości całkowite lub inflacja wymusza rezygnację z niskich wartości, ten zakres odpowiednio się przesuwa (np.: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10000, 20000, 50000) tak, aby w obiegu zawsze była podana liczba nominałów, chociaż są wyjątki, np.: w Czechach – 12 nominałów, w Polsce – 14 nominałów do czasu wprowadzenia do obiegu banknotu 500 zł. Od 10 lutego 2017 roku w Polsce w obiegu jest 15 nominałów. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych. O walucie krajowej mówimy, gdy mamy na myśli jednostkę monetarną danego kraju (ale tylko taką, która występuje na rynku międzynarodowym). Walutę zagraniczną rozumiemy natomiast jako zagraniczny środek płatniczy, środki i instrumenty monetarne używane do dokonywania płatności i transferów pieniężnych z jednego obszaru walutowego do drugiego. Do waluty zagranicznej zalicza się zagraniczne monety, banknoty, depozyty w bankach zagranicznych oraz inne zagraniczne płynne, krótkookresowe roszczenia finansowe. Aby jednostka monetarna danego kraju stała się walutą w obrocie międzynarodowym, musi być wymienialna na inne waluty (zobacz: wymienialność waluty). O tym jaki jest stosunek wymiany między dwiema walutami (w tym krajowa wobec zagranicznej) informuje kurs walutowy. Waluty są przedmiotem obrotu na rynkach (kursy są więc ustalane w sposób rynkowy). Dla oficjalnych transakcji oraz celów informacyjnych banki centralne ustalają i ogłaszają krajowe kursy wymiany walut (np. EBC, NBP). == Rodzaje walut == Spośród obecnie istniejących walut największe znaczenie mają: dolar amerykański, euro, frank szwajcarski, funt brytyjski, yuan oraz jen japoński. Waluty można klasyfikować w różny sposób, jednakże najczęściej dzieli się je ze względu na ich znaczenie w międzynarodowych stosunkach finansowych na: waluty twarde – waluty wymienialne praktycznie w każdym miejscu i czasie (np. dolar amerykański) waluty słabe (miękkie) – waluty o ograniczonej wymienialności, nie wolno ich wywozić z kraju, bądź też ich wywóz podlega dużym restrykcjom (np. dinar tunezyjski). == Waluty poszczególnych państw == === Europa === ==== Jednostki zdawkowe ==== (Kursywą oznaczono jednostki monetarne państw Unii Europejskiej przed wprowadzeniem euro oraz wcześniejsze waluty innych państw przed ostatnią zmianą, np. przed denominacją). Zobacz też: strefa euro. Albania – 1 lek = 100 qindarek (ALL) Andora – 1 diner = 100 centymów (ADD), 1 euro = 100 centów (EUR) (1 frank francuski = 100 centymów, 1 peseta hiszpańska = 100 centymów) Austria – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 szyling austriacki = 100 groszy) (ATS) Belgia – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 frank belgijski = 100 centymów) (BEF) Białoruś – 1 rubel = 100 kopiejek (BYR) Bośnia i Hercegowina – 1 marka zamienna = 100 fenigów (BAM) Bułgaria – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 lew = 100 stotinek) (BGN) Chorwacja – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 kuna = 100 lip) (HRK) Czarnogóra – 1 euro = 100 centów (EUR) Czechy – 1 korona czeska = 100 halerzy (CZK) Dania – 1 korona duńska = 100 øre (DKK) Estonia – 1 euro = 100 centów (EUR) / (1 korona estońska = 100 senti) (EKK) Finlandia – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 marka fińska = 100 penni) (FIM) Francja – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 frank francuski = 100 centymów) (FRF) Grecja – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 drachma = 100 lepta) (GRD) Hiszpania – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 peseta = 100 centimos) (ESP) Holandia – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 gulden floren = 100 centów) (NLG) Irlandia – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 funt irlandzki = 100 pensów) (IEP) Islandia – 1 korona islandzka = 100 aurar (ISK) Kosowo – 1 euro = 100 centów (EUR) Liechtenstein – 1 frank szwajcarski = 100 centymów (CHF) Litwa – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 lit = 100 centów) (LTL) Luksemburg – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 frank luksemburski = 100 centymów) (LUF) Łotwa – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 łat = 100 santimów) (LVL) Macedonia Północna – 1 denar = 100 deni (MKD) Malta – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 lira maltańska = 100 centów) (MTL) Mołdawia – 1 lej mołdawski = 100 banów (MDL) Monako – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 frank francuski = 100 centymów) (FRF) Niemcy – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 marka niemiecka = 100 fenigów) (DEM) Norwegia – 1 korona norweska = 100 øre (NOK) Polska – 1 złoty = 100 groszy (PLN) – dawniej PLZ Portugalia – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 escudo portugalskie = 100 centavos) (PTE) Rosja – 1 rubel rosyjski = 100 kopiejek (RUB) Rumunia – 1 lej = 100 banów (RON) San Marino – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 lir włoski = 100 centesimów) (ITL) Serbia – 1 dinar serbski = 100 para (RSD) Słowacja – 1 euro = 100 centów (EUR) / (1 korona słowacka = 100 halerzy) (SKK) Słowenia – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 tolar = 100 stotinov) (SIT) Szwajcaria – 1 frank szwajcarski = 100 rappów (centymów) (CHF) Szwecja – 1 korona szwedzka = 100 öre (SEK) Ukraina – 1 hrywna = 100 kopiejek (UAH) (do 1996 karbowaniec) Watykan – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 lir włoski = 100 centesimów) (ITL) Węgry – 1 forint = 100 fillerów (HUF) Wielka Brytania – 1 funt szterling = 100 pensów (GBP) Włochy – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 lir włoski = 100 centesimów) (ITL) === Azja === ==== Jednostki zdawkowe ==== Afganistan – 1 afgani = 100 pul (AFN) Arabia Saudyjska – 1 rial saudyjski = 100 halali (SAR) Armenia – 1 dram = 100 luma (AMD) Azerbejdżan – 1 manat = 100 gapików (AZM) Bahrajn – 1 dinar Bahrajnu = 1000 filsów (BHD) Bangladesz – 1 taka bengalska = 100 pajs (paisa) (BDT) Bhutan – 1 ngultrum = 100 czetrum (BTN) Brunei – 1 dolar Brunei = 100 centów (BND) Chiny – 1 yuan = 10 jiao = 100 fenów (CNY) Cypr – 1 euro = 100 centów (EUR) (1 funt cypryjski = 100 centów = 1000 milów) (CYP), 1 nowa lira turecka = 100 guruszy (TRY) Filipiny – 1 peso filipińskie = 100 centavos (PHP) Gruzja – 1 lari = 100 tetri (GEL) Indie – 1 rupia indyjska = 100 pajs (paisa) (INR) Indonezja – 1 rupia indonezyjska = 100 senów (IDR) Irak – 1 dinar iracki = 1000 filsów (IQD) Iran – 1 rial = 100 dinarów (IRR) Izrael – 1 szekel = 100 agorot (ILS) Japonia – 1 jen = 100 sen = 1000 rinów (JPY) Jemen – 1 rial jemeński = 100 filsów (YER) Jordania – 1 dinar jordański = 1000 filsów (JOD) Kambodża – 1 riel kambodżański = 100 senów (KHR) Katar – 1 rial Kataru = 100 dirhamów (QAR) Kazachstan – 1 tenge = 100 tiyn (KZT) Kirgistan – 1 som = 100 tiyin (KGS) Korea Południowa – 1 won południowokoreański = 100 czonów (KRW) Korea Północna – 1 won północnokoreański = 100 czonów/junów (KPW) Kuwejt – 1 dinar kuwejcki = 1000 filsów (KWD) Laos – 1 kip = 100 at (LAK) Liban – 1 funt libański = 100 piastrów (LBP) Malediwy – 1 rupia malediwska = 100 lari malediwskich (MVR) Malezja – 1 ringgit = 100 senów (MYR) Mjanma – 1 kiat = 100 pia (MMK) Mongolia – 1 tugrik = 100 mongów (MNT) Nepal – 1 rupia nepalska = 100 pajs (paisa) (NPR) Oman – 1 rial = 100 baiza (OMR) Pakistan – 1 rupia pakistańska = 100 pajs (paisa) (PKR) Singapur – 1 dolar singapurski = 100 centów (SGD) Sri Lanka – 1 rupia lankijska = 100 centów (LKR) Syria – 1 funt syryjski = 100 piastrów (SYP) Tadżykistan – 1 somoni = 100 diramów (TJS) Tajlandia – 1 baht = 100 satangów (THB) Republika Chińska (Tajwan) – 1 dolar tajwański = 100 centów (TWD) Timor Wschodni – 1 dolar amerykański = 100 centów (USD) Turcja – 1 lira turecka = 100 kuruszy (TRY) Turkmenistan – 1 manat turkmeński = 100 tenge (TMM) Uzbekistan – 1 sum = 100 tiyin (UZS) Wietnam – 1 đồng = 10 hào = 100 xu (VND) Zjednoczone Emiraty Arabskie – 1 dirham = 100 filsów (AED) === Ameryka === ==== Jednostki zdawkowe ==== Antigua i Barbuda – 1 dolar wschodniokaraibski = 100 centów (XCD) Argentyna – 1 peso argentyńskie = 100 centavos (ARS) Bahamy – 1 dolar bahamski = 100 centów (BSD) Barbados – 1 dolar Barbadosu = 100 centów (BBD) Belize – 1 dolar Belize = 100 centów (BZD) Boliwia – 1 boliviano (peso boliwijskie) = 100 centavos (BOB) Brazylia – 1 real = 100 centavos (BRL) Chile – 1 peso chilijskie = 100 centavos (CLP) (do 1975 1 escudo chilijskie = 100 centesimos) Dominika – 1 dolar wschodniokaraibski = 100 centów (XCD) Dominikana – 1 peso dominikańskie = 100 centavos (DOP) Ekwador – 1 dolar amerykański = 100 centów (USD) (do 2000 1 sucre = 100 centavos) (ECS) Grenada – 1 dolar wschodniokaraibski = 100 centów (XCD) Gujana – 1 dolar gujański = 100 centów (GYD) Gwatemala – 1 quetzal = 100 centavos (GTQ) Haiti – 1 gourde = 100 centymów (HTG) Honduras – 1 lempira = 100 centavos (HNL) Ja