# Derc – wieś warmińska ## Położenie Derc (niem. *Derz*) znajduje się w północno‑wschodniej Polsce, w województwie warmińsko‑mazurskim, powiecie olsztyńskim, gminie Jeziorany. Miejscowość leży około 9 km na południowo‑zachód od Jezioran, w malowniczym obszarze Pojezierza Olsztyńskiego, charakteryzującego się pagórkowatym terenem, licznymi jeziorami oraz lasami mieszanymi. ## Historia ### Średniowieczne powstanie Wieś powstała w **1376 roku** na mocy przywileju lokacyjnego wydanego przez biskupa warmińskiego **Henryka III Sorboma**. Przywilej ten określał granice osady oraz obowiązki jej mieszkańców wobec kościoła i władzy świeckiej. ### Pożary i ponowne lokowanie W wyniku zniszczeń spowodowanych pożarem, wieś została **ponownie założona w 1533 roku**. Kolejne lokowanie nastąpiło w **1560 roku**, kiedy to 12 lipca wydano kolejny przywilej lokacyjny, który przyznał Dercowi **44 włóki ziemi** (około 750 ha). ### Przynależność parafialna **11 października 1574 roku** Derc został przyłączony do parafii w sąsiednim Lamku, co miało istotne znaczenie dla życia religijnego mieszkańców. ### Czasy nowożytne - W latach **1946–1954** miejscowość należała administracyjnie do gminy Lamkowo. - W okresie **1975–1998** Derc znajdował się w granicach województwa olsztyńskiego. - Po reformie administracyjnej z 1999 roku wieś wróciła do województwa warmińsko‑mazurskiego i pozostaje w gminie Jeziorany. ## Demografia Liczba ludności Derc ulegała znacznym wahaniom: - **1880 r.** – 520 mieszkańców - **1905 r.** – 788 mieszkańców (w tym osada Jasnosz/Klarhof – 10 osób) - **1910 r.** – 783 mieszkańców - **1933 r.** – 705 mieszkańców - **1939 r.** – 630 mieszkańców - **2003 r.** – 226 mieszkańców - **2007 r.** – 220 mieszkańców Obecnie wieś charakteryzuje się niewielką, stabilną populacją, głównie zajmującą się rolnictwem oraz usługami lokalnymi. ## Gospodarka Gospodarka Derc opiera się głównie na: - **Rolnictwie** – uprawa zbóż, ziemniaków oraz roślin korzeniowych; hodowla bydła i trzody chlewnej. - **Leśnictwie** – wykorzystanie zasobów lasów okolicznych do pozyskiwania drewna oraz zbierania runa leśnego. - **Usługach lokalnych** – małe sklepy, warsztaty rzemieślnicze oraz obiekty agroturystyczne, które korzystają z bliskości jezior i szlaków rowerowych. ## Kultura i religia Mimo niewielkich rozmiarów, Derc zachował elementy tradycyjnej kultury warmińskiej: - **Architektura** – zachowały się drewniane chaty z podcieniowym kryciem dachowego, charakterystyczne dla regionu Warmia. - **Obiekty sakralne** – najbliższy kościół parafialny znajduje się w Lamku; we wsi istnieje kaplica przydrożna oraz liczne krzyże i figury przydrożne, będące świadkami dawnych praktyk religijnych. - **Święta i obyczaje** – mieszkańcy uczestniczą w regionalnych festynach, dożynkach oraz jarmarkach warmińskich, które odbywają się w Jezioranach i pobliskich miastach. ## Przyroda Okolice Derc są częścią **Pojezierza Olsztyńskiego**, co oznacza obecność licznych zbiorników wodnych, bagien oraz lasów mieszanych. Warto wymienić: - Jezioro Derc (małe jezioro znajdujące się bezpośrednio przy wsi), popularne wśród wędkarzy i miłośników sportów wodnych. - Obszary Natura 2000 – fragmenty lasów i łąk objęte ochroną ze względu na występowanie rzadkich gatunków ptaków i roślin. ## Turystyka Wieś przyciąga turystów poszukujących ciszy i kontaktu z naturą. Dostępne są: - Szlaki rowerowe i piesze prowadzące przez lasy i wzdłuż jezior. - Miejsca noclegowe w formie agroturystyki oraz prywatnych kwater. - Punkty widokowe na jeziora oraz panoramy Pojezierza Olsztyńskiego. ## Znane postaci W historii Derc nie odnotowano postaci o znaczeniu ogólnopolskim lub międzynarodowym. Miejscowość jest raczej znana ze swojego lokalnego charakteru oraz tradycji rolniczej. ## Ciekawostki - Pierwsza wzmianka o Derc znajduje się w **Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego** (tom I, 1880, s. 960). - Mimo swojej niewielkiej wielkości, wieś posiadała w XIX wieku rozwiniętą sieć dróg gruntowych łączących ją z sąsiednimi osadami. - W latach 70. XX wieku, w ramach programu melioracji, przeprowadzono na terenie wsi prace odwadniające, które zwiększyły użyteczność gruntów rolnych. ## Galeria _widok.jpg/800px-Derc_(Polska)_widok.jpg)     *Źródła: artykuł w Wikipedii, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, lokalne dokumenty administracyjne.*