# Durrës Durrës (alb. *Durrësi*, wł. *Durazzo*, gr. Δυρράχιον, *Dyrrhachion*, łac. *Dyrrachium*, srb. Драч *Drač*) to miasto w zachodniej Albanii, położone nad Morzem Adriatyckim. Jest jednym z najstarszych miast w Albanii oraz drugim pod względem liczby ludności po Tiranie (113 249 mieszkańców w 2011 r.). Jest głównym portem kraju i siedzibą władz obwodu oraz gminy Durrës. ## Historia Durrës zostało założone w 625 roku p.n.e. przez greckich kolonistów pod nazwą Epidamnos, na terenach zamieszkałych przez plemiona iliryjskie. Założone zostało przez dwa polis greckie – Korynt i Korkyrę. Ze względu na różnice ustrojowe między tymi polis (Korynt – arystokracja, Korkyra – demokracja) wybuchł konflikt, który doprowadził do II wojny peloponeskiej. Po śmierci Aleksandra Wielkiego miasto na krótko trafiło pod panowanie iliryjskiego króla Glaukiasa. Około 220 r. p.n.e. zostało przejęte przez Rzymian, którzy nazwali je Dyrrachium. Początkowo pełniło funkcję prowincjonalnego ośrodka administracyjnego, ale z czasem stało się główną bazą przeładunkową rzymskich legionów na wschodnim wybrzeżu Adriatyku. Około 130 r. p.n.e. stało się punktem początkowym ważnej rzymskiej drogi Via Egnatia, prowadzącej na wschód przez całe Bałkany aż do Bizancjum (późniejszego Konstantynopola). Dzięki temu Dyrrachium stało się ważnym ośrodkiem handlowym. W czasach panowania rzymskiego wzniesiono wiele gmachów publicznych, w tym wodociągi, kanalizację, termy i amfiteatr. Właśnie stąd w 48 roku p.n.e. Juliusz Cezar wyruszył na bitwę pod Farsalos przeciwko Pompejuszowi. W 346 roku miasto ucierpiało w wyniku trzęsienia ziemi, które uszkodziło również Via Egnatia. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego w 395 roku Dyrrachium znalazło się w jego części wschodniej – Cesarstwie Bizantyńskim, stając się jednym z ważniejszych portów łączących je z Europą Zachodnią. W kolejnych wiekach miasto było wielokrotnie najeżdżane przez barbarzyńców, m.in. Ostrogotów pod wodzą Teodoryka Amala, Franków i Słowian. Pod koniec IX wieku Bułgarzy pod wodzą cara Symeona I dotarli do wybrzeża Adriatyku i włączyli miasto do swojego Pierwszego Carstwa Bułgarskiego. W latach 1000–1018 miasto kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk w wyniku walk między Bułgarią i Bizancjum. Po upadku Pierwszego Carstwa Bułgarskiego miasto ponownie włączono do Bizancjum i ogłoszono stolicą temu Dyrrhachion. W XI i XII wieku miasto było celem ataków sycylijskich Normanów, którzy chcieli zdobyć dla siebie przyczółek na Bałkanach. W 1081 r. było oblegane przez Roberta Guiscarda, a bronione przez Grzegorza Paleologa, szwagra cesarza bizantyńskiego Aleksego I Komnena. Po nieudanej próbie zakończenia oblężenia przez armię cesarza, Dyrrachium zostało zdobyte przez Normanów w październiku 1081 r. Niecałe 30 lat później zostało odzyskane przez Bizantyńczyków. W 1107 roku syn Roberta Guiscarda, Boemund, próbował zdobyć Dyrrachium, ale bezskutecznie. W 1185 roku miasto ponownie zostało przejęte przez Normanów, tym razem bez oporu. W 1272 roku Karol Andegaweński ogłosił miasto stolicą Księstwa Albanii, a niecały rok później nastąpiło kolejne bardzo poważne trzęsienie ziemi, które spowodowało znaczne zniszczenia na terenie miasta. W 1292 Durrës zostało zdobyte przez Serbów, ale w 1304 roku zostało odbite przez Filipa I z Tarentu. W 1317 lub 1318 roku miasto ponownie zdobyli Serbowie. W 1322 roku bracia Filip I z Tarentu, „władca Królestwa Albanii” oraz Jan, hrabia Graviny, wraz z synem Jana Robertem zorganizowali wyprawę do Albanii, aby odbić Dyrrachium, jednak Serbowie utrzymali Durrës do 1355 roku, kiedy to ponownie przeszło ono w ręce Neapolitańczyków, a następnie rodu Topia. W 1366 miasto zdobyli Serbowie. W XIV wieku było największym miastem na ziemiach dzisiejszej Albanii, licząc ówcześnie 25 tys. mieszkańców. W latach 1392–1501 Dyrrachium było posiadłością Republiki Weneckiej. Od 1466 roku kilkakrotnie było oblegane przez Turków osmańskich, którym ostatecznie udało się podbić je w 1501 roku i włączyć miasto do Imperium Osmańskiego. Po odzyskaniu niepodległości, 7 marca 1913 roku, Durrës zostało tymczasową stolicą Albanii. Do 1920 roku, kiedy stolicę kraju przeniesiono do Tirany, Durrës było największym i najważniejszym albańskim miastem. Podczas I wojny światowej było okupowane przez wojska włoskie, a później austriackie. Austriacy zbudowali tu bazę okrętów podwodnych, co w 1918 roku doprowadziło do bombardowania miasta przez wojska Ententy. Za panowania króla Zogu I miasto przeżywało okres rozwoju, z inwestycjami włoskimi. Rozwój ten na krótko zatrzymało trzęsienie ziemi z 1926 roku, po którym jednak miasto zostało odbudowane przy pomocy Włochów. W Durrës, 6 kwietnia 1939 roku, rozpoczęła się inwazja faszystowskich Włoch na Albanię, po której kraj ten stał się włoskim protektoratem. Po zakończeniu II wojny światowej i odzyskaniu niepodległości Durrës straciło na znaczeniu handlowym ze względu na samoizolację kraju prowadzoną przez reżim komunistyczny. Przybijały tu głównie statki radzieckie, a od lat 60. do końca lat 70. – chińskie. Na początku lat 90. miasto było miejscem silnych niepokojów społecznych, które prowadziły do ucieczek drogą morską do Włoch. W 1999 roku, podczas wojny w Kosowie, w Durrës znalazło schronienie ponad 100 tys. uciekinierów. ## Demografia W 2011 roku Durrës liczyło 113 249 mieszkańców, co czyniło je drugim co do wielkości miastem w Albanii po Tiranie. ## Zabytki i obiekty turystyczne * Rzymski amfiteatr z początku II wieku, największy na Bałkanach. Ma średnicę ok. 120 m i wysokości trybun ok. 20 m, mógł pomieścić 15 tysięcy ludzi. Położony jest na stoku wzgórza w pobliżu murów i budynków mieszkalnych. Ruiny amfiteatru odkryto w 1966 roku podczas kopania studni. Gdy zakazano walk gladiatorów, miejscowa społeczność chrześcijańska przejęła amfiteatr w V wieku, tworząc pod trybunami kaplicę w VI wieku, zaś na arenie – cmentarz. * Termy rzymskie z II wieku – odkryte w 1962 roku. * Forum rzymskie z V wieku, pełniące swe funkcje do VII wieku. * Pozostałości murów obronnych – wybudowane na przełomie V i VI wieku przez cesarza bizantyńskiego Anastazjusza I, celem ochrony miasta przed najazdami barbarzyńskich plemion. * Wenecka wieża – mieszcząca się w porcie. Od niej zaczyna się najlepiej zachowany fragment murów miejskich. * Pałac byłego albańskiego króla Zoga I – wybudowana na wzgórzu nad miastem w latach 20. XX w. rezydencja nadmorska w stylu Art déco. Przed pałacem stoi pomnik Skanderbega oraz radar zbudowany przez armię włoską. Obiekt jest dostępny dla zwiedzających. * Prawosławna katedra św. Pawła i św. Astiusa. * Wielki Meczet – wybudowany w 1994 r. na miejscu wcześniejszego meczetu zburzonego w 1967 roku w ramach walki z religią w komunistycznej Albanii. * Muzeum Archeologiczne – powstałe w 1951 roku. Znajduje się w budynku przy porcie, niedaleko murów miejskich. Muzeum przedstawia dzieje miasta z czasów greckich, rzymskich i bizantyjskich. ## Gospodarka Durrës jest głównym albańskim portem handlowym. W mieście rozwinął się przemysł taboru kolejowego, chemiczny, spożywczy, radiowo-telewizyjny oraz tytoniowy. Znajduje się tu stacja kolejowa Durrës. 25 maja 1993 roku Gdańska Stocznia Remontowa im. J. Piłsudskiego i Stocznia Morska w Durrës podpisały umowę o utworzeniu spółki joint venture o kapitale inwestycyjnym 1,5 mln USD. Stocznia gdańska miała 51% udziałów w spółce. Współpraca polsko-albańska trwała do 2003 roku. ## Ludzie związani z Durrës * Święty Astiusz z Durrës – męczennik i patron miasta. * Anastazjusz I – cesarz bizantyński urodzony w Durrës. * Karl Topia – albański władca z XIV wieku. ## Miasta partnerskie * Bari, Włochy * Prisztina, Kosowo * Prizren, Kosowo * Stambuł, Turcja * Ulcinj, Czarnogóra * Saloniki, Grecja